Boşanma davası nasıl açılır sorusu, evlilik birliğinin temelinden sarsılması veya tarafların ortak hayatı sürdürme iradesinin sona ermesi neticesinde gündeme gelen en kritik hukuki meseledir. Türk Medeni Kanunu hükümleri uyarınca, resmi nikahlı eşlerin evliliklerini yasal olarak sonlandırabilmeleri adına mahkeme kararı elzemdir. Sürecin hatasız yürütülmesi, hak kayıplarının önüne geçilmesi ve tarafların taleplerinin eksiksiz karşılanması adına usul kurallarına riayet edilmesi şarttır. Aile hukuku disiplini içerisinde şekillenen bu davalar, yalnızca bir dilekçenin teslimi ile sınırlı kalmayıp, ispat yükümlülükleri, mali talepler ve velayet gibi kompleks aşamaları kapsar.
Medeni Kanun Kapsamında Boşanma Sebepleri ve Türleri
Türk hukuk sisteminde boşanma sebepleri, özel ve genel olmak üzere iki ana kategoride ele alınır. Davanın seyrini, süresini ve sonucunu doğrudan etkileyen bu sebeplerin doğru tespiti, davanın kabulü adına hayati rol oynar.
Genel boşanma sebepleri
Şiddetli geçimsizlik olarak bilinen, evlilik birliğinin temelinden sarsılması durumu en sık başvurulan gerekçedir. Eşler arasında fikir uyuşmazlıkları, mizaç çatışmaları, saygı eksikliği veya ailevi müdahaleler ortak hayatı çekilmez kıldığında hakim boşanmaya hükmeder. Tarafların kusur oranları, tazminat ve nafaka miktarının belirlenmesinde belirleyici kıstastır.
Özel boşanma sebepleri
Kanun koyucu bazı somut olayları doğrudan boşanma sebebi saymıştır. Zina (aldatma), hayata kast, pek kötü muamele, onur kırıcı davranış, suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme, terk, akıl hastalığı bu kapsamdadır. Örneğin zina sebebiyle açılan bir davada, aldatma eyleminin ispatlanması durumunda hakim, evlilik birliğinin sarsılıp sarsılmadığına bakmaksızın boşanmaya karar verir. Bu tür davalarda ispat araçları ve delil toplama yöntemleri teknik bilgi gerektirir.
Boşanma Davası Nerede ve Hangi Mahkemede Açılır?
Dava açma hazırlığındaki kişilerin en sık hata yaptığı husus yetki ve görev kurallarıdır. Boşanma davalarında görevli yargı mercii Aile Mahkemesi olup, Aile Mahkemesi bulunmayan yerlerde Asliye Hukuk Mahkemesi bu sıfatla davalara bakar. Yetkili mahkeme ise eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir. Yetki itirazıyla karşılaşmamak, davanın uzamasını engellemek adına ikametgah adreslerinin doğru tespiti şarttır. Yanlış yerde açılan davalar, usulden ret kararı veya yetkisizlik kararı ile sonuçlanabilir, bu durum zaman kaybına yol açar.
Çekişmeli ve Anlaşmalı Boşanma Arasındaki Farklar
Hukuk sistemimizde boşanma iradesinin ortaya konuluş biçimi iki farklı prosedürü beraberinde getirir. Tarafların talepleri, sürecin işleyişini belirler.
Anlaşmalı boşanma şartları ve protokol
Evlilik tarihi üzerinden en az bir yıl geçmişse, eşler birlikte başvurarak veya bir eşin davasını diğerinin kabul etmesiyle anlaşmalı olarak boşanabilir. Burada hakim tarafları bizzat dinler. Tarafların iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirilmesi gerekir. Boşanmanın mali sonuçları ve çocukların durumu hususunda hazırlanan anlaşmalı boşanma protokolü mahkemece uygun bulunmalıdır. Protokolde yer alan maddelerin açık, net ve icra edilebilir olması, ileride doğabilecek hukuki ihtilafları engeller.
Çekişmeli boşanma süreci ve ispat
Eşler arasında boşanmanın sonuçları (velayet, tazminat, nafaka) veya boşanma kararı konusunda uzlaşma sağlanamamışsa süreç çekişmeli olarak ilerler. Bu aşamada kusur tespiti devreye girer. Davacı taraf, iddiasını ispatla mükelleftir. Tanık beyanları, banka kayıtları, otel kayıtları, mesaj dökümleri, darp raporları ve sosyal medya paylaşımları delil niteliği taşır. Çekişmeli davalar, dilekçeler teatisi (karşılıklı dilekçe sunumu), ön inceleme, tahkikat, sözlü yargılama ve karar aşamalarından oluşur.
Dava Dilekçesinin Hazırlanması ve İçerik Unsurları
Hukuk Muhakemeleri Kanunu uyarınca, davanın temeli dilekçedir. Eksik veya hatalı hazırlanan bir dilekçe, haklıyken haksız duruma düşülmesine sebebiyet verebilir. Boşanma dava dilekçesi içerisinde bulunması zorunlu unsurlar şunlardır:
- Mahkemenin adı.
- Davacı ve davalının adı, soyadı ve adresleri.
- Varsa yasal temsilci bilgileri.
- Davanın konusu ve malvarlığı haklarına ilişkin talep sonucu.
- Davacının iddiasını dayandırdığı vakıalar.
- Hukuki sebepler ve deliller.
Olay örgüsü kronolojik bir sırayla, net ifadelerle aktarılmalıdır. Duygusal anlatımlardan ziyade, hukuki nitelemeler ve somut olaylar dilekçenin omurgasını oluşturur. Talep sonucu kısmında ne istendiği (boşanma, velayet, şu kadar nafaka, bu kadar tazminat vb.) tereddüde yer vermeyecek şekilde yazılmalıdır. Hakim, talep edilmeyen bir şeye hükmedemez; bu sebeple dilekçe, davanın sınırlarını çizer.
Sakarya Serdivan bölgesinde hukuki destek
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş/danışmanlık niteliği taşımaz. Her somut olay kendi koşullarında değerlendirilmelidir. Hak kaybı yaşanmaması için aile hukuku alanında uzman bir avukattan profesyonel destek alınması uygun olabilir.
Boşanmada Velayet ve Çocukla Kişisel İlişki
Çocukların üstün yararı, mahkemenin gözetmesi gereken birincil ilkedir. Velayet düzenlemesinde, çocuğun yaşı, eğitim durumu, ebeveynlerin yaşam standartları ve çocuğun kimin yanında daha sağlıklı bir gelişim göstereceği irdelenir. Anne bakımına muhtaç yaşta olan çocukların velayeti ekseriyetle anneye bırakılsa da, bu kesin bir kural değildir. Ebeveynin ahlaki yapısı, çocuğa şiddet uygulayıp uygulamadığı veya ihmal edip etmediği uzman pedagog raporlarıyla tespit edilir. Velayet kendisine verilmeyen taraf ile çocuk arasında, belirli gün ve saatlerde kişisel ilişki tesisi kurulur.
Maddi ve Manevi Tazminat Talepleri
Boşanmaya sebep olan olaylarda kusursuz veya daha az kusurlu olan taraf, kusurlu taraftan maddi ve manevi tazminat isteyebilir.
Maddi tazminat
Mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen eş, maddi tazminat talep eder. Örneğin evlilik birliği devam etseydi eşinin desteğiyle sürdüreceği hayat standardını kaybetmesi, maddi tazminatın konusudur.
Manevi tazminat
Boşanmaya neden olan olaylar yüzünden kişilik hakları saldırıya uğrayan taraf, manevi tazminat hakkına sahiptir. Aldatılma, fiziksel şiddet, hakaret, aşağılama gibi eylemler kişinin ruhsal bütünlüğünü zedeler. Mahkeme, tarafların ekonomik ve sosyal durumuna, kusurun ağırlığına göre hakkaniyete uygun bir miktar takdir eder.
Nafaka Türleri ve Belirlenme Kriterleri
Boşanma davası süresince ve sonrasında, ekonomik olarak zor duruma düşecek tarafı korumak adına nafaka mekanizması işler.
- Tedbir nafakası: Dava açıldığı tarihten itibaren, hüküm kesinleşinceye kadar barınma ve geçim giderleri için bağlanan nafakadır. Kusur durumu incelenmez.
- İştirak nafakası: Velayeti almayan tarafın, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılmasıdır. Kamu düzenine ilişkindir, talep olmasa dahi hakim re'sen karar verebilir.
- Yoksulluk nafakası: Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek tarafa, kusuru daha ağır olmamak şartıyla süresiz olarak bağlanan nafakadır.
Mal Rejimi Tasfiyesi ve Edinilmiş Mallara Katılma
2002 yılından sonraki evliliklerde yasal mal rejimi, edinilmiş mallara katılma rejimi olarak uygulanır. Evlilik birliği içerisinde karşılığı verilerek edinilen mallar (maaşla alınan ev, araba vb.) üzerinde eşlerin yarı yarıya hakkı bulunur. Boşanma davası kesinleştikten sonra mal rejimi tasfiyesi davası görülür. Kişisel mallar (miras yoluyla kalanlar, manevi tazminat alacakları, kişisel kullanım eşyaları) paylaşıma dahil edilmez. Zina veya hayata kast nedeniyle boşanma gerçekleşirse, hakim kusurlu eşin artık değerdeki pay oranını azaltabilir veya tamamen kaldırabilir.
Yargılama Giderleri ve Avukatlık Ücreti
Dava açarken başvurma harcı, peşin harç ve gider avansı vezneye yatırılır. Yargılama giderleri, dava sonunda haksız çıkan tarafa yükletilir. Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi, avukatların alabileceği en düşük ücreti belirler; ancak her davanın zorluk derecesi, harcanacak mesai ve dosya kapsamı farklılık gösterdiğinden vekalet ücreti değişkenlik arz eder.