Portföy Yöneticilerinin Cezai Sorumluluğu: SPKn m.110 Güveni Kötüye Kullanma Suçu

Son güncelleme: 6 Kasım 2026

SPKn 110 güveni kötüye kullanma suçu nedir sorusunun kısa cevabı şudur: 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun (SPKn) 110. maddesi, portföy yönetim şirketi gibi sermaye piyasası kurumlarının ve ihraççıların yöneticileri ile çalışanlarının, görevleri gereği ellerinde bulunan ya da korumak ve yönetmekle yükümlü oldukları para, mal ve diğer varlıkları kendileri veya başkaları yararına kötüye kullanmalarını ayrı bir suç olarak düzenler. Bu özel suç, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun (TCK) 155. maddesindeki genel güveni kötüye kullanma suçuna göre daha dar bir fail çevresine ve daha ağır bir yaptırıma sahiptir.

Konu fon krizi soruşturması nedeniyle gündemdedir: 27.10.2026'da yayımlanan 7596 sayılı Kanun, fondan ilişkili taraflar, hâkim ortaklar, yöneticiler veya üçüncü kişiler lehine karşılıksız ya da muvazaalı olarak çıkarılan değerleri "fon zararı" saymıştır. Ancak bir aktarımın hukuka aykırı bulunması ile bir kişinin suç işlediğinin ispatı aynı şey değildir; masumiyet karinesi gereği soruşturma kapsamındaki herkes, suçluluğu kesinleşmiş yargı kararıyla sabit olana kadar suçsuz sayılır. Bu yazıda SPKn m.110'un unsurları, TCK m.155 ve dolandırıcılıktan farkı, 7596 sayılı Kanun'la ilişkisi, soruşturma süreci ve yatırımcılar ile fon çalışanları için pratik adımlar anlatılmaktadır.

SPKn 110 Güveni Kötüye Kullanma Suçu Nedir ve Neden Ayrı Düzenlenmiştir?

Güveni kötüye kullanma, kişiye belirli bir amaçla teslim edilen ya da yönetimi bırakılan bir malın bu amaç dışında, kendisi veya başkası yararına kullanılmasıdır. Genel kural TCK m.155'te yer alır. Sermaye piyasasında ise yatırımcı birikimini bir kişiye doğrudan teslim etmez; bir yatırım fonunun payını alır ve fon portföyü, Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) izniyle faaliyet gösteren portföy yönetim şirketince yönetilir. Yatırım fonunun tüzel kişiliği yoktur (SPKn m.52); fon varlıkları yönetici şirketin malvarlığından ayrı tutulur ve saklayıcı kuruluş nezdinde korunur (SPKn m.56).

Yatırımcı fon yöneticisinin her işlemini izleyemez; sistem büyük ölçüde güvene dayanır. Kanun koyucu bu güvenin çiğnenmesini özel bir suç tipi olarak düzenlemiştir. Hukukta buna "özel norm" denir: Bir fiil SPKn m.110'un bütün unsurlarını taşıyorsa, kural olarak TCK m.155 yerine bu özel hüküm uygulanır.

SPKn m.110 hapis ve adli para cezası öngörür ve ceza sınırları TCK m.155'e göre daha yüksektir; güncel alt ve üst sınırlar kanun metninden kontrol edilmelidir. Tüzel kişiler hakkında ceza verilemez (TCK m.20); cezai sorumluluk fiili gerçekleştiren gerçek kişilere aittir. Şirket bakımından ise şartları varsa TCK m.60'taki güvenlik tedbirleri gündeme gelebilir.

Suçun Unsurları: Kim, Hangi Varlık Üzerinde, Hangi Davranışla?

• Fail: Bu suçu herkes işleyemez. Maddede ihraççıların veya sermaye piyasası kurumlarının yönetim kurulu başkan ve üyeleri ile diğer mensupları sayılır. Portföy yönetim şirketleri sermaye piyasası kurumu olduğundan yönetim kurulu üyeleri, yöneticiler, fon yöneticileri ve görevi gereği fon varlıkları üzerinde yetkisi bulunan çalışanlar fail olabilir. Yalnızca belirli kişilerce işlenebilen bu tür suçlara "özgü suç" denir.
• Suçun konusu: Failin görevi gereği zilyetliğinde bulunan veya korumak, gözetmek ya da idare etmekle yükümlü olduğu para, mal ve diğer varlıklardır. Fon portföyündeki nakit, paylar, borçlanma araçları ve müşteri varlıkları bu kapsamdadır. Zilyetlik, kısaca bir malın fiilen kişinin hâkimiyetinde bulunmasıdır.
• Fiil: Bu varlıklar üzerinde, görevin veriliş amacı dışında, failin kendisi veya başkası yararına tasarrufta bulunulmasıdır. Varlığın satılması, devredilmesi veya rehnedilmesi gibi tasarruflar ile zilyetliğin inkâr edilmesi tipik örneklerdir. Hangi davranışın kanundaki tanıma girdiği somut olaya göre belirlenir.
• Kast ve yarar sağlama amacı: Suç ancak kasten işlenebilir. Failin, varlığın kendisine veya başkasına yarar sağlamak amacıyla amaç dışı kullanıldığını bilmesi ve istemesi gerekir. Dikkatsizlikten kaynaklanan hatalı işlemler bu suçu oluşturmaz; bunlar idari veya hukuki sorumluluk doğurabilir.

Burada önemli bir ayrım vardır: Zarar eden her yatırım kararı suç değildir. Fon yöneticisi, iç tüzük ve yatırım stratejisi çerçevesinde verdiği bir kararın piyasa koşulları nedeniyle zarar doğurmasından ötürü kural olarak cezai sorumluluk taşımaz. Belirleyici olan, kararın arkasında kişisel veya ilişkili kişi menfaatinin bulunup bulunmadığı ve bunun kastla yapılıp yapılmadığıdır.

SPKn m.110, TCK m.155 ve Dolandırıcılık Arasındaki Farklar

Suç	Kim işleyebilir?	Temel davranış	Soruşturmanın başlaması
SPKn m.110 güveni kötüye kullanma	Sermaye piyasası kurumları ve ihraççıların yöneticileri ile mensupları	Görev gereği elde tutulan veya yönetilen varlıkların kendisi ya da başkası yararına amaç dışı kullanılması	Kural olarak SPK'nın yazılı başvurusu (SPKn m.115)
TCK m.155 güveni kötüye kullanma	Herkes; m.155/2'de meslek, ticaret veya hizmet ilişkisi nedeniyle teslim edilen mallar için ağırlaştırılmış hâl	Teslim edilen malın amaç dışı tasarrufu veya zilyetliğin inkârı	m.155/1 şikâyete bağlı; m.155/2 resen
TCK m.157-158 dolandırıcılık	Herkes	Hileli davranışla aldatarak yarar sağlama	Resen
SPKn m.107 piyasa dolandırıcılığı	Herkes	Fiyatları yapay biçimde etkileyen işlem veya yanıltıcı bilgi yayma	Kural olarak SPK'nın yazılı başvurusu (SPKn m.115)

Güveni kötüye kullanmada mal faile hukuka uygun biçimde teslim edilmiştir; suç, sonradan bu güvenin çiğnenmesiyle oluşur. Dolandırıcılıkta ise fail malı baştan hile ile elde eder. Dolandırıcılığın genel unsurlarını dolandırıcılık suçunun unsurlarını anlatan yazımızda bulabilirsiniz. Fon parasıyla ilişkili kişilerden fiyatı yapay biçimde yükseltilmiş paylar alındığı iddiası gibi durumlarda hem SPKn m.107 hem SPKn m.110 bakımından inceleme yapılabilir; hangi suçun oluştuğu delillere göre belirlenir. Zimmet suçu (TCK m.247) ise yalnızca kamu görevlilerince işlenebildiğinden özel şirket çalışanları için kural olarak gündeme gelmez.

Fon Varlıklarının İlişkili Taraflara Aktarılması ve 7596 Sayılı Kanun

Fon krizinin genel seyrini 7 portföy yönetim şirketinin fonlarının neden tasfiye edildiğini anlatan hukuki kronoloji yazımızda ele aldık. Kısaca hatırlatmak gerekirse SPK, 17.09.2026 tarihli kararlarıyla bu şirketlerin TEFAS'taki fonlarını alım satıma kapatıp tasfiyeye almış; etkilenen tekil yatırımcı sayısını 23.09.2026'da 455.758 olarak açıklamıştır. Basına yansıyan TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu raporuna göre soruşturmanın suç tipleri arasında örgüt kurma, nitelikli dolandırıcılık, suç gelirlerini aklama ve SPKn m.104, 106 ve 107'ye muhalefet sayılmıştır.

Kamuoyunda tartışılan konulardan biri de fon varlıklarının ilişkili taraflara aktarıldığı iddiasıdır. "İlişkili taraf", fonu yöneten şirketle ortaklık, yönetim veya aile bağı gibi ilişkiler içindeki kişi ve şirketleri ifade eder. 7596 sayılı Tasfiyesine Karar Verilen Bazı Yatırım Fonları Hakkında Kanun bu konuda şu kuralları getirir:

• Fon zararı (m.5/1): İlişkili taraflar, hâkim ortaklar, yöneticiler veya üçüncü kişiler lehine fondan karşılıksız ya da muvazaalı olarak çıkarılan değerler fon zararı sayılır. Muvazaa, tarafların gerçek iradelerini gizleyerek görünüşte bir işlem yapmasıdır (TBK m.19).
• Şahsi sorumluluk (m.5/2): Fon zararından öncelikle portföy yönetim şirketi sorumludur. Tahsil edilemezse veya edilemeyeceği anlaşılırsa Kurulca belirlenen gerçek ve tüzel kişiler ile bunlarla birlikte hareket ettiği tespit edilenler şahsen sorumlu olur; TMSF, Kurul bildirimiyle 6183 sayılı Kanun'a göre takip başlatır.
• El konulan değerler (m.6): 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun (CMK) 128. maddesine göre el konulan değerler fona veya TMSF nezdindeki geri kazanım hesabına iade edilir.

Konu	SPKn m.110 ceza yargılaması	7596 s.K. m.5 fon zararı
Amaç	Failin cezalandırılması	Fon zararının tahsil edilip pay sahiplerine ödenmesi
Karar veren	Ceza mahkemesi	SPK tespit eder, TMSF takip eder
Kast	Mutlaka ispat edilmelidir	Karşılıksız veya muvazaalı çıkış esas alınır
Sonuç	Hapis, adli para cezası, müsadere	6183 sayılı Kanun'a göre tahsil

Bir aktarımın fon zararı sayılması, ilgili kişinin SPKn m.110 suçunu işlediği anlamına gelmez; suç için yukarıdaki unsurların, özellikle kastın ceza yargılamasında ispatı gerekir.

Soruşturma ve Yargılama Süreci Nasıl İşler?

SPKn m.115 uyarınca bu Kanun'daki suçlar bakımından soruşturma kural olarak SPK'nın yazılı başvurusuna bağlıdır. Doğrudan savcılığa yapılan şikâyetlerde de savcılık bu başvuruyu arar. Şüphelilerin malvarlığına hâkim kararıyla el konulabilir (CMK m.128); bu karara kural olarak 7 gün içinde itiraz edilebilir (CMK m.267-268). Adalet Bakanı'nın 03.11.2026 tarihli açıklamasına göre fon krizi soruşturmasında 433 şüpheli bulunmakta, 359 gerçek ve 111 tüzel kişinin malvarlığı ve banka hesaplarına tedbir uygulanmaktadır; güncel durum SPK ve Fon Koordinasyon Kurulu açıklamalarından takip edilmelidir.

Zararın erken giderilmesi cezanın belirlenmesinde önem taşıyabilir. TCK m.168'deki etkin pişmanlık hükmü genel güveni kötüye kullanma suçunu kapsar; bu hükmün veya benzer indirimlerin SPKn m.110 bakımından nasıl uygulanacağı kanun metni ve somut olaya göre değerlendirilmelidir. Üst yöneticinin talimatıyla hareket edilmesi de kural olarak sorumluluğu kendiliğinden ortadan kaldırmaz; çalışanın bilgisi ve kastı ayrıca incelenir.

Yatırımcılar ve Fon Çalışanları İçin Pratik Adımlar

1. Belgelerinizi toplayın: MKK e-YATIRIMCI ve e-Devlet kayıtlarınızı, alım satım dekontlarınızı, fon izahnamesi ve bilgi formlarını, TEFAS ve KAP'taki portföy raporlarını saklayın.
2. Doğru mercie başvurun: Suç şüphesini SPK'ya bildirebilirsiniz; savcılığa yapılan şikâyette de SPK'nın yazılı başvurusunun arandığını unutmayın.
3. Mağdur haklarını kullanın: Soruşturmada delil toplanmasını isteyebilir (CMK m.233-234), dava açılırsa katılma talebinde bulunabilirsiniz (CMK m.237). Fon pay sahiplerinin "mağdur" mu yoksa "suçtan zarar gören" mü sayılacağı somut olaya göre değerlendirilir.
4. Süreleri kaçırmayın: Kovuşturmaya yer olmadığı kararına 15 gün içinde itiraz edilebilir (CMK m.173). Haksız fiil tazminatında süre öğrenmeden itibaren 2 yıl, her hâlde 10 yıldır; fiil daha uzun ceza zamanaşımı olan bir suçsa o süre uygulanır (TBK m.72).
5. Dolandırıcılara dikkat edin: "Paranızı hemen geri alırız" diyen kişilere e-Devlet şifresi, banka bilgisi veya ön ödeme vermeyin; tasfiye ödemeleri 7596 sayılı Kanun çerçevesindeki resmî süreçle yapılır.

Fon yöneticileri ve çalışanlar bakımından ise şu noktalar önem taşır:

• Kayıt düzeni: Yatırım komitesi kararları, talimat yazışmaları, uyum görüşleri ve ilişkili taraf işlemlerinin fiyatlama gerekçeleri temel delillerdir.
• Müdafi hakkı: İfade vermeden önce bir müdafiden yardım alabilirsiniz (CMK m.149).

Sık Sorulan Sorular

SPKn 110 güveni kötüye kullanma suçunu kimler işleyebilir?

Bu suçu ihraççıların ve portföy yönetim şirketi gibi sermaye piyasası kurumlarının yönetim kurulu başkan ve üyeleri ile diğer mensupları işleyebilir. Bu kişiler arasında yer almayanların benzer fiilleri, şartları varsa TCK m.155 veya başka suç tipleri kapsamında değerlendirilir.

Fonun zarar etmesi tek başına portföy yöneticisinin cezalandırılması için yeterli mi?

Hayır. Piyasa koşullarına bağlı yatırım zararı kural olarak suç oluşturmaz. Fon varlığının kasten, kendisi veya başkası yararına amaç dışı kullanıldığının ispatı gerekir.

Fon varlıklarının ilişkili bir şirkete aktarılması her zaman suç mudur?

Her zaman değil. Piyasa koşullarında, karşılığı alınarak ve mevzuata uygun yapılan işlemler hukuka uygun olabilir. Karşılıksız veya muvazaalı aktarımlar ise 7596 sayılı Kanun'a göre fon zararı sayılır; suç oluşup oluşmadığı ayrıca ceza yargılamasında belirlenir.

Fon yatırımcısı olarak doğrudan savcılığa şikâyette bulunabilir miyim?

Şikâyette bulunabilirsiniz; ancak SPKn m.115 nedeniyle soruşturma kural olarak SPK'nın yazılı başvurusuna bağlıdır. Bildiriminizi belgeleriyle birlikte SPK'ya da iletmeniz yararlı olur.

Ceza davası sürerken paramı almak için ayrıca dava açmam gerekir mi?

Tasfiye ödemeleri 7596 sayılı Kanun'daki süreçle yapılır; kanunda ara ödemeye bağlı feragat veya dava açmama şartı yoktur. Karşılanmayan zararınız için ayrıca tazminat davası seçeneği değerlendirilebilir.

Portföy yönetim şirketi ceza alabilir mi?

Tüzel kişiler hakkında hapis veya adli para cezası verilemez (TCK m.20); şartları varsa güvenlik tedbirleri uygulanabilir. Fon zararından ise 7596 sayılı Kanun'a göre öncelikle portföy yönetim şirketi sorumludur.

Özet

• SPKn m.110, sermaye piyasası kurumları ve ihraççıların yöneticileri ile mensuplarının görev gereği elde tuttukları varlıkları kötüye kullanmasını cezalandıran özel bir suçtur (SPKn m.110).
• Fiil SPKn m.110'un unsurlarını taşıyorsa genel güveni kötüye kullanma hükmü yerine kural olarak bu özel hüküm uygulanır (TCK m.155).
• Suç kasten işlenir; piyasa kaynaklı yatırım zararı tek başına suç değildir.
• Soruşturma kural olarak SPK'nın yazılı başvurusuna bağlıdır (SPKn m.115).
• Karşılıksız veya muvazaalı aktarımlar fon zararı sayılır ve önce portföy yönetim şirketinden tahsil edilir (7596 s.K. m.5).
• Kovuşturmaya yer olmadığı kararına 15 gün, el koyma kararına 7 gün içinde itiraz edilebilir (CMK m.173, m.267-268).

Fon varlıkları üzerindeki işlemlerin suç oluşturup oluşturmadığı, işlem kayıtlarının, ilişkili taraf bağlantılarının ve kastın birlikte incelenmesini gerektirdiğinden her dosyanın somut olarak değerlendirilmesi gerekir. Dural Hukuk, sermaye piyasası ceza hukuku kapsamındaki soruşturma ve kovuşturmalar, suçtan zarar görenlerin hakları, el koyma kararlarına itiraz ve fon yatırımcılarının tazminat talepleri konularında destek verebilir. Bilgi almak için 0535 260 74 54 numaralı telefonu arayabilir veya iletişim sayfası üzerinden Dural Hukuk'a ulaşabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.

Hazırlayan: Dural Hukuk