Yazılım telif hakları, kaynak kodun, nesne kodun ve kanunda korunan hazırlık tasarımlarının izinsiz çoğaltılmasına, yayılmasına ya da değiştirilmesine karşı hak sahibine hukuki koruma verir. Türkiye’de bilgisayar programları 5846 sayılı FSEK çerçevesinde eser niteliği taşıyabilir. Koruma için tescil şartı aranmaz. Eser niteliği doğduğu anda telif koruması da doğar. Kayıt tescil ise hak sahipliğinin ispatında destekleyici bir kayıt niteliği taşır.
Bir yazılım projesinde yalnız kod satırlarına odaklanmak yeterli değildir. Kodun kim tarafından yazıldığı, işin iş sözleşmesiyle mi yoksa dış hizmet ilişkisiyle mi yürütüldüğü, mali hakların yazılı biçimde devredilip devredilmediği, açık kaynak lisanslarının şartları ve sürüm kayıtlarının saklanması da uyuşmazlığın yönünü değiştirir. Bu sebeple yazılım telif hakkı, teknik kayıtlarla sözleşme düzeninin birlikte ele alındığı bir hukuk alanıdır.
Yazılım Telif Hakkı Nedir?
5846 sayılı FSEK m.2/1, her biçimdeki bilgisayar programlarını ve bir sonraki aşamada program sonucu doğurması koşuluyla hazırlık tasarımlarını ilim ve edebiyat eserleri arasında sayar. Aynı maddede, bir bilgisayar programının herhangi bir ögesinin arkasındaki düşünce ve ilkelerin eser sayılmadığı da yazılıdır. Arayüzün arkasındaki düşünce ve ilkeler için de aynı sınır geçerlidir.
Bu ayrım, kaynak kod koruması açısından kritik bir çizgi çizer. Kanun soyut düşünceyi tek başına korumaz; düşüncenin özgün kod yapısına, program bütününe ya da kanunda aranan nitelikleri taşıyan hazırlık tasarımına yansıyan biçimi koruma görebilir. Bir algoritmanın salt mantığı ile o mantığın özgün kod karşılığı aynı hukuki konumda değildir.
Kaynak kod ve nesne kod koruma altında mıdır?
FSEK m.2’de geçen “her biçim altında” yaklaşımı, programın yalnız insan tarafından okunabilen kaynak koduna indirgenmediğini ortaya koyar. Derlenmiş nesne kod da programın bir biçimidir. Hazırlık tasarımları ise sonraki aşamada bir bilgisayar programına varması koşuluyla madde metninde yer alır.
Kod deposundaki dosyalar, sürüm geçmişi, commit kayıtları, tarih bilgileri, hash değerleri, teknik dokümanlar ve proje yönetim kayıtları hak sahipliği tartışmasında delil değerine katkı verebilir. Tek bir kayıt her uyuşmazlığı tek başına çözmez. Delillerin birbirini destekleyen bir zincir hâlinde saklanması daha güçlü bir ispat zemini doğurur.
Yazılımın arkasındaki düşünce korunur mu?
Salt iş modeli, yöntem, matematiksel mantık ya da programın arkasındaki soyut ilke telif korumasıyla tek başına tekel altına alınamaz. FSEK m.2, program ögelerinin arkasındaki düşünce ve ilkeleri eser saymaz. Bu kural rekabetin tümüyle kilitlenmesini engellerken özgün kod biçiminin korunmasına alan açar.
Bir rakibin aynı ihtiyaca başka kod yapısıyla cevap vermesi ile mevcut kodu kopyalaması aynı durum değildir. Uyuşmazlıkta kod benzerliği, dosya yapısı, değişken tercihleri, hata izleri, sürüm geçmişi, erişim kayıtları ve taraflar arasındaki sözleşmeler birlikte incelenebilir.
Yazılımda Eser Sahibi Kimdir?
FSEK m.8 uyarınca bir eserin sahibi onu meydana getiren kişidir. Yazılım bakımından ilk inceleme, kodu fiilen yazan kişi ya da kişilerin tespitidir. Şirket, ajans, müşteri ve yazılımcı arasındaki ticari ilişki bu tespitten ayrı ele alınır.
Bir şirketin çalışanı, görevini yürütürken kod yazmışsa FSEK m.18 de dikkate alınır. Taraflar arasındaki özel sözleşmeden veya işin niteliğinden ters bir sonuç çıkmıyorsa, çalışanların işleri sırasında meydana getirdikleri eserler bakımından mali haklardan yararlanma yetkisi çalıştırana aittir. Eser sahipliği ile mali haklardan yararlanma yetkisinin aynı kavram olmadığı burada net biçimde görülür.
Freelance yazılımcıya ücret ödenmesi hakları geçirir mi?
Bir serbest yazılımcıya, ajansa ya da yazılım şirketine ücret ödenmesi tek başına telif haklarının bütünüyle karşı tarafa geçtiği anlamına gelmez. FSEK m.52, mali haklara dair sözleşme ve tasarrufların yazılı biçimde kurulmasını ve devre konu hakların ayrı ayrı yazılmasını şart koşar.
Bu sebeple proje sözleşmesinde işleme, çoğaltma, yayma ve umuma iletim hakları açık biçimde ele alınmalıdır. Devrin süre, ülke, mecra, sürüm, alt lisans, kaynak kod teslimi ve üçüncü kişi bileşenleri bakımından sınırları da uyuşmazlık riskini azaltır. “Tüm haklar devredildi” benzeri tek cümleler, m.52’deki şekil şartı karşısında her dosyada yeterli güvence vermeyebilir.
Yazılım Tescili Zorunlu Mudur?
Yazılım tescili telif korumasının doğması için şart değildir. Kültür ve Turizm Bakanlığı Telif Hakları biriminin yayımladığı bilgilere göre FSEK’e göre eserler meydana geldikleri andan itibaren doğal korumadan yararlanır. İsteğe bağlı kayıt tescil, hak doğuran bir işlem değil, hak sahipliğinin ispatına katkı veren beyana dayalı bir kayıttır.
Bilgisayar programı bakımından başvuru yetkisi de dikkat ister. Bakanlığın kayıt tescil bilgisinde, kaynak kodu yazan kişi ya da kişilerin eser sahibi sayıldığı; şirket adına başvurunun ise çalışanların iş ilişkisi içinde meydana getirdiği programlar yönünden ayrı şartlara tabi bulunduğu aktarılır. Dışarıdan ücret karşılığı hazırlatılan programlarda sözleşmedeki hak zinciri daha fazla ağırlık kazanır.
Noter kaydı ve dijital deliller ne işe yarar?
Noter tarafından düzenlenen ya da onaylanan eser sahipliği veya hak sahipliği beyanı, ispat dosyasına katkı verebilir. Bakanlık da bu yöntemi eser sahipliğinin tespitinde yararlanılabilecek yollardan biri olarak anmaktadır.
Teknik tarafta kod deposu geçmişi, erişim logları, güvenilir zaman damgası, elektronik imza, KEP yazışmaları, teslim tutanakları ve sürüm arşivleri uyuşmazlığın kronolojisini netleştirebilir. Şirket içi erişim izinlerinin rol bazında sınırlandırılması, kaynak koda yalnız erişim izni verilen kişilerin ulaşabilmesi ve ayrılan personelin erişiminin derhâl kapatılması ticari sır korumasını da destekler.
Yazılım Lisans Sözleşmesinde Hangi Konular Yazılmalıdır?
Bir lisans sözleşmesi yalnız ücret ve süre maddelerinden ibaret kalmamalıdır. Yetkinin münhasır olup olmadığı, kaç kullanıcıya ya da kaç cihaza tanındığı, alt lisans hakkı, bakım ve güncelleme şartları, kaynak kod teslimi, üçüncü kişi modülleri, açık kaynak paketleri, veri güvenliği, denetim hakkı ve sözleşme sona erince yapılacak işlemler açık yazılmalıdır.
FSEK m.52 sebebiyle mali hak devri amaçlanan sözleşmelerde her mali hak ayrı ayrı kaleme alınmalıdır. Lisans ilişkisi ile tam devir de birbirinden ayrılmalıdır. Bir taraf yalnız belirli bir süre için yararlanma yetkisi elde edebilir; diğer bir sözleşmede ise belirli mali haklar devredilebilir. Sözleşme dili, ticari amaca ve yazılımın dağıtım modeline göre kurulmalıdır.
Açık kaynak yazılımlarda telif hakkı sona erer mi?
Açık kaynak kod, telif hakkından vazgeçilmiş kod anlamına gelmez. MIT, Apache ya da GPL türü lisanslar hak sahibinin koddan hangi şartlarla yararlanılabileceğini düzenler. Lisans koşuluna aykırılık, sözleşmesel ve telif kaynaklı uyuşmazlık doğurabilir.
Kurumsal projelerde açık kaynak bileşen envanteri tutulması yerinde bir tedbirdir. Hangi paketin hangi sürümle projeye eklendiği, lisans metni, kaynak gösterme yükümlülüğü, dağıtım şartları ve türev kod bakımından doğabilecek yükümlülükler kayıt altında tutulmalıdır. Böyle bir kayıt, satın alma ya da yatırım incelemelerinde de hak zincirinin daha rahat doğrulanmasına yardım eder.
Yazılım Patentle Korunabilir Mi?
Telif ile patent aynı koruma yolu değildir. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.82/2-c, bilgisayar programlarını tek başına buluş niteliğinde saymaz. Aynı maddenin ilk fıkrası ise teknolojinin her alanındaki buluşlar için yenilik, buluş basamağı ve sanayiye uygulanabilirlik şartlarını arar.
Salt yazılım kodu bakımından telif koruması öne çıkar. Yazılımla yürütülen teknik bir çözüm söz konusuysa patent ihtimali, programın kendisinden ayrı biçimde ve m.82 ölçütleri üzerinden incelenir. Her yazılım projesi patent başvurusuna uygun değildir. Teknik katkının niteliği, istemlerin yapısı ve önceki teknik durum ayrı bir patent incelemesini zorunlu kılabilir.
Yazılım Adı Ve Logosu Nasıl Korunabilir?
Kod üzerindeki telif hakkı, ürün adını veya logoyu otomatik biçimde marka korumasına taşımaz. Yazılımın adı, uygulama adı ya da ayırt edici işareti için marka hukuku ayrı bir koruma katmanı kurabilir. Alan adı, ticaret unvanı ve marka da birbirinin yerine geçen haklar değildir.
Bu ayrım ürün portföyü yönetiminde dikkate değer. Kodun hak zinciri sözleşmelerle, ürün adı marka kaydıyla, gizli teknik bilgi ise erişim ve gizlilik düzeniyle korunabilir. Aynı proje içinde birden çok hukuki araç yan yana işleyebilir.
Yazılım Telif Hakkı İhlalinde Hangi Yollar Vardır?
İzinsiz kopyalama, değiştirme, dağıtma veya çevrimiçi erişime açma hâlinde hak sahibi hukuk davası yoluna başvurabilir. FSEK m.66, manevi veya mali haklara tecavüz hâlinde tecavüzün giderilmesine yönelik dava imkânı tanır. M.69 ise ihlal tehlikesinin önlenmesine dair talebi düzenler.
FSEK m.68 uyarınca, kanuna uygun yazılı izin alınmadan eseri işleyen, çoğaltan, yayan, temsil eden veya umuma ileten kişiden, şartları varsa sözleşme kurulmuş olsaydı istenebilecek bedelin ya da kanuna göre tespit edilecek rayiç bedelin en çok üç katı istenebilir. Bu talebin somut dosyaya nasıl uygulanacağı, olayın yapısına göre mahkemece incelenir.
FSEK m.70, manevi zarar ile kusura bağlı mali zarar yönünden tazminat hükümleri taşır. M.71’de sayılan bazı telif ihlalleri için bir yıldan beş yıla kadar hapis veya adli para cezası öngörülür. M.75’e göre m.71 ve m.72’deki suçlar bakımından soruşturma ve kovuşturma şikâyete bağlıdır; hak sahipliğini kanıtlayan belge ve delillerin Cumhuriyet başsavcılığına verilmesi aranır.
İhlal şüphesinde delil nasıl korunur?
İlk hedef, ihlalin ispatlanabileceği kayıtları kaybetmemektir. Kod deposunun salt okunur kopyası, erişim logları, lisans kayıtları, e-posta ve KEP yazışmaları, ekran kayıtları, fatura ve sözleşmeler, teslim belgeleri ile sürüm karşılaştırmaları dosyada saklanabilir. Delilin hukuka uygun elde edilmesi ayrı bir şarttır.
FSEK m.77, kuvvetli ihlal iddiası ve maddede aranan koşullar mevcutsa dava öncesinde ya da dava sırasında ihtiyati tedbir kararı verilebilmesine imkân tanır. Mahkeme, ihlale konu faaliyetin durdurulması veya çoğaltılmış nüshaların muhafaza altına alınması yönünde tedbir kararı verebilir.