Türk Ceza Kanunu'nda "psikolojik şiddet" adını taşıyan ayrı bir suç yoktur; ancak aile içinde uygulanan psikolojik şiddet, niteliğine göre eziyet, tehdit, hakaret, ısrarlı takip veya kötü muamele suçlarını oluşturabilir. Aile içi psikolojik şiddetin cezası da bu nedenle tek bir rakam değildir: Sistematik biçimde ruhsal acı çektirme eşe karşı işlendiğinde eziyet suçu kapsamında üç yıldan sekiz yıla kadar hapis cezası gündeme gelebilir.
Ceza yargılamasından bağımsız olarak, 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun psikolojik şiddeti açıkça şiddet tanımına dahil eder ve mağdura hızlı koruma tedbirleri sağlar. Aşağıda psikolojik şiddetin hangi suçları oluşturabileceği, cezaları, koruma tedbirleri ve en önemli konu olan ispat yolları açıklanmaktadır.
Psikolojik Şiddet Nedir?
6284 sayılı Kanun'un 2. maddesi şiddeti; kişinin fiziksel, cinsel, psikolojik veya ekonomik açıdan zarar görmesiyle ya da acı çekmesiyle sonuçlanan veya sonuçlanması muhtemel her türlü tutum ve davranış olarak tanımlar. Buna yönelik tehdit, baskı ve özgürlüğün keyfi olarak kısıtlanması da şiddet sayılır. Kanun, aile içi şiddeti de taraflar aynı evde yaşamasa bile aile bireyleri arasında yaşanan her türlü şiddet olarak tanımlar.
Uygulamada psikolojik şiddet olarak değerlendirilen davranışlara örnekler:
- Sürekli aşağılama, küçük düşürme, kişinin değersiz hissettirilmesi,
- Korkutma, sindirme, öfke patlamalarıyla baskı kurma,
- Aileden ve arkadaşlardan yalıtma, telefon ve sosyal medya hesaplarını sürekli denetleme,
- Çocukları veya başka yakınları zarar vermekle tehdit etme,
- Kişinin çalışmasını engelleme veya parasını elinden alma gibi ekonomik baskı,
- Boşanma veya ayrılık sonrasında ısrarla takip etme, sürekli mesaj atma veya arama.
Aile İçi Psikolojik Şiddet Hangi Suçları Oluşturur ve Cezası Nedir?
Psikolojik şiddet içeren davranışlar, Türk Ceza Kanunu'nda (TCK) aşağıdaki suçlardan birini veya birkaçını oluşturabilir:
| Davranış | Suç ve madde | Öngörülen ceza |
|---|---|---|
| Sistematik ruhsal acı çektirme, aşağılama | Eziyet (TCK m.96/1) | 2 yıldan 5 yıla kadar hapis; kadına karşı işlenirse alt sınır 2 yıl 6 ay |
| Eziyetin eşe, boşandığı eşe, üstsoya veya altsoya karşı işlenmesi | Nitelikli eziyet (TCK m.96/2) | 3 yıldan 8 yıla kadar hapis |
| Hayata, vücuda veya cinsel dokunulmazlığa yönelik tehdit | Tehdit (TCK m.106/1) | 6 aydan 2 yıla kadar hapis |
| Onur, şeref ve saygınlığı rencide eden söz veya davranış | Hakaret (TCK m.125) | 3 aydan 2 yıla kadar hapis veya adli para cezası |
| Israrla fiziken takip etme veya iletişim kurmaya çalışma | Israrlı takip (TCK m.123/A) | 6 aydan 2 yıla kadar hapis; boşandığı eşe karşı veya uzaklaştırma kararına rağmen işlenirse 1 yıldan 3 yıla kadar hapis |
| Aynı konutta birlikte yaşanan kişiye kötü muamele | Kötü muamele (TCK m.232/1) | 2 aydan 1 yıla kadar hapis |
Eziyet suçu ve psikolojik şiddet
Psikolojik şiddetin en ağır karşılığı genellikle eziyet suçudur. TCK'nın 96. maddesi, bir kimsenin eziyet çekmesine yol açacak davranışları cezalandırır; burada yalnızca bedensel değil, ruhsal acı çektiren davranışlar da kapsama girer. Eziyetten söz edilebilmesi için davranışların belli bir süreklilik ve sistematiklik göstermesi, mağduru aşağılamaya ve acı çektirmeye yönelik olması aranır. Tek seferlik bir tartışma veya kırıcı bir söz, koşulları varsa hakaret veya tehdit olarak değerlendirilebilir; ancak eziyet sayılmayabilir.
Eziyet suçunun soruşturulması şikâyete bağlı değildir. Savcılık, suçu herhangi bir şekilde öğrendiğinde soruşturma başlatır ve mağdurun şikâyetinden vazgeçmesi soruşturmayı kendiliğinden sona erdirmez.
Şikâyete bağlı suçlarda süre
Hakaret gibi şikâyete bağlı suçlarda mağdurun, fiili ve faili öğrendiği tarihten itibaren altı ay içinde şikâyette bulunması gerekir. Bu süre kaçırılırsa şikâyet hakkı düşer. Bu nedenle olaylar yaşandıkça kayıt altına alınması ve gecikmeden başvuru yapılması önemlidir.
6284 Sayılı Kanun'a Göre Koruma Tedbirleri
Ceza soruşturmasından ayrı olarak mağdur, 6284 sayılı Kanun kapsamında koruma tedbiri isteyebilir. Bu Kanun'un en önemli özelliği, tedbir kararı verilmesi için şiddetin uygulandığına dair delil veya belge aranmamasıdır. Psikolojik şiddette çoğu zaman somut iz bulunmadığı düşünüldüğünde bu kural büyük önem taşır.
Hâkim tarafından verilebilecek önleyici tedbirlerden bazıları şunlardır:
- Şiddet uygulayanın mağdura yönelik tehdit, hakaret, aşağılama veya küçük düşürme içeren söz ve davranışlarda bulunmaması,
- Ortak konuttan derhâl uzaklaştırılması ve ortak konutun mağdura tahsisi,
- Mağdura, konutuna, okuluna ve işyerine yaklaşmaması,
- Mağduru iletişim araçlarıyla rahatsız etmemesi,
- Silahını kolluğa teslim etmesi.
Tedbirler ilk seferde en fazla altı ay için verilir; şiddet tehlikesi sürüyorsa hâkim tedbiri uzatabilir veya değiştirebilir. Başvuru; polis, jandarma, Cumhuriyet başsavcılığı, aile mahkemesi veya Şiddet Önleme ve İzleme Merkezleri (ŞÖNİM) aracılığıyla yapılabilir.
Tedbir kararına aykırı davranan kişi hakkında, 6284 sayılı Kanun'un 13. maddesi uyarınca üç günden on güne kadar zorlama hapsi uygulanır. Aykırılığın tekrarı hâlinde her seferinde on beş günden otuz güne kadar zorlama hapsi verilir; toplam süre altı ayı geçemez. Ayrıca uzaklaştırma veya yaklaşmama tedbirine rağmen ısrarlı takip yapılması, TCK'nın 123/A maddesindeki ağırlaştırılmış hâl kapsamında cezalandırılır.
Psikolojik Şiddet Nasıl İspatlanır?
Psikolojik şiddette en büyük sorun ispattır. Ceza yargılamasında sanığın mahkûm edilebilmesi için suçun her türlü şüpheden uzak biçimde ispatlanması gerekir; şüphe sanık lehine değerlendirilir. Bu nedenle delillerin dağınık değil, bir bütün hâlinde ve tarih sırasıyla sunulması büyük önem taşır.
Psikolojik şiddetin ispatında kullanılabilecek başlıca deliller:
- Yazışmalar: SMS, WhatsApp mesajları, e-postalar, sosyal medya mesajları ve bunların ekran görüntüleri,
- Tanıklar: Olaylara tanık olan komşular, aile bireyleri, arkadaşlar veya iş arkadaşları,
- Sağlık kayıtları: Psikiyatri veya psikoloji kayıtları, raporlar, tedavi belgeleri,
- Resmî kayıtlar: Önceki şikâyet tutanakları, 6284 kapsamında verilmiş tedbir kararları, ALO 183 veya KADES başvuru kayıtları,
- Olay günlüğü: Yaşanan olayların tarih, saat ve ayrıntılarıyla tutulduğu düzenli kayıt.
Ses ve görüntü kayıtları konusunda dikkatli olmak gerekir. Kişiler arasındaki konuşmaların gizlice kaydedilmesi, TCK'nın 133. maddesi kapsamında ayrı bir suç oluşturabilir ve hukuka aykırı delil tartışmasına yol açabilir. Uygulamada, başka türlü ispat imkânı bulunmayan bir saldırı anında yapılan kayıtların değerlendirildiği durumlar olsa da her somut olay ayrıca incelenmelidir.
Şikâyet ve Yardım Hatları
Psikolojik şiddete maruz kalan kişi şu yollara başvurabilir:
- Acil durumlarda 112 Acil Çağrı Merkezi'ni arayabilir veya KADES uygulamasını kullanabilir.
- En yakın polis merkezine, jandarmaya veya Cumhuriyet başsavcılığına giderek suç duyurusunda bulunabilir.
- Koruma tedbiri için aile mahkemesine doğrudan veya kolluk aracılığıyla başvurabilir.
- ALO 183 Sosyal Destek Hattı ve ŞÖNİM'lerden psikolojik destek, barınma ve hukuki yönlendirme alabilir.
Psikolojik Şiddetin Boşanma ve Tazminata Etkisi
Psikolojik şiddet yalnızca ceza hukukunu ilgilendirmez. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 162. maddesi, eşlerden birinin diğerine pek kötü veya ağır derecede onur kırıcı davranışta bulunmasını özel bir boşanma sebebi olarak düzenler. Bu şartları taşımayan davranışlar da evlilik birliğinin temelinden sarsılması nedeniyle (TMK m.166) boşanma davasında dikkate alınabilir. Boşanmaya yol açan olaylar yüzünden kişilik hakları zedelenen eş, TMK'nın 174. maddesi uyarınca maddi ve manevi tazminat da isteyebilir.
Fiziksel şiddet dahil diğer şiddet türleri, koruma yolları ve mağdurun hakları hakkında daha geniş bilgi için aile içi şiddette hukuki haklar ve koruma yolları yazısına göz atabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Aile içi şiddetin cezası nedir?
Ceza, eylemin hangi suçu oluşturduğuna göre değişir. Örneğin eşe karşı eziyet üç yıldan sekiz yıla, hayata yönelik tehdit altı aydan iki yıla, hakaret üç aydan iki yıla kadar hapis cezasını gerektirebilir. Fiziksel şiddette ise kasten yaralama hükümleri ağırlaştırılmış olarak uygulanır.
Aile içi psikolojik şiddetin cezası ne kadar?
Psikolojik şiddet sistematik bir eziyete dönüşmüşse ve eşe karşı işlenmişse üç yıldan sekiz yıla kadar hapis cezası öngörülür. Daha sınırlı davranışlar hakaret, tehdit, ısrarlı takip veya kötü muamele olarak değerlendirilebilir.
Psikolojik şiddet için uzaklaştırma kararı alınabilir mi?
Evet. 6284 sayılı Kanun psikolojik şiddeti de kapsar ve tedbir kararı için delil veya belge aranmaz. Mağdurun beyanı üzerine uzaklaştırma, yaklaşmama ve iletişim yasağı gibi tedbirlere karar verilebilir.
Eşe sürekli hakaret etmek suç mu?
Evet, hakaret suçunu oluşturabilir. Hakaretler sistematik hâle gelip eşin ruhsal olarak acı çekmesine ve aşağılanmasına yol açıyorsa eziyet suçu da gündeme gelebilir. Ayrıca bu davranışlar boşanma sebebi olabilir.
Psikolojik şiddette mağdurun beyanı tek başına yeterli mi?
Koruma tedbiri için yeterli olabilir. Ancak ceza davasında mahkûmiyet için beyanın mesajlar, tanıklar, sağlık kayıtları gibi başka delillerle desteklenmesi genellikle gerekir.
Özet
- Psikolojik şiddet ayrı bir suç adı değildir; eziyet, tehdit, hakaret, ısrarlı takip veya kötü muamele suçlarını oluşturabilir.
- Eşe veya boşandığı eşe karşı eziyet üç yıldan sekiz yıla kadar hapis cezası gerektirir ve şikâyete bağlı değildir.
- 6284 sayılı Kanun psikolojik şiddeti açıkça kapsar; tedbir kararı için delil aranmaz.
- Tedbir kararına aykırılık zorlama hapsine yol açar; ısrarlı takip ise ayrıca cezalandırılır.
- İspat için yazışmalar, tanıklar, sağlık kayıtları ve düzenli olay günlüğü önemlidir; gizli ses kaydında dikkatli olunmalıdır.
- Psikolojik şiddet boşanma sebebi olabilir ve maddi ile manevi tazminat talebine dayanak oluşturabilir.
Aile içinde psikolojik şiddete maruz kalıyorsanız; koruma tedbiri başvurusu, suç duyurusu ve boşanma süreçlerinde Dural Hukuk destek verebilir. Büroya 0535 260 74 54 numaralı telefondan veya iletişim sayfası üzerinden ulaşabilirsiniz. Acil bir tehlike varsa önce 112'yi aramanız gerektiğini unutmayın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.
Hazırlayan: Dural Hukuk