İlamsız Takip Ne Demek? İlamlı ve İlamsız İcra Arasındaki Fark

İlamsız takip ne demek sorusunun kısa cevabı şudur: İlamsız takip, alacaklının elinde bir mahkeme kararı (ilam) bulunmadan, doğrudan icra dairesine başvurarak başlattığı icra takibidir. Alacaklı alacağını bir senede, faturaya, sözleşmeye, kira ilişkisine ya da hiçbir belgeye dayandırmadan da takip başlatabilir; icra dairesi borçluya ödeme emri gönderir. Borçlu süresinde itiraz etmezse takip kesinleşir ve haciz aşamasına geçilir. Borçlu itiraz ederse takip durur ve alacaklının mahkemeye başvurması gerekir.

İlamlı icra ise mahkemenin verdiği bir kararın ya da kanunun ilam gibi saydığı bir belgenin icra dairesi aracılığıyla zorla yerine getirilmesidir. İki yol arasındaki temel fark, borçlunun itirazının sonucunda ortaya çıkar: İlamsız takipte itiraz takibi kendiliğinden durdurur, ilamlı takipte ise borçlunun yalnızca sınırlı sebeplerle itiraz imkânı vardır. Aşağıda ilamsız takibin ne olduğu, hangi türleri bulunduğu, ilamlı icradan farkları ve borçlu itiraz ederse neler olacağı sade bir dille anlatılmaktadır.

İlamsız Takip Nedir?

"İlam", mahkemenin verdiği ve bir tarafı bir şeyi yapmaya veya ödemeye mahkûm eden karar anlamına gelir. "İlamsız" ise bu kararın bulunmadığını ifade eder. Dolayısıyla ilamsız takip, alacağın varlığı henüz bir mahkeme tarafından tespit edilmeden başlatılan takiptir. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (İİK), bu yolu özellikle para ve teminat alacakları için öngörmüştür.

İlamsız takibin pratik amacı, borcun tartışmasız olduğu durumlarda alacaklıyı uzun bir dava sürecine zorlamamaktır. Borçlu borcunu kabul ediyor ama ödemiyorsa, ödeme emrine itiraz etmeyecek ve takip kısa sürede kesinleşecektir. Borçlu borca karşı çıkıyorsa, uyuşmazlık itirazdan sonra mahkemede çözülür.

Günlük hayatta ilamsız takibe en sık şu alacaklar için başvurulur:

• Ödenmeyen fatura ve cari hesap alacakları,
• Kira alacakları ve kira bedelinin ödenmemesine dayalı tahliye talepleri,
• Bono, çek ve poliçe gibi kambiyo senetlerinden doğan alacaklar,
• Borç sözleşmesi, adi senet veya kredi sözleşmesinden doğan alacaklar,
• Rehinle (örneğin ipotekle) güvence altına alınmış alacaklar.

İlamlı Takip Nedir?

İlamlı takip, mahkeme kararına veya ilam niteliğindeki bir belgeye dayanan takiptir. Mahkeme kararı dışında, İcra ve İflas Kanunu'nun 38. maddesine göre mahkeme huzurunda yapılan sulh ve kabuller ile borç ikrarını içeren ve noterlikçe düzenleme şeklinde hazırlanan senetler de ilam hükmündedir. Bunlara ek olarak, icra edilebilirlik şerhi alınmış arabuluculuk anlaşma belgesi gibi kanunun ilam niteliğinde saydığı başka belgeler de bulunur.

İlamlı takipte icra dairesi borçluya "ödeme emri" yerine "icra emri" gönderir. Para alacağına ilişkin icra emrinde borçluya kural olarak yedi günlük ödeme süresi verilir. İlamlı icra yalnızca para alacakları için değil; taşınmazın tahliyesi veya teslimi, taşınır malın teslimi, çocuk teslimi ya da bir işin yapılması gibi kararların yerine getirilmesi için de kullanılır.

İlamlı ve İlamsız İcra Arasındaki Farklar

İki takip yolu arasındaki başlıca farklar aşağıdaki tabloda özetlenmiştir:

Kısacası ilamsız takip daha hızlı başlatılabilir, ancak borçlunun basit bir itirazıyla durabilir. İlamlı takip ise önceden yürütülmüş bir yargılamanın sonucuna dayandığı için borçlunun itiraz imkânları çok daha dardır.

İlamsız Takip Türleri

İcra ve İflas Kanunu, ilamsız takip için alacağın niteliğine göre farklı yollar öngörmüştür:

1. Genel haciz yoluyla takip: En yaygın türdür. Para alacakları için kullanılır; itiraz süresi 7 gündür.
2. Kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip: Bono, çek ve poliçe için öngörülmüş özel yoldur. İcra ve İflas Kanunu'nun 168. maddesine göre borçlu ödeme emrine 5 gün içinde itiraz edebilir, ödeme süresi ise 10 gündür. Bu takipte borca itiraz icra mahkemesine yapılır ve icra mahkemesi takibin durdurulmasına karar vermedikçe takip devam eder.
3. Kiralanan taşınmazların ilamsız takip yoluyla tahliyesi: Kira bedelini ödemeyen kiracıya karşı hem kira alacağı hem de tahliye talebiyle başlatılabilen takip türüdür (İİK m.269 ve devamı).
4. Rehnin paraya çevrilmesi yoluyla ilamsız takip: İpotek veya taşınır rehniyle güvence altına alınmış alacaklar için kullanılır.
5. İflas yoluyla takip: İflasa tabi tacir borçlulara karşı başvurulabilen ve sonunda iflas kararı istenebilen takip yoludur.

İlamsız Takip Nasıl İşler?

Genel haciz yoluyla ilamsız takibin işleyişi kabaca şu aşamalardan oluşur:

1. Takip talebi: Alacaklı, yetkili icra dairesine takip talebiyle başvurur. Başvuru fiziki olarak veya UYAP Vatandaş Portal üzerinden elektronik ortamda yapılabilir.
2. Ödeme emrinin tebliği: İcra dairesi borçluya ödeme emri gönderir. Ödeme emrinde borçluya borcu ödemesi için 7 günlük süre verilir.
3. İtiraz süresi: İcra ve İflas Kanunu'nun 62. maddesine göre borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren 7 gün içinde itiraz edebilir.
4. Kesinleşme veya durma: Süresinde itiraz edilmezse takip kesinleşir ve alacaklı haciz isteyebilir. Süresinde itiraz edilirse İİK'nın 66. maddesi gereği takip durur.

Takip talebinin hazırlanması, yetkili icra dairesinin belirlenmesi ve masraflar gibi uygulama ayrıntıları için ilamsız icra takibinin nasıl başlatıldığını adım adım anlatan yazıya göz atabilirsiniz.

Borçlunun itirazı için ayrıntılı gerekçe göstermesi kural olarak gerekmez. Ancak takip bir senede dayanıyorsa ve borçlu senetteki imzanın kendisine ait olmadığını ileri sürecekse, bunu itirazında ayrıca ve açıkça belirtmelidir; aksi hâlde imza takip bakımından kabul edilmiş sayılabilir.

Borçlu İtiraz Ederse Ne Olur?

İlamsız takipte borçlunun itirazı alacaklının hakkını ortadan kaldırmaz; yalnızca takibi durdurur. Alacaklının takibe devam edebilmesi için itirazı ortadan kaldırması gerekir. Bunun için iki yol vardır:

İtirazın İptali Davası

İcra ve İflas Kanunu'nun 67. maddesine göre alacaklı, itirazın kendisine tebliğinden itibaren bir yıl içinde genel mahkemede itirazın iptali davası açabilir. Bu davada alacağın varlığı her türlü delille tartışılır. Mahkeme itirazın haksız olduğuna karar verirse borçlu, istek üzerine, alacağın yüzde yirmisinden az olmamak üzere icra inkâr tazminatına mahkûm edilebilir. Takip haksız ve kötü niyetli bulunursa bu kez alacaklı aleyhine tazminata hükmedilebilir. Ticari alacaklar, tüketici uyuşmazlıkları ve kira alacakları gibi bazı uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartı olabilir.

İtirazın Kaldırılması

Alacaklının elinde imzası ikrar edilmiş bir borç senedi veya resmî daire ya da yetkili makamlarca usulüne göre verilmiş bir belge varsa, İİK'nın 68. maddesine göre itirazın tebliğinden itibaren altı ay içinde icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını isteyebilir. Bu yol daha hızlıdır, ancak icra mahkemesinde inceleme belgeye dayalı ve sınırlı olarak yapılır.

Hangi Yol Ne Zaman Tercih Edilir?

Elinde mahkeme kararı bulunan alacaklı kural olarak ilamlı takip yoluna başvurur. Mahkeme kararı olmayan alacaklı ise doğrudan dava açmak ile ilamsız takip başlatmak arasında tercih yapabilir. Bu tercih yapılırken genellikle şu noktalar değerlendirilir:

• Borçlunun borca itiraz etme ihtimali yüksekse, ilamsız takip sonrasında itirazın iptali davası açılacağı hesaba katılmalıdır.
• Elde bono, çek veya poliçe varsa kambiyo senetlerine özgü takip yolu daha etkili olabilir.
• Kira alacağında kiracının tahliyesi de isteniyorsa tahliye talepli takip yolu değerlendirilmelidir.
• Alacağın zamanaşımı süresi, borçlunun malvarlığı ve tahsil imkânı somut olaya göre önceden incelenmelidir.

Yanlış takip yolunun seçilmesi, borçlunun şikâyeti üzerine takibin iptaline ve zaman kaybına yol açabileceğinden, takip türünün başlangıçta doğru belirlenmesi önemlidir.

Sık Sorulan Sorular

İlamsız takip nedir, kısaca nasıl tanımlanır?

İlamsız takip, mahkeme kararı olmadan bir para veya teminat alacağının icra dairesi aracılığıyla tahsili için başlatılan takiptir. Borçluya ödeme emri gönderilir; borçlu itiraz etmezse takip kesinleşir.

İlamsız icra nedir, ilamsız takiple aynı şey midir?

Evet. Uygulamada "ilamsız icra", "ilamsız takip" ve "ilamsız icra takibi" ifadeleri aynı anlamda kullanılır. Hepsi mahkeme kararına dayanmayan icra takibini ifade eder.

İlamsız takipte borçlu itiraz ederse borç ortadan kalkar mı?

Hayır. İtiraz yalnızca takibi durdurur. Alacaklı itirazın iptali davası veya itirazın kaldırılması yoluyla takibe devam edebilir. Haksız itiraz eden borçlu, şartları varsa icra inkâr tazminatı da ödemek zorunda kalabilir.

İlamsız takipte itiraz süresi kaç gündür?

Genel haciz yoluyla takipte itiraz süresi ödeme emrinin tebliğinden itibaren 7 gündür. Kambiyo senetlerine özgü takipte ise borçlu 5 gün içinde icra mahkemesine itiraz edebilir.

İlamlı takipte borçlu itiraz edebilir mi?

Edebilir, ancak itiraz sebepleri sınırlıdır. Borçlu kural olarak borcun ilamdan sonra ödendiğini, ertelendiğini veya zamanaşımına uğradığını ileri sürebilir ve itirazı kendiliğinden takibi durdurmaz.

Özet

• İlamsız takip, mahkeme kararı olmadan doğrudan icra dairesinden başlatılan takiptir.
• İlamlı takip, mahkeme kararına veya ilam niteliğindeki belgeye dayanır ve borçluya icra emri gönderilir.
• Genel haciz yoluyla ilamsız takipte borçlu ödeme emrine 7 gün içinde itiraz edebilir ve itiraz takibi durdurur.
• Kambiyo senetlerine özgü takipte itiraz süresi 5 gün, ödeme süresi 10 gündür.
• İtiraz hâlinde alacaklı bir yıl içinde itirazın iptali davası açabilir veya şartları varsa altı ay içinde itirazın kaldırılmasını isteyebilir.
• Doğru takip yolunun seçilmesi, zaman ve masraf kaybını önler.

İcra takibi başlatmayı düşünüyorsanız veya size bir ödeme emri ya da icra emri geldiyse, sürelerin kısa olduğunu unutmamak gerekir. Dural Hukuk, takip yolunun belirlenmesi, ödeme emrine itiraz ve itiraz sonrası dava süreçlerinde destek verebilir. Büroya 0535 260 74 54 numaralı telefondan veya iletişim sayfası üzerinden ulaşabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.

Hazırlayan: Dural Hukuk