SGK İş Kazası Bildirimi: 3 İş Günü Kuralı ve Geç Bildirim Cezası

SGK iş kazası bildirimi, işyerinde veya işle bağlantılı olarak meydana gelen kazanın Sosyal Güvenlik Kurumuna (SGK) resmî olarak bildirilmesidir. Kısa cevap şudur: Hizmet akdiyle çalışan bir işçi iş kazası geçirdiğinde işveren, kazayı kazanın olduğu yerin kolluk kuvvetlerine derhal, SGK'ya ise kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirmek zorundadır. Bildirim süresinde yapılmazsa işverene idari para cezası uygulanır ve geç bildirim nedeniyle işçiye ödenen geçici iş göremezlik ödeneği işverenden tahsil edilir.

Bildirim yükümlülüğü hem 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 13. maddesinde hem de 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 14. maddesinde düzenlenmiştir. Bu yazıda hangi olayların iş kazası sayıldığı, üç iş günlük sürenin nasıl hesaplandığı, bildirimin hangi yolla yapıldığı ve geç bildirimin sonuçları anlatılmaktadır.

Hangi Olaylar İş Kazası Sayılır?

5510 sayılı Kanun'un 13. maddesine göre iş kazası, aşağıdaki durumlardan birinde meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olaydır:

• Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada,
• İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle; kendi adına ve hesabına çalışan sigortalı bakımından ise yürüttüğü iş nedeniyle,
• Görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda,
• Emziren kadın sigortalının çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda,
• Sigortalıların işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında.

Bu tanım oldukça geniştir. Örneğin servis aracında meydana gelen trafik kazası, iş için başka bir şehre gönderilen çalışanın yolda geçirdiği kaza veya işyerinde mola sırasında yaşanan düşme olayı da şartları varsa iş kazası sayılabilir. Bir olayın iş kazası olup olmadığı tartışmalıysa, işverenin bildirimi yapması ve değerlendirmeyi SGK'ya bırakması genellikle daha güvenli yoldur.

İş Kazası Kime, Ne Zaman Bildirilir?

Bildirim süreleri, çalışanın sigortalılık türüne ve bildirimi yapacak kişiye göre değişir:

Meslek hastalıkları için de benzer bir kural vardır. 5510 sayılı Kanun'un 14. maddesine göre meslek hastalığı, sigortalının çalıştığı veya yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal engellilik hâlidir. 6331 sayılı Kanun'un 14. maddesine göre işveren, sağlık hizmeti sunucuları veya işyeri hekimi tarafından kendisine bildirilen meslek hastalıklarını öğrendiği tarihten itibaren üç iş günü içinde SGK'ya bildirmekle yükümlüdür.

Sağlık kuruluşunun yaptığı bildirim, işverenin bildirim yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Hastane kaydının oluşması, işverenin ayrıca SGK'ya bildirim yapmasına gerek olmadığı anlamına gelmez.

Üç İş Günü Nasıl Hesaplanır?

Üç günlük süre takvim günü değil, iş günü olarak hesaplanır. Cumartesi, pazar ve resmî tatil günleri iş günü sayılmaz. Süre, kazanın meydana geldiği günden sonraki ilk iş gününden başlar. Örneğin perşembe günü meydana gelen bir kazada süre cuma, pazartesi ve salı günleriyle tamamlanır; arada resmî tatil varsa süre buna göre uzar.

Kaza işverenin kontrolü dışındaki bir yerde meydana gelmişse, örneğin işçi başka bir şehirde görevdeyken kaza geçirmişse, üç iş günlük süre kazanın işverence öğrenildiği tarihten itibaren başlar. Bu durumda öğrenme tarihinin belgelenmesi, ileride doğabilecek uyuşmazlıklarda önem taşır.

SGK'ya İş Kazası Bildirimi Nasıl Yapılır?

SGK, iş kazası bildiriminin elektronik ortamda veya yazılı olarak yapılmasına imkân tanır. Uygulamada en sık kullanılan yol elektronik bildirimdir:

1. Kolluk bildirimi: Kaza, olayın meydana geldiği yerdeki polis veya jandarmaya derhal bildirilir.
2. Bilgilerin toplanması: Kazazedenin kimlik bilgileri, kazanın tarihi, saati ve yeri, kazanın nasıl meydana geldiği, tanıklar ve yaralanmanın niteliği kayıt altına alınır.
3. Elektronik bildirim: İşveren veya yetkilendirdiği kişi, SGK'nın e-sigorta uygulamaları içindeki iş kazası ve meslek hastalığı e-bildirim ekranından bildirimi yapar.
4. Yazılı bildirim: Elektronik bildirim yapılamıyorsa SGK'nın İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirim Formu doldurularak sosyal güvenlik il müdürlüğüne veya sosyal güvenlik merkezine doğrudan ya da posta yoluyla verilir.
5. Belgelerin saklanması: Bildirimin yapıldığını gösteren çıktı veya alındı belgesi, kaza tutanağı ve sağlık raporları dosyada saklanır.

6331 sayılı Kanun'un 14. maddesi ayrıca işverene, tüm iş kazalarının kaydını tutma, gerekli incelemeleri yaparak bunlarla ilgili raporları düzenleme yükümlülüğü yükler. Kazanın nedenlerinin araştırılması, benzer kazaların tekrarlanmasını önlemek için de önemlidir. Bildirim formunda kazanın oluş şeklinin yorum katılmadan, olgulara dayalı ve tutanaklarla uyumlu biçimde anlatılması, ileride açılabilecek davalarda çelişki doğmasını önler.

Bildirim Geç Yapılırsa veya Hiç Yapılmazsa Ne Olur?

Bildirimin süresinde yapılmaması işveren açısından birden fazla sonuç doğurabilir:

• İdari para cezası: İş kazasının SGK'ya süresinde bildirilmemesi hâlinde 6331 sayılı Kanun'un 26. maddesi uyarınca idari para cezası uygulanır. Ceza tutarı her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir ve işyerinin tehlike sınıfı ile çalışan sayısına göre artar.
• Geçici iş göremezlik ödeneğinin tahsili: Hizmet akdiyle çalışan sigortalı bakımından bildirim tarihine kadar geçen süre için ödenen geçici iş göremezlik ödeneği SGK tarafından işverenden tahsil edilir.
• İspat güçlüğü ve rücu riski: Bildirimin yapılmaması, kazanın oluş şeklinin sonradan tespitini zorlaştırır. Kazada işverenin iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına aykırı davranışı varsa SGK, yaptığı ödemeler için işverene rücu edebilir.

Kendi adına ve hesabına çalışan sigortalılar bakımından ise bildirim süresinde yapılmazsa, bildirim tarihine kadar geçen süre için geçici iş göremezlik ödeneği ödenmez. Sigortalının kendi bildirimini geciktirmesi doğrudan kendi aleyhine sonuç doğurur.

Cezalar her yıl değiştiğinden güncel tutarın SGK'nın veya Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının duyurularından kontrol edilmesi önerilir.

İşveren Kazayı Bildirmezse İşçi Ne Yapabilir?

İşverenin kazayı bildirmemesi, işçinin iş kazasından doğan haklarını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Bu durumda işçi şu yollara başvurabilir:

• Tedavi gördüğü sağlık kuruluşuna olayın iş kazası olduğunu açıkça söylemek ve kayıtlara geçirilmesini istemek,
• SGK il müdürlüğüne veya sosyal güvenlik merkezine dilekçe vererek olayın iş kazası olarak incelenmesini talep etmek,
• Kaza tutanağı, tanık bilgileri, fotoğraf ve sağlık kayıtları gibi delilleri vakit kaybetmeden toplamak,
• Gerekirse iş mahkemesinde iş kazasının tespiti davası açmak.

İş kazasından doğan maddi ve manevi tazminat davaları ile bunlarla ilgili tespit davaları, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'na göre zorunlu arabuluculuk kapsamı dışındadır. İş kazası sonrasında sigortalının hangi ödenek ve gelirlere hak kazanabileceğini iş kazasında SGK hakları yazısında ayrıntılı olarak bulabilirsiniz.

Bildirimde Sık Yapılan Hatalar

• Üç günlük süreyi takvim günü sanıp hafta sonunu yanlış hesaplamak veya tam tersine süreyi kaçırmak.
• Hastanenin bildirim yaptığını düşünerek işveren bildirimini yapmamak.
• Hafif yaralanmaları iş kazası saymayıp bildirmemek.
• Yalnızca SGK bildirimi yapıp kazanın olduğu yerdeki kolluk kuvvetine haber vermemek.
• Kazanın oluş şeklini eksik veya gerçeğe aykırı anlatmak.
• Kaza anına ait tanık, kamera kaydı ve tutanakları zamanında kayıt altına almamak.

Sık Sorulan Sorular

SGK iş kazası bildirimi kaç gün içinde yapılır?

Hizmet akdiyle çalışan sigortalı için işveren, kazayı kazadan sonraki üç iş günü içinde SGK'ya bildirmelidir. Kolluk kuvvetlerine bildirim ise derhal yapılmalıdır.

İş kazası bildiriminde hafta sonu sayılır mı?

Hayır. Süre iş günü olarak hesaplandığından cumartesi, pazar ve resmî tatiller sürenin hesabına katılmaz.

SGK iş kazası bildirilmezse ne olur?

İşverene idari para cezası uygulanır ve bildirim tarihine kadar ödenen geçici iş göremezlik ödeneği işverenden tahsil edilir. Ayrıca kazanın oluş şeklinin sonradan ispatı zorlaşır.

İşçi iş kazasını SGK'ya kendisi bildirebilir mi?

İşçi, işverenin bildirim yapmaması hâlinde SGK'ya dilekçe ile başvurarak olayın iş kazası olarak incelenmesini isteyebilir. Bu başvuru işverenin yükümlülüğünü ve sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

İşe giderken geçirilen trafik kazası iş kazası sayılır mı?

Kanun, işverence sağlanan bir taşıtla işe gidiş gelişte meydana gelen kazayı açıkça iş kazası sayar. Çalışanın kendi imkânlarıyla yaptığı yolculukta meydana gelen kazalar ise somut olayın özelliklerine göre değerlendirilir.

Özet

• İşveren iş kazasını kolluk kuvvetlerine derhal, SGK'ya kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirmelidir.
• Süre iş günü olarak hesaplanır; işverenin kontrolü dışındaki yerlerdeki kazalarda öğrenme tarihinden başlar.
• Bildirim SGK'nın elektronik bildirim ekranından veya yazılı formla yapılabilir.
• Geç bildirimde 6331 sayılı Kanun'a göre idari para cezası uygulanır; tutar tehlike sınıfı ve çalışan sayısına göre değişir.
• Bildirim tarihine kadar ödenen geçici iş göremezlik ödeneği işverenden tahsil edilir.
• İşveren bildirmezse işçi SGK'ya başvurabilir ve gerekirse iş kazası tespit davası açabilir.

İş kazası sonrasında yapılacak bildirimler, tutanaklar ve sonraki tazminat süreçleri hem işveren hem de çalışan açısından hak kaybına yol açabilecek kısa sürelere bağlıdır. Dural Hukuk, iş kazası bildirimi, SGK süreçleri ve iş kazasından doğan davalar konusunda işçilere ve işverenlere destek verebilir. Büroya 0535 260 74 54 numaralı telefondan veya iletişim sayfası üzerinden ulaşabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.

Hazırlayan: Dural Hukuk