Hapis cezası alan bir kişinin ya da yakınlarının ilk sorusu genellikle "cezaevinde ne kadar kalınacak?" sorusudur. İnfaz hesaplama, mahkemenin verdiği cezanın ne kadarının cezaevinde, ne kadarının koşullu salıverilme (şartlı tahliye) ve denetimli serbestlik ile dışarıda geçirileceğini belirleme işlemidir. Temel kural şudur: Süreli hapis cezalarında hükümlü, kural olarak cezasının yarısını iyi hâlli olarak geçirdiğinde koşullu salıverilmeden yararlanabilir; şartları varsa koşullu salıverilme tarihinden kural olarak bir yıl önce denetimli serbestlikle tahliye edilebilir. Gözaltı ve tutuklulukta geçen süreler de hesaptan düşülür.
Ancak bu genel kural her dosyada aynı sonucu vermez. Suçun türü, suç tarihi, tekerrür, birden fazla cezanın bulunması, hükümlünün yaşı ve geçici kanun hükümleri hesabı önemli ölçüde değiştirir. Bu yazıda 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un güncel hükümlerine göre infaz hesabının mantığı, oranlar, denetimli serbestlik süreleri ve adım adım bir örnek anlatılmaktadır.
İnfaz Hesaplamasında Temel Kavramlar
İnfaz hesabını doğru okuyabilmek için bazı kavramların bilinmesi gerekir:
- Koşullu salıverilme (şartlı tahliye): Hükümlünün cezasının kanunda belirtilen kısmını iyi hâlli olarak geçirdikten sonra, kalan süreyi denetim altında dışarıda geçirmek üzere serbest bırakılmasıdır (5275 sayılı Kanun m.107).
- Denetimli serbestlik: Koşullu salıverilme tarihine belirli bir süre kalan hükümlünün, cezasının kalan kısmını bazı yükümlülüklere uyarak dışarıda geçirmesidir (5275 sayılı Kanun m.105/A).
- Mahsup: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 63. maddesi uyarınca, hüküm kesinleşmeden önce gözaltı ve tutuklulukta geçen sürelerin cezadan düşülmesidir.
- Hak ederek tahliye: Cezanın tamamının infaz edilmiş sayıldığı tarihtir.
- Müddetname: Cumhuriyet başsavcılığınca düzenlenen ve cezanın başlangıcı, mahsuplar, koşullu salıverilme ve tahliye tarihlerini gösteren resmi hesap belgesidir.
Uzun süreli hapis cezaları çoğunlukla ağır ceza mahkemelerince verilir. Hangi suçların bu mahkemelerin görev alanına girdiğini merak edenler ağır ceza mahkemesinin görev alanına giren suçlar başlıklı yazıya göz atabilir.
Koşullu Salıverilme Oranları
5275 sayılı Kanun'un 107. maddesine göre koşullu salıverilme için cezaevinde geçirilmesi gereken süre, cezanın türüne ve suçun niteliğine göre değişir:
| Ceza veya suç türü | Kurumda geçirilmesi gereken süre |
|---|---|
| Ağırlaştırılmış müebbet hapis | 30 yıl |
| Müebbet hapis | 24 yıl |
| Süreli hapis (genel kural) | Cezanın yarısı |
| Kasten öldürme, işkence, eziyet, uyuşturucu imal ve ticareti, devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk gibi kanunda sayılan bazı suçlarda süreli hapis | Cezanın üçte ikisi |
| Terör suçları ve örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar | Ağırlaştırılmış müebbette 36 yıl, müebbette 30 yıl, süreli hapiste en az üçte iki |
Birden fazla hapis cezasının birlikte infazında kanunda ayrı üst sınırlar öngörülmüştür; örneğin birden fazla süreli hapis cezasında koşullu salıverilme için kurumda geçirilecek süre 28 yılı aşamaz. Cinsel suçlar başta olmak üzere bazı suç türlerinde oranlar ve şartlar ayrıca düzenlendiğinden, bu suçlarda hesap mutlaka güncel kanun metni üzerinden yapılmalıdır. Tekerrür hâlinde ise 5275 sayılı Kanun'un 108. maddesi uyarınca daha ağır oranlar uygulanır. Bazı ağır hâllerde, örneğin devletin güvenliğine karşı suçların örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenip ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası verilmesi hâlinde, koşullu salıverilme hükümleri hiç uygulanmaz.
İyi hâl şartı
Koşullu salıverilme otomatik değildir; hükümlünün infaz sürecinde iyi hâlli olduğunun idare ve gözlem kurulunca değerlendirilmesi gerekir. Disiplin cezaları bu değerlendirmeyi olumsuz etkileyebilir ve tahliye tarihinin ertelenmesine yol açabilir.
Denetimli Serbestlik Ne Zaman Uygulanır?
5275 sayılı Kanun'un 105/A maddesine göre denetimli serbestlik, kural olarak koşullu salıverilme tarihine bir yıl veya daha az süre kalan hükümlüler için uygulanabilir. Kanun bazı gruplar için bu süreyi uzatmıştır: Sıfır ila altı yaş grubunda çocuğu bulunan kadın hükümlüler için iki yıl; ağır hastalık, engellilik veya kocama nedeniyle hayatını yalnız idame ettiremeyen hükümlüler için ise üç yıl öngörülmüştür.
Denetimli serbestlikten yararlanmak için genel olarak şu şartlar aranır:
- Hükümlünün açık ceza infaz kurumunda veya çocuk eğitimevinde bulunması,
- İyi hâlli olması,
- Hükümlünün bu yönde talepte bulunması,
- İnfaz hâkiminin karar vermesi.
Adli para cezasının ödenmemesi nedeniyle hapse çevrilen cezalar bakımından denetimli serbestlik uygulanmaz. Terör ve örgüt suçları başta olmak üzere bazı suç türleri için de denetimli serbestlik imkânı ya hiç tanınmamış ya da daha sınırlı tutulmuştur. Denetimli serbestlik süresince hükümlü, belirlenen yükümlülüklere uymak zorundadır; ihlal hâlinde kalan süre kapalı cezaevinde infaz edilebilir.
Suç Tarihine Göre Geçici Düzenlemeler
Kanun'a eklenen geçici maddeler, belirli tarihlerden önce işlenen suçlar için denetimli serbestlik süresini uzatmıştır. Bu nedenle infaz hesabında suç tarihi büyük önem taşır. İstisna suçlar ve kurum şartları saklı kalmak üzere genel tablo şöyledir:
| Suç tarihi | Denetimli serbestlik için azami süre (genel) |
|---|---|
| 30 Mart 2020'den önce | 3 yıl (geçici madde 6) ve buna eklenen 3 yıl ile toplam 6 yıla kadar |
| 30 Mart 2020 ile 31 Temmuz 2023 (dâhil) arası | 1 yıl ve buna eklenen 3 yıl ile toplam 4 yıla kadar |
| 31 Temmuz 2023'ten sonra | 1 yıl (genel kural) |
31 Temmuz 2023 tarihine ilişkin ek süre, Aralık 2025'te yürürlüğe giren 11. Yargı Paketi ile yeniden düzenlenmiş ve suç tarihine bağlanmıştır. Bu ek süreden yararlanmak için kapalı ve açık kurumda belirli süreler geçirilmesi gibi şartlar aranır. Terör ve örgüt suçları ile kasten öldürmenin ve cinsel suçların bazı hâlleri gibi suçlar ise bu düzenlemelerin kapsamı dışındadır.
Çocuk hükümlüler
5275 sayılı Kanun'un 107. maddesine göre hükümlünün on beş yaşını dolduruncaya kadar infaz kurumunda geçirdiği bir gün, koşullu salıverilme hesabında iki gün olarak dikkate alınır. 18 Ağustos 2026'da yürürlüğe giren 7593 sayılı Kanunla kasten öldürme, cinsel saldırı ve çocukların cinsel istismarı, uyuşturucu imal ve ticareti ile suç işlemek amacıyla örgüt kurma suçları bu kuralın dışında bırakılmıştır.
Adım Adım Örnek İnfaz Hesabı
Aşağıdaki örnek tamamen varsayımsaldır ve yalnızca hesap mantığını göstermek için hazırlanmıştır. Kişinin 2024 yılında işlediği, genel orana tabi bir suçtan 6 yıl hapis cezası aldığını, yargılama sırasında 6 ay tutuklu kaldığını, tekerrür ve başka cezasının bulunmadığını varsayalım:
| Adım | İşlem | Sonuç |
|---|---|---|
| 1 | Koşullu salıverilme oranı: 6 yıl × 1/2 | 3 yıl |
| 2 | Tutuklulukta geçen sürenin mahsubu: 3 yıl − 6 ay | 2 yıl 6 ay |
| 3 | Denetimli serbestlik (genel kural): 2 yıl 6 ay − 1 yıl | Yaklaşık 1 yıl 6 ay daha kurumda kalma |
| 4 | Koşullu salıverilme sonrası denetim süresi | Hak ederek tahliye tarihine kadar |
Bu örnekte hükümlü, şartları sağlaması hâlinde kesinleşmeden sonra yaklaşık 1 yıl 6 ay cezaevinde kalarak denetimli serbestlikle tahliye olabilir. Açık kuruma ayrılma şartlarının oluşmaması, iyi hâlin bulunmaması veya disiplin cezası alınması bu süreyi uzatır. Koşullu salıverilmeden sonraki denetim süresi içinde kasıtlı bir suç işlenmesi veya yükümlülüklere ısrarla uyulmaması, koşullu salıverilmenin geri alınmasına yol açabilir.
Müddetname ve İnfaz Hesabına İtiraz
Kesin infaz hesabı, hükmün kesinleşmesinden sonra Cumhuriyet başsavcılığınca düzenlenen müddetnamede yer alır. İnternette yer alan hesaplama araçları yalnızca fikir verir; suç tarihi, mahsup edilecek süreler, birden fazla cezanın toplanması ve geçici maddeler gibi ayrıntılar bu araçlarda çoğu zaman eksik değerlendirilir.
5275 sayılı Kanun'un 98. maddesine göre çektirilecek cezanın hesabında duraksama olursa infaz hâkimliğinden; hükmün yorumunda duraksama olursa veya sonradan yürürlüğe giren lehe bir kanunun uygulanması gerekirse hükmü veren mahkemeden karar istenir. Bu başvurular cezanın infazını kendiliğinden durdurmaz. Müddetnamede yanlış bir mahsup veya hatalı oran uygulandığı düşünülüyorsa, bu yollarla düzeltme istenebilir.
Kamuoyunda sık sık gündeme gelen yeni infaz düzenlemeleri, kanunlaşıp Resmî Gazete'de yayımlanmadıkça hesaba etki etmez. Bu nedenle taslak aşamasındaki düzenlemelere göre plan yapılmamalıdır.
Sık Sorulan Sorular
Şartlı tahliye ne zaman olur?
Süreli hapis cezalarında kural olarak cezanın yarısı iyi hâlli olarak geçirildiğinde koşullu salıverilme mümkündür. Kanunda sayılan bazı suçlarda bu oran üçte ikidir; müebbet hapiste 24, ağırlaştırılmış müebbette 30 yıldır.
5 yıl hapis cezası kaç yıl yatar?
Genel orana tabi bir suçta koşullu salıverilme için 2 yıl 6 ay kurumda kalınması gerekir. Şartlar varsa denetimli serbestlikle bu süre kısalabilir; tutuklulukta geçen süreler de düşülür. Suç türü ve suç tarihi sonucu değiştirebilir.
Denetimli serbestlik kaç yıl?
Genel kural, koşullu salıverilmeye bir yıl kala uygulanmasıdır. Belirli tarihlerden önce işlenen suçlar ile küçük çocuklu kadın hükümlüler ve ağır hasta hükümlüler gibi gruplar için daha uzun süreler öngörülmüştür.
Tutuklulukta geçen süre cezadan düşülür mü?
Evet. Türk Ceza Kanunu'nun 63. maddesi uyarınca hüküm kesinleşmeden önce gözaltı ve tutuklulukta geçen süreler cezadan mahsup edilir.
İnfaz hesabını kim yapar?
Resmi hesap, Cumhuriyet başsavcılığınca müddetname ile yapılır. Hesapta hata olduğu düşünülüyorsa infaz hâkimliğine başvurulabilir.
Özet
- Süreli hapiste koşullu salıverilme için kural olarak cezanın yarısı, bazı suçlarda üçte ikisi kurumda geçirilir.
- Müebbet hapiste 24, ağırlaştırılmış müebbette 30 yıl; terör ve örgüt suçlarında daha uzun süreler uygulanır.
- Gözaltı ve tutuklulukta geçen süreler cezadan mahsup edilir.
- Denetimli serbestlik kural olarak koşullu salıverilmeye bir yıl kala, şartları varsa uygulanır.
- 30 Mart 2020 ve 31 Temmuz 2023 öncesinde işlenen suçlar için geçici maddelerle ek süreler tanınmıştır.
- Kesin hesap müddetnamede yer alır; hesaba itiraz için infaz hâkimliğine başvurulabilir.
İnfaz hesabının kontrolü, müddetnameye itiraz, açık kuruma ayrılma ve denetimli serbestlik başvuruları konusunda Dural Hukuk destek verebilir. Dosyanızın değerlendirilmesi için 0535 260 74 54 numaralı telefonu arayabilir veya iletişim sayfası üzerinden ulaşabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.
Hazırlayan: Dural Hukuk