İş Kazası İbranamesi Geçerli mi? İşverenle Anlaşmadan Önce Bilinmesi Gerekenler

İş Kazası İbranamesi Geçerli mi? İşverenle Anlaşmadan Önce Bilinmesi Gerekenler

İş Kazası İbranamesi Geçerli mi? İşverenle Anlaşmadan Önce Bilinmesi Gerekenler

Son güncelleme: 15 Kasım 2026

İş kazası ibraname konusundaki sorunun kısa cevabı şudur: İş kazasından sonra işverenin ödeme karşılığında imzalattığı ibraname ancak yazılı yapılmışsa, iş sözleşmesinin sona ermesinden itibaren en az bir ay geçmişse, alacağın türü ve miktarı açıkça yazılmışsa ve ödeme gerçek miktarda ve banka aracılığıyla yapılmışsa geçerlidir (Türk Borçlar Kanunu m.420). Bu şartlardan biri eksikse ibraname kesin olarak hükümsüzdür; gerçek zarardan az ödeme yapılmışsa belge kural olarak yalnızca ödenen miktar kadar makbuz sayılır ve aradaki fark istenebilir.

İşverenle anlaşmanın tek yolu ibraname değildir; ihtiyari arabuluculukta veya dava sırasında da anlaşma yapılabilir ve bunların sonuçları farklıdır. Ayrıca 31.07.2026'dan sonra meydana gelen kazalarda, yargılamadan önce yapılan ödemelerin tazminattan nasıl düşüleceği 7589 sayılı Kanunla yeniden düzenlenmiştir. Bu yazıda iş kazası sonrası ibranamenin geçerlilik şartları, eksik ödemede fark talebi, oransal mahsup kuralı, arabuluculuk anlaşmaları ve imzadan önce yapılması gereken kontroller anlatılmaktadır.

İş Kazası Sonrası İbraname Nedir, İşveren Neden İmzalatır?

İbra, alacaklının alacağından kısmen veya tamamen vazgeçtiğini borçluya karşı açıkladığı bir sözleşmedir. İbraname ise bu iradeyi gösteren belgedir. İş kazasından sonra işveren, işçiye veya ölüm hâlinde yakınlarına belli bir para öderken çoğu zaman "başka hiçbir alacağım kalmamıştır" gibi ifadeler içeren bir belge imzalatmak ister. Amaç, ileride açılabilecek maddi ve manevi tazminat davasının önüne geçmektir.

İş kazasından doğan tazminat birden fazla kalemden oluşur: tedavi giderleri, geçici iş göremezlik döneminin kazanç kaybı, sürekli iş göremezlik (maluliyet) nedeniyle ileride uğranacak kazanç kaybı, gerekiyorsa bakıcı gideri ve manevi tazminat. Kaza sonrasındaki ilk haftalarda maluliyet oranı ve kusur durumu henüz belli olmadığı için, bu dönemde teklif edilen tutarın gerçek zararı karşılayıp karşılamadığını bilmek kural olarak mümkün değildir. İbraname sorunlarının çoğu buradan doğar.

İş Kazası İbranamesinin Geçerlilik Şartları (TBK m.420)

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun (TBK) 420. maddesi, işçinin işverenden alacaklarına ilişkin ibra için sıkı şekil ve içerik şartları getirir. Aynı maddenin son fıkrasına göre bu kurallar hizmet sözleşmesinden doğan bütün tazminat alacaklarına, destekten yoksun kalanlar ile işçinin diğer yakınlarının isteyebilecekleri tazminatlar dâhil uygulanır. Bu nedenle iş kazası tazminatına ilişkin ibranameler de aynı denetime tabidir.

Şart Ne anlama gelir? Eksikse sonuç
Yazılı olma İbra iradesi yazılı belgeyle açıklanmalıdır. Kesin hükümsüzlük
En az bir aylık süre İbra tarihinde iş sözleşmesinin sona ermesinden itibaren en az bir ay geçmiş olmalıdır. Kesin hükümsüzlük
Alacağın türü ve miktarı Hangi tazminat kalemi için ne kadar ödendiği açıkça yazılmalıdır; "tüm haklarımı aldım" gibi genel ifade yetmez. Kesin hükümsüzlük
Gerçek miktarda ödeme Ödenen tutar alacağın gerçek miktarını karşılamalıdır. Belge, ödenen miktarla sınırlı olarak makbuz hükmünde kalabilir
Banka aracılığıyla ödeme Ödeme elden değil, banka kanalıyla yapılmalıdır. Kesin hükümsüzlük; makbuz etkisi için de banka ödemesi gerekir

Uygulamada en sık karşılaşılan sorun, iş ilişkisi devam ederken imzalatılan ibranamelerdir. Kanun, ibra tarihinde iş sözleşmesinin sona ermesinden itibaren en az bir ay geçmiş olmasını aradığı için, çalışmaya devam eden işçiye kazadan kısa süre sonra imzalatılan ibranamenin bu şartı taşımadığı ileri sürülebilir. Somut olayda sonuç, belgenin içeriğine ve ödemenin niteliğine göre farklılaşabilir.

Ödenen Para Gerçek Zarardan Azsa: Makbuz Hükmü ve Fark Talebi

TBK m.420'ye göre gerçek miktarı içermeyen ibra belgeleri, ödeme banka aracılığıyla yapılmışsa, içerdikleri miktarla sınırlı olarak makbuz hükmündedir. Makbuz, yalnızca belirli bir paranın ödendiğini ispat eder; alacağın geri kalanından vazgeçildiği anlamına gelmez. Yargıtay uygulamasında da ödenen tutar ile gerçek zarar arasında açık oransızlık bulunan belgeler ibraname olarak değil, makbuz olarak değerlendirilmektedir.

Fark talebinde izlenecek mantık kabaca şöyledir: Mahkeme, bilirkişi aracılığıyla işçinin gerçek zararını hesaplatır; Sosyal Güvenlik Kurumu'nun (SGK) bağladığı gelirin rücuya tabi kısmını indirir; işverenin daha önce yaptığı ödemeyi mahsup eder ve kalan tutara hükmeder. TBK m.55'e göre kısmen veya tamamen rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri ile ifa amacı taşımayan ödemeler (örneğin yalnızca yardım amacıyla yapılan ödemeler) zararın belirlenmesinde gözetilmez ve tazminattan indirilmez. Ödemenin hangi amaçla yapıldığının belgede açıkça yazılması bu yüzden önemlidir.

7589 Sayılı Kanunla Gelen Oransal Mahsup Kuralı

İş kazası sonrası işverenle anlaşma belgesinin masada hesap makinesi yanında karşı tarafa uzatılması

31.07.2026 tarihinde Resmî Gazete'de yayımlanan 7589 sayılı Kanun, TBK m.55'e yeni fıkralar ekledi. Buna göre çalışma gücünün azalması veya yitirilmesi ile destekten yoksun kalma tazminatlarında, tahkikat başlayıncaya kadar ifa amacıyla ödenen bedel, ödeme tarihine göre belirlenecek tazminattan oransal olarak mahsup edilir. Bu hüküm yalnızca 31.07.2026'dan sonra meydana gelen olaylara uygulanır; daha önceki kazalarda önceki uygulama sürer.

Oransal mahsupta önce ödeme tarihindeki tazminat hesaplanır ve ödemenin bu tutara oranı bulunur. Daha sonra karar tarihindeki tazminattan aynı oran düşülür. Aşağıdaki örnek tamamen varsayımsaldır ve yalnızca yöntemi göstermek içindir:

Varsayım ve hesap Tutar
Ödeme tarihine göre hesaplanan tazminat 1.000.000 TL
İşverenin dava öncesi ödemesi 250.000 TL (oran %25)
Karar tarihine göre hesaplanan tazminat 1.600.000 TL
Oransal mahsupla düşülecek tutar (1.600.000 × %25) 400.000 TL
Oransal mahsup sonrası kalan 1.200.000 TL
Ödenen tutar aynen düşülseydi kalan 1.350.000 TL

Görüldüğü gibi erken yapılan ödeme, sonradan artan tazminatta aynı oranda pay kapatır. Bu nedenle 31.07.2026 sonrası kazalarda "şimdi küçük bir ödeme alayım, farkı sonra isterim" düşüncesi beklenenden daha düşük bir fark doğurabilir. Gerçek hesap, kusur oranları, maluliyet oranı ve TRH-2010 yaşam tablosu ile progresif rant gibi yöntemler esas alınarak bilirkişi tarafından yapılır; buradaki rakamlar bağlayıcı değildir.

Arabuluculukta veya Mahkemede Yapılan Anlaşmanın Farkı

İş kazasından doğan maddi ve manevi tazminat davaları, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nun 3. maddesi uyarınca dava şartı arabuluculuk kapsamında değildir. Taraflar isterse ihtiyari arabuluculuğa başvurabilir. 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu'nun 18. maddesine göre taraflar ve avukatları ile arabulucunun imzaladığı anlaşma belgesi ilam niteliğindedir ve üzerinde anlaşılan hususlar hakkında taraflarca dava açılamaz.

Bu, arabuluculuk anlaşmasının hiçbir şekilde denetlenemeyeceği anlamına gelmez. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, iş kazası sonrası düzenlenen bir ihtiyari arabuluculuk tutanağına ilişkin 12.09.2024 tarihli, 2023/2864 E., 2024/8516 K. sayılı kararında, aşırı yararlanma ve yanılma iddialarının kusur oranı, maluliyet oranı ve gerçek zarar gibi somut olgularla incelenmesi gerektiğini belirtmiştir. Aşırı yararlanmada (TBK m.28) süre kural olarak bir yıl, her hâlde sözleşmeden itibaren beş yıldır; yanılma, aldatma ve korkutmada (TBK m.39) bir yıllık süre öngörülür. Bu süreler kaçırılırsa itiraz imkânı ciddi biçimde daralır.

İş Kazası İbranamesini İmzalamadan Önce Kontrol Listesi

  1. Tedavinin ve maluliyetin netleşmesini bekleyin: SGK'nın sürekli iş göremezlik oranı belli olmadan zararın büyüklüğünü bilmek kural olarak mümkün değildir.
  2. Belgedeki kalemleri okuyun: Maddi ve manevi tazminat, tedavi gideri ve diğer kalemlerin ayrı ayrı yazılıp yazılmadığını kontrol edin.
  3. Ödemenin banka yoluyla yapılmasını isteyin: Elden ödeme, hem geçerlilik hem ispat açısından risklidir; dekontu saklayın.
  4. Ödemenin amacını yazdırın: Ödemenin tazminat mahsubu mu, yardım mı olduğu sonraki hesabı doğrudan etkiler.
  5. Bağımsız hesap yaptırın: Teklif edilen tutarı, kusur ve maluliyet durumuna göre yaklaşık bir zarar hesabıyla karşılaştırın.
  6. Baskı altında imza atmayın: İşe devam şartına bağlanan veya aceleye getirilen imzalar sonradan tartışma doğurur; belgenin bir örneğini mutlaka alın.

İmzaladığınız bir belge varsa veya teklif aldıysanız, tazminat sürecinin genel işleyişi için iş kazası tazminatı nasıl alınır yazısına da göz atabilirsiniz. 31.07.2026'dan sonra açılan davalarda belirsiz alacak davası kaldırıldığı için fark talebi kural olarak kısmi dava ile ileri sürülür ve talep bir kez artırılabilir (HMK m.109/4).

Sık Sorulan Sorular

İş kazası ibranamesi imzaladım, yine de dava açabilir miyim?

Belge TBK m.420'deki şartları taşımıyorsa kesin olarak hükümsüzdür ve dava açılmasına engel olmaz. Şartları taşısa bile gerçek zarardan az ödeme yapılmışsa belge kural olarak ödenen miktar kadar makbuz sayılır ve fark istenebilir. Sonuç, belgenin içeriğine ve ödeme şekline göre değişir.

Çalışmaya devam ederken imzalatılan ibraname geçerli mi?

Kanun, ibra tarihinde iş sözleşmesinin sona ermesinden itibaren en az bir ay geçmiş olmasını arar. Çalışma devam ederken imzalatılan ibranamenin bu şartı karşılamadığı ileri sürülebilir. Ancak yapılan ödeme, banka yoluyla yapılmışsa makbuz olarak dikkate alınabilir.

İşverenin elden yaptığı ödeme tazminattan düşülür mü?

Elden ödeme, ibranamenin geçerliliği bakımından kanundaki banka şartını karşılamaz. Ödemenin yapıldığı ispatlanırsa mahsup tartışması ayrıca yapılabilir; ancak ispat güçlüğü doğar. Bu nedenle ödemelerin banka aracılığıyla yapılması her iki taraf için de daha güvenlidir.

Arabulucu önünde anlaştıktan sonra fark istenebilir mi?

Kural olarak arabuluculukta anlaşılan konular hakkında dava açılamaz. İstisnai olarak yanılma, aldatma, korkutma veya aşırı yararlanma gibi irade sakatlıkları kanundaki süreler içinde ileri sürülebilir. Bu iddiaların somut delillerle desteklenmesi gerekir.

Ölümlü iş kazasında aileye imzalatılan ibraname bağlayıcı mı?

TBK m.420'nin son fıkrası, destekten yoksun kalanlar ile işçinin diğer yakınlarının tazminat taleplerini de kapsar. Bu nedenle ölen işçinin ailesine imzalatılan belgeler de aynı geçerlilik şartlarına göre değerlendirilir. Her hak sahibinin kendi talebi ayrı ayrı incelenir.

Özet

  • İş kazası ibranamesi yazılı olmalı, alacağın türü ve miktarını açıkça göstermeli, ödeme gerçek miktarda ve banka aracılığıyla yapılmalıdır (TBK m.420).
  • İbra tarihinde iş sözleşmesinin sona ermesinden itibaren en az bir ay geçmiş olmalıdır; aksi hâlde belge kesin olarak hükümsüzdür.
  • Gerçek zararı karşılamayan ibraname, banka ödemesi varsa ödenen miktarla sınırlı makbuz hükmündedir; fark istenebilir.
  • 31.07.2026 sonrası kazalarda dava öncesi ödemeler tazminattan oransal olarak mahsup edilir (TBK m.55, 7589 s.K.).
  • Arabuluculuk anlaşmasında anlaşılan konularda dava açılamaz; irade sakatlığı iddiaları bir yıllık sürelere tabidir (HUAK m.18, TBK m.28 ve 39).

İbranamenin geçerliliği ve farkın hesabı; kusur oranı, maluliyet, SGK gelirleri ve ödemenin şekli gibi birçok değişkene bağlı olduğundan her belge ayrı ayrı incelenmelidir. Dural Hukuk, iş kazası tazminatı, işverenle yapılacak anlaşmaların ve ibranamelerin incelenmesi ile arabuluculuk süreçleri konularında destek verebilir. Bilgi almak için 0535 260 74 54 numaralı telefonu arayabilir veya iletişim sayfası üzerinden Dural Hukuk'a ulaşabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.

Hazırlayan: Dural Hukuk

İlgili çalışma alanımız: Cismani Zararlar

İlgili yazılar