Son güncelleme: 15 Kasım 2026
İş kazası kaçınılmazlık oranı, kusur raporunda kazanın işveren ve işçiden beklenebilecek bütün önlemlere rağmen önlenemeyecek olan payını gösterir ve "kaçınılmazlık tazminatı nasıl etkiler?" sorusunun kısa cevabı şudur: Bu pay kimsenin kusuru sayılmaz, ancak işçinin açtığı tazminat davasında tamamen işçinin üzerinde de bırakılmaz. Yargıtay, tamamen kaçınılmaz kazalarda kural olarak zararın %60'ından işvereni sorumlu tutmaktadır; SGK ise kaçınılmazlık payı için işverene kural olarak rücu edemez.
Öte yandan Yargıtay kaçınılmazlığı çok dar yorumlar: İşveren alınması gereken bir önlemi almamışsa kaçınılmazlıktan söz edilemez. Bu nedenle raporda yazan oran sorgulanmadan kabul edilmemelidir. Bu yazıda kaçınılmazlığın tanımı, kusur raporunda nasıl gösterildiği, işverenin sorumluluğuna etkisi, bünyesel faktörden farkı, SGK rücu ve tenzil hesabına yansıması, örnek bir hesap ve rapora itirazda bakılacak noktalar anlatılmaktadır.
Kaçınılmazlık Nedir? Önlenmesi Mümkün Olmayan Oran
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 21. maddesi, SGK'nın işverene rücu edebilmesi için kazanın işverenin kastı veya iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına aykırı bir hareketi sonucu olmasını arar ve son cümlesinde "İşverenin sorumluluğunun tespitinde kaçınılmazlık ilkesi dikkate alınır." der. Uygulamada kaçınılmazlık, kusur raporlarında "önlenmesi mümkün olmayan oran" olarak da anılır.
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi'nin 2021/7031 E., 2021/14606 K., 22.11.2021 tarihli kararına göre kaçınılmazlıktan, iş sağlığı ve güvenliği mevzuatı çerçevesinde ilgililerden beklenebilecek tüm özenli ve dikkatli çabaya rağmen kazanın meydana gelmesi hâlinde söz edilebilir. Aynı karara göre öngörülebilir sonuçlar karşısında kaçınılmazlık değerlendirmesi yapılamaz; kaçınılmazlık için önce tüm tedbirlerin alınmış olması, buna rağmen beklenmedik bir olayın kazaya yol açması gerekir.
Bu yaklaşım, işverenin 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 4. maddesindeki genel önleme yükümlülüğü ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun (TBK) 417. maddesindeki koruma borcuyla birlikte okunur. Risk değerlendirmesi yapılmamış, eğitim verilmemiş veya koruyucu ekipman sağlanmamış bir işyerinde kaçınılmazlık iddiası kural olarak sonuç doğurmaz.
Kusur Raporunda Kaçınılmazlık Oranı Nasıl Gösterilir?
İş kazası tazminat davalarında kusur raporu çoğunlukla iş sağlığı ve güvenliği konusunda bilirkişilerden oluşan bir heyet tarafından hazırlanır. Raporda işveren, işçi ve varsa üçüncü kişilerin kusur oranları ile kaçınılmazlık payı toplamı %100 olacak şekilde gösterilir. Örneğin "işveren %50, işçi %20, kaçınılmazlık %30" gibi. Kavramların tazminata etkisi farklıdır:
| Raporda yer alan pay | Anlamı | Tazminata etkisi |
| İşveren kusuru | Gerekli önlemi almamak, denetlememek | İşveren bu oranda sorumludur; SGK bu oranda rücu eder |
| İşçi kusuru | Talimata veya önleme uymamak | Tazminattan bu oranda indirim yapılır |
| Üçüncü kişi kusuru | İşveren dışındaki birinin kusuru | Üçüncü kişi de sorumludur; SGK ödemelerin yarısı oranında rücu eder (5510 m.21/4) |
| Kaçınılmazlık | Tüm önlemlere rağmen önlenemeyen pay | Kimsenin kusuru değildir; tam kaçınılmazlıkta Yargıtay kural olarak %60 işveren, %40 işçi paylaştırması yapar |
| Bünyesel faktör | Kişinin önceden var olan sağlık durumu | Kaçınılmazlık değildir; işveren kusuruna eklenemez |
Kaçınılmazlıkta İşverenin Sorumluluğu: Yargıtay'ın %60 Ölçütü
Kaçınılmazlık bir kusur değildir; buna rağmen Yargıtay, işçinin işverene karşı açtığı tazminat davasında bu payın doğurduğu zararın tamamını işçiye bırakmaz. Yargıtay 21. Hukuk Dairesi'nin 2019/4094 E., 2019/7643 K., 10.12.2019 tarihli kararında kaçınılmazlık durumunda zararın tümüne işçinin veya hak sahiplerinin katlanmasının hakkaniyete uygun düşmeyeceği belirtilmiş, sorumluluğun kural olarak %60 işveren, %40 kazalı olarak paylaştırılması gerektiği kabul edilmiştir. İşvereni %100 kaçınılmazlığın tamamından sorumlu tutan hüküm bu nedenle hatalı bulunmuştur.
Daha önceki 2016/115 E., 2017/2948 K., 10.04.2017 tarihli kararda da aynı Daire, %100 kaçınılmaz kabul edilen bir olayda nimet-külfet dengesi ve sosyal hukuk devleti ilkesine dayanarak işverenin %60 oranında sorumlu tutulması gerektiğine hükmetmiştir. Bu kararlar, iş kazası tazminat dosyalarının temyiz incelemesini o dönemde yapan 21. Hukuk Dairesi'ne aittir; güncel iş kazası kararları ise Yargıtay 10. Hukuk Dairesi'nden çıkmaktadır. Bu nedenle somut dosyada güncel kararların da ayrıca takip edilmesi gerekir.
Kusur raporunda kaçınılmazlık yalnızca bir pay olarak gösterilmişse (kısmi kaçınılmazlık), bu payın taraflar arasında nasıl paylaştırılacağını mahkeme somut olayın özelliklerine göre belirler. Her dosyada aynı oranın uygulanacağı söylenemez. Manevi tazminat miktarı belirlenirken de kaçınılmazlık payı ve tarafların kusurları hâkimin takdirinde dikkate alınır.
Kaçınılmazlık ile Bünyesel Faktör Arasındaki Fark
İşyerinde kalp krizi, beyin kanaması gibi kişinin sağlık durumuyla ilgili olaylarda kusur raporlarında bazen "kaçınılmazlık" payı yazıldığı görülür. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi'nin 2024/13196 E., 2025/11283 K., 03.07.2025 tarihli kararında, işveren adına düzenlenen bir spor müsabakasında kalp krizi sonucu ölüm olayında bünyesel faktör değerlendirmesi yapılması gerektiği, raporda %20 kaçınılmazlık değerlendirmesi yapılmasının hatalı olduğu ve bu oranın işveren kusuruna eklenemeyeceği belirtilmiştir. Kararda ayrıca sorumluların kusur oranlarının ayrı ayrı belirlenmesi gerektiği vurgulanmıştır.
Bu nedenle kaçınılmazlık, kişinin önceden var olan hastalığından veya yatkınlığından kaynaklanan pay ile karıştırılmamalıdır. Raporda bu iki kavramın birbirine karıştırıldığı görülürse rapora itiraz edilmelidir.
SGK Rücu ve Tenzil Hesabında Kaçınılmazlık
SGK'nın işverene rücu hakkı işverenin kastına veya mevzuata aykırılığına bağlı olduğundan, kaçınılmazlık payına isabet eden kısım için işverene kural olarak rücu edilemez. Bu durum işçinin tazminat hesabını da etkiler: SGK'nın bağladığı gelirin yalnızca rücuya tabi kısmı tazminattan düşülür. Yargıtay 21. Hukuk Dairesi'nin yukarıda anılan 2017 tarihli kararında, kaçınılmazlık oranı %100 olduğu ve bağlanan gelir rücuya kabil olmadığı için gelirin tazminattan düşülmesi hukuka aykırı bulunmuştur.
Kısmi kaçınılmazlıkta ise SGK gelirinin peşin sermaye değeri kural olarak yalnızca işverenin kusur oranı üzerinden tazminattan düşülür. Konunun ayrıntısı ve kusur oranlarının genel olarak nasıl belirlendiği için iş kazasında kusur oranının nasıl belirlendiğini anlatan yazımıza bakabilirsiniz.
Örnek Hesap: Kaçınılmazlık Oranı Tazminatı Nasıl Değiştirir?

Aşağıdaki örnek varsayımsaldır ve yalnızca kusur paylaşımının etkisini göstermek için basitleştirilmiştir. Kusur sonrası toplam maddi zarar 2.000.000 TL kabul edilmiş, SGK gelirinin tenzili tabloya katılmamıştır. Gerçek hesap bilirkişi tarafından TRH-2010 yaşam tablosu ve progresif rant yöntemiyle yapılır; örnek bağlayıcı değildir.
| Senaryo | İşverenin sorumlu olduğu oran | İşverenden istenebilecek tutar (SGK tenzili öncesi) |
| Tam kaçınılmazlık (%100) | %60 (Yargıtay ölçütü) | 1.200.000 TL |
| Rapor: işveren %50, işçi %20, kaçınılmazlık %30; kaçınılmazlık payı işverene yüklenmezse | %50 | 1.000.000 TL |
| İtiraz sonrası kaçınılmazlık reddedilir, yeni rapor: işveren %80, işçi %20 | %80 | 1.600.000 TL |
Tablodaki farklar, kaçınılmazlık payının kusur raporunda doğru belirlenmesinin sonucu yüz binlerce lira değiştirebileceğini göstermektedir. Kısmi kaçınılmazlık payının paylaştırılması somut dosyada mahkemece belirlenir; ikinci satır yalnızca bir varsayımdır.
İş Kazası Kaçınılmazlık Oranına İtiraz
Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 281. maddesine göre taraflar bilirkişi raporunun tebliğinden itibaren iki hafta içinde eksikliklerin tamamlanmasını, ek rapor alınmasını veya yeni bilirkişi atanmasını isteyebilir. Kaçınılmazlık oranına itirazda şu noktalar önemlidir:
- Önlemlerin tek tek tartışılması: Raporda risk değerlendirmesi, eğitim, kişisel koruyucu donanım, makine koruyucuları ve denetim gibi önlemlerin alınıp alınmadığı ayrı ayrı incelenmiş mi?
- Öngörülebilirlik: Kazaya yol açan olay gerçekten beklenmedik miydi, yoksa önceden görülebilir bir risk miydi?
- Bünyesel faktör: Kişinin sağlık durumundan kaynaklanan pay kaçınılmazlık gibi gösterilmiş mi?
- Çelişki: Ceza dosyasındaki, SGK müfettişi incelemesindeki veya aynı olaya ilişkin diğer davalardaki kusur oranlarıyla çelişki var mı? Yargıtay çelişkili raporlarla hüküm kurulmasını bozma sebebi saymaktadır.
- Heyetin uzmanlığı: Heyette iş sağlığı ve güvenliği ile işin teknik niteliğine uygun uzmanlar var mı?
Sık Sorulan Sorular
İş kazası kaçınılmazlık oranı %100 ise tazminat alınabilir mi?
Evet. Yargıtay, tamamen kaçınılmaz kazalarda zararın tümüne işçinin katlanmasını hakkaniyete aykırı bulmakta ve kural olarak zararın %60'ından işvereni sorumlu tutmaktadır. Somut olayda oran farklılaşabilir.
Kaçınılmazlık oranı bir kusur oranı mıdır?
Hayır. Kaçınılmazlık, kimsenin kusuruna bağlanamayan, tüm önlemlere rağmen önlenemeyen payı ifade eder. Bu nedenle kusur gibi doğrudan işverene veya işçiye yazılmaz; sonuçları ayrı kurallarla belirlenir.
Kaçınılmazlık varsa SGK işverene rücu eder mi?
SGK'nın rücu hakkı işverenin kastı veya iş güvenliği mevzuatına aykırılığına bağlıdır. Bu nedenle kaçınılmazlık payı için işverene kural olarak rücu edilemez; tam kaçınılmazlıkta SGK geliri işçinin tazminatından da düşülmez.
Kalp krizi veya beyin kanamasında kaçınılmazlık uygulanır mı?
Bu tür olaylarda kişinin önceden var olan sağlık durumu bünyesel faktör olarak ayrıca değerlendirilir. Yargıtay, bünyesel faktörün kaçınılmazlık gibi gösterilmesini ve işveren kusuruna eklenmesini hatalı bulmuştur.
Kusur raporundaki kaçınılmazlık oranına nasıl itiraz edilir?
Rapor tebliğ edildikten sonra iki hafta içinde mahkemeye itiraz dilekçesi verilir (HMK m.281). Dilekçede alınmayan önlemler, olayın öngörülebilirliği ve diğer dosyalardaki raporlarla çelişkiler somut olarak gösterilmelidir.
Özet
- Kaçınılmazlık, tüm önlemlere rağmen önlenemeyen paydır; işverenin sorumluluğunda bu ilke dikkate alınır (5510 m.21).
- Yargıtay'a göre öngörülebilir sonuçlarda ve alınmamış bir önlem varsa kaçınılmazlıktan söz edilemez.
- Tam kaçınılmazlıkta Yargıtay kural olarak zararın %60'ından işvereni, %40'ından işçiyi sorumlu tutar.
- Kaçınılmazlık payı için SGK kural olarak rücu edemez; tam kaçınılmazlıkta SGK geliri tazminattan düşülmez.
- Bünyesel faktör kaçınılmazlık değildir ve işveren kusuruna eklenemez.
- Kusur raporuna tebliğden itibaren iki hafta içinde itiraz edilebilir (HMK m.281).
Kaçınılmazlık oranı, alınan önlemlerin ve olayın oluş biçiminin ayrıntılı incelenmesini gerektirdiği için her dosyada ayrıca değerlendirilmelidir. Dural Hukuk, iş kazası tazminat davaları, kusur raporlarının incelenmesi ve bilirkişi raporlarına itiraz konularında destek verebilir. Bilgi almak için 0535 260 74 54 numaralı telefonu arayabilir veya iletişim sayfası üzerinden Dural Hukuk'a ulaşabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.
Hazırlayan: Dural Hukuk
İlgili çalışma alanımız: Cismani Zararlar
İlgili yazılar
- İş Kazası Kusur Raporuna İtiraz Nasıl Yapılır? Bilirkişi Raporunda Süre ve Gerekçeler
- İnşaat İş Kazası Tazminatı: Yüksekten Düşmede Kusur Dağılımı Nasıl Yapılır?
- SGK Peşin Sermaye Değeri Tenzili: SGK'nın Bağladığı Gelir Tazminattan Düşülür mü?
- İş Kazası Raporu Kaç Gün Olur? Rapor Süresi, Uzatma ve Kontrol Muayenesi
- Bilinen Dönem ve Bilinmeyen Dönem Nedir? Tazminat Hesap Raporunu Okuma Rehberi

