İş kazası tespit davası sorusunun kısa cevabı şudur: SGK, kendisine bildirilen bir olayı yaptığı inceleme sonunda iş kazası saymazsa veya olay hiç kayda geçmemişse, sigortalı ya da ölüm hâlinde hak sahipleri iş mahkemesinde olayın iş kazası olduğunun tespitini isteyebilir. Dava açmadan önce SGK'ya yazılı başvuru yapmak zorunludur; Kurum altmış gün içinde cevap vermezse talep reddedilmiş sayılır. Dava SGK'ya karşı açılır, uygulamada işveren de davaya dahil edilir; arabulucuya başvurma şartı yoktur.
Bu dava, iş kazası sigortasından doğan bütün hakların kapısını açar: Geçici iş göremezlik ödeneği, sürekli iş göremezlik geliri ve ölüm geliri ancak olay iş kazası olarak kabul edilirse ödenir; işverene karşı açılacak tazminat davası da çoğu zaman bu sorunun çözülmesini bekler. Bu yazıda SGK'nın hangi durumlarda bir olayı iş kazası saymadığı, dava öncesi başvuru, görevli ve yetkili mahkeme, taraflar, deliller, süre ve kararın sonuçları anlatılmaktadır.
SGK Bir Olayı Neden İş Kazası Saymaz?
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 13. maddesine göre iş kazası; sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, işveren tarafından yürütülen iş nedeniyle, görevli olarak işyeri dışına gönderildiği zamanlarda, emziren kadın sigortalının süt izninde veya işverence sağlanan taşıtla işe gidiş gelişi sırasında meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olaydır. Aynı madde, olayın iş kazası sayılıp sayılmayacağına karar vermek için SGK'nın denetim memurları veya iş müfettişleri aracılığıyla soruşturma yapabileceğini öngörür.
Uygulamada SGK'nın olumsuz karar verdiği tipik durumlar ve davada üzerinde durulması gereken noktalar şunlardır:
| SGK'nın gerekçesi | Davada üzerinde durulacak nokta |
| Olay işyeri dışında, kişisel bir nedenle oldu | Görevli gönderilme, işverenin talimatı veya işle bağlantı |
| Yolda yaşanan kaza işverenin taşıtında değildi | Taşıtın işverence sağlanıp sağlanmadığı, yol masrafı ve servis düzeni |
| Kalp krizi gibi ani rahatsızlık iş kaynaklı değil | Olayın işyerinde ve çalışma sırasında olması, tıbbi kayıtlar ve bilirkişi incelemesi |
| Kaza bildirilmedi, delil yok | Hastane ilk kaydı, tanıklar, kolluk ve savcılık dosyası |
| Kişi o gün sigortalı değildi | Fiilî çalışmanın ispatı; gerekirse hizmet tespiti |
İşe gidiş gelişte yaşanan kazaların hangi şartlarda iş kazası sayıldığını Servis Kazası İş Kazası mı? yazımızda ayrıca ele aldık.
Dava Açmadan Önce SGK'ya Başvuru Zorunluluğu
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nun 4. maddesine göre 5510 sayılı Kanun'dan kaynaklanan uyuşmazlıklarda, dava açılmadan önce SGK'ya başvurulması zorunludur. Kurum altmış gün içinde cevap vermezse talep reddedilmiş sayılır ve dava açılabilir; başvuruda geçen süre zamanaşımı ve hak düşürücü sürelerin hesabında dikkate alınmaz. SGK zaten olumsuz bir karar vermişse bu karar başvurunun reddi niteliğindedir.
Başvuru, sigortalının bağlı olduğu SGK il müdürlüğüne veya sosyal güvenlik merkezine dilekçeyle yapılabilir. Dilekçede kazanın tarihi, saati, yeri, nasıl olduğu, tanıkların adları ve elinizdeki belgeler belirtilmeli; olayın iş kazası olarak kabul edilmesi ve gerekiyorsa soruşturma yapılması talep edilmelidir. Başvurunun alındığına dair evrak numarasını veya teslim belgesini saklayın.
Arabuluculuk ise gerekmez: 7036 sayılı Kanun'un 3. maddesi, iş kazasından kaynaklanan tazminat davaları ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davalarını zorunlu arabuluculuk kapsamı dışında tutar.
İş Kazası Tespit Davası Nasıl Açılır?
- Görevli mahkeme: SGK'nın taraf olduğu sosyal güvenlik uyuşmazlıklarına iş mahkemesi bakar (7036 m.5). İş mahkemesi bulunmayan yerlerde dava, asliye hukuk mahkemesinde iş mahkemesi usulüyle görülür.
- Yetkili mahkeme: Davalının yerleşim yeri ile işin veya işlemin yapıldığı yer mahkemesi yetkilidir; davalı birden fazlaysa birinin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir (7036 m.6).
- Taraflar: Davacı sigortalı veya ölüm hâlinde hak sahipleridir. Dava SGK'ya karşı açılır; Yargıtay uygulamasında işverenin de davada yer alması aranır, bu nedenle dilekçede işveren de gösterilmelidir.
- Dilekçe ve talep: Olay, tarih, deliller ve SGK başvurusunun sonucu yazılır; talep "... tarihinde meydana gelen olayın iş kazası olduğunun tespiti" şeklinde kurulur.
- Yargılama: İş mahkemelerinde basit yargılama usulü uygulanır (7036 m.7). Karara karşı istinaf ve şartları varsa temyiz yoluna gidilebilir.
Dava dilekçesinin içeriği ve tazminat davasıyla ilişkisi hakkında genel bilgi için İş Kazası Davası Nasıl Açılır? yazımıza da bakabilirsiniz.
Davada Hangi Deliller Önemlidir?
Yargıtay uygulamasında iş kazasının tespiti davaları kamu düzenine ilişkin kabul edildiğinden mahkeme, tarafların gösterdiği delillerle yetinmeyip gerekli araştırmayı kendiliğinden de yapabilir. Yine de davayı güçlendiren deliller şunlardır:
- Hastane kayıtları: Acil servis ilk müdahale kaydı, adli rapor ve epikrizde olayın nasıl anlatıldığı belirleyicidir.
- SGK ve müfettiş raporları: SGK denetmeninin veya iş müfettişinin raporu ve aldığı ifadeler mahkemece getirtilir; çelişkili noktalar tanıklarla açıklığa kavuşturulabilir.
- Kolluk ve savcılık dosyası: Olay yeri tutanağı, ifadeler ve varsa bilirkişi raporu.
- Tanıklar: Olayı gören çalışma arkadaşları, ustabaşı, servis şoförü gibi kişiler.
- İşyeri kayıtları: Giriş çıkış kayıtları, puantaj, görevlendirme yazıları, kamera kayıtları ve iş yazışmaları.
Sigortasız çalışırken kaza geçirdiyseniz de dava açabilirsiniz. 5510 sayılı Kanun'un 23. maddesine göre işe giriş bildirgesi verilmeden çalıştırılan sigortalının iş kazası sonucu gelir ve ödenekleri Kurumca ödenir, yapılan masraflar ise işverene ayrıca ödettirilir. Çalışma süresinin de tespiti gerekiyorsa hizmet tespit davası ayrıca gündeme gelir.
İş Kazası Tespit Davası Zamanaşımına Tabi mi?
Yargıtay uygulamasına göre bir olayın iş kazası olup olmadığının tespiti zamanaşımına tabi değildir. Ancak bu, beklemenin güvenli olduğu anlamına gelmez: Zaman geçtikçe tanıklara ulaşmak zorlaşır, kamera kayıtları silinir ve hastane kayıtlarının yorumlanması güçleşir. Ayrıca tespit davasının sonucuna bağlı haklar kendi sürelerine tabidir; geriye dönük gelir ve ödenek talepleri ile işverene karşı tazminat talebinde zamanaşımı sürelerinin ayrıca takip edilmesi gerekir. Bu süreleri İş Kazası Zamanaşımı Süresi yazımızda özetledik.
Tespit Kararı Kesinleşince Ne Olur?
Olayın iş kazası olduğuna dair karar kesinleştiğinde SGK bu karara göre işlem yapar. Somut duruma göre şu sonuçlar doğar:
- Geçici iş göremezlik ödeneği: İstirahatli geçen günler için ödenek hesaplanıp ödenir.
- Sürekli iş göremezlik geliri: Meslekte kazanma gücü kaybı en az yüzde 10 ise Kurum sağlık kurulu kararıyla gelir bağlanır (5510 m.19).
- Ölüm geliri: Kazada hayatını kaybeden sigortalının hak sahiplerine gelir bağlanır (5510 m.20).
- Tazminat davası: İşverene karşı açılan maddi ve manevi tazminat davasında tespit kararı önemli bir dayanak olur; tespit davası sürerken tazminat davasında bu sonuç uygulamada bekletici sorun yapılır.
- İşverene rücu: Kaza işverenin kusuru veya bildirim eksikliğiyle bağlantılıysa SGK yaptığı ödemeleri işverenden talep edebilir (5510 m.21, m.23).
Sık Sorulan Sorular
İş kazası tespit davası kime karşı açılır?
Dava SGK'ya karşı açılır. Yargıtay uygulamasında işverenin de davada yer alması arandığından, dilekçede işverenin de davalı olarak gösterilmesi gerekir.
İş kazası tespit davası için arabulucuya gitmek gerekir mi?
Hayır. 7036 sayılı Kanun'un 3. maddesi iş kazasından kaynaklanan tespit davalarını zorunlu arabuluculuk dışında tutar. Ancak dava açmadan önce SGK'ya başvuru zorunludur.
SGK başvuruma cevap vermezse ne yapmalıyım?
Başvurunuza altmış gün içinde cevap verilmezse talebiniz reddedilmiş sayılır ve iş mahkemesinde dava açabilirsiniz. Başvuru tarihini gösteren belgeyi dava dilekçesine ekleyin.
İş kazası tespit davasında zamanaşımı var mı?
Yargıtay uygulamasına göre tespit talebi zamanaşımına tabi değildir. Ancak tespite bağlı ödenek, gelir ve tazminat talepleri kendi sürelerine tabi olduğundan davanın gecikmeden açılması önerilir.
Sigortasız çalışırken iş kazası geçirdim, ne yapabilirim?
Kazanın iş kazası olduğunun tespitini isteyebilirsiniz. İşe giriş bildirgesi verilmemiş olsa da gelir ve ödenekler Kurumca ödenir ve masraflar işverene ödettirilir (5510 m.23). Çalışma süresinin tespiti için ayrıca hizmet tespiti gerekebilir.
Kazada ölen işçinin ailesi iş kazası tespit davası açabilir mi?
Evet. Ölüm geliri bağlanması için olayın iş kazası olduğunun tespitini hak sahipleri, yani eş, çocuklar ve şartları varsa anne baba isteyebilir.
Özet
- SGK bir olayı iş kazası saymazsa sigortalı veya hak sahipleri iş mahkemesinde tespit davası açabilir (5510 m.13).
- Dava açmadan önce SGK'ya başvuru zorunludur; altmış gün içinde cevap verilmezse talep reddedilmiş sayılır (7036 m.4).
- Zorunlu arabuluculuk şartı yoktur (7036 m.3).
- Görevli mahkeme iş mahkemesidir; davalının yerleşim yeri ile işin veya işlemin yapıldığı yer mahkemesi yetkilidir (7036 m.5, m.6).
- Dava SGK'ya karşı açılır, uygulamada işveren de davaya dahil edilir.
- Tespit talebi Yargıtay uygulamasına göre zamanaşımına tabi değildir; bağlı haklar kendi sürelerine tabidir.
Bir olayın iş kazası sayılıp sayılmaması, işçinin ve ailesinin yıllar boyunca alacağı ödenek ve gelirleri doğrudan etkilediğinden SGK kararının ve delillerin somut olarak incelenmesi gerekir. Dural Hukuk, iş kazası tespit davaları, SGK başvuruları ve iş kazası tazminat davaları konularında destek verebilir. Bilgi almak için 0535 260 74 54 numaralı telefonu arayabilir veya iletişim sayfası üzerinden Dural Hukuk'a ulaşabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.
Hazırlayan: Dural Hukuk