Marka Sorgulama Nasıl Yapılır? Tescil Öncesi Benzerlik Araştırması

Yeni bir işletme adı, ürün ismi ya da logo için karar vermeden önce yapılması gereken ilk iş marka sorgulamadır. Kısaca cevap vermek gerekirse marka sorgulama, TÜRKPATENT'in (Türk Patent ve Marka Kurumu) internet sitesindeki ücretsiz araştırma ekranından yapılabilir; ancak yalnızca aynı ismin kayıtlı olup olmadığına bakmak yeterli değildir. Tescil sürecinde asıl risk, aynı veya benzer mal ve hizmetler için daha önce başvurusu yapılmış ya da tescil edilmiş "benzer" markalardan kaynaklanır.

Bu nedenle tescil öncesi benzerlik araştırması; markanın yazılışı, okunuşu ve anlamı ile kapsayacağı mal ve hizmet sınıfları birlikte değerlendirilerek yapılmalıdır. Aşağıda marka sorgulamanın adım adım nasıl yapıldığı, benzerliğin nasıl değerlendirildiği ve araştırma sonuçlarının başvuru kararını nasıl etkilediği sade bir dille anlatılmaktadır.

Marka Sorgulama Neden Önemlidir?

Marka hakkı Türkiye'de 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) ile düzenlenir. SMK'ya göre bir marka başvurusu iki aşamalı bir engelle karşılaşabilir:

• Kurumun kendiliğinden yaptığı inceleme (mutlak ret): SMK'nın 5. maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendine göre aynı veya aynı türdeki mal ve hizmetler için tescil edilmiş ya da daha önce başvurusu yapılmış bir marka ile aynı veya ayırt edilemeyecek kadar benzer olan işaretler, TÜRKPATENT tarafından doğrudan reddedilir.
• Üçüncü kişilerin itirazı (nispi ret): SMK'nın 6. maddesine göre önceki marka sahipleri, halk nezdinde karıştırılma ihtimali bulunan başvurulara itiraz edebilir. Başvurular Resmî Marka Bülteni'nde yayımlanır ve SMK'nın 18. maddesine göre yayımdan itibaren iki ay içinde itiraz edilebilir.

Önceden sorgulama yapılmadan yapılan bir başvuru, harç ve zaman kaybının yanında daha ciddi bir riski de beraberinde getirir: Markayı tabelada, ambalajda ve internette kullanmaya başladıktan sonra önceki hak sahibinin itirazı veya marka hakkına tecavüz iddiasıyla karşılaşmak. Bu durumda yalnızca başvuru reddedilmekle kalmaz; kullanımın durdurulması ve tazminat talepleri gündeme gelebilir.

TÜRKPATENT Üzerinden Marka Sorgulama Nasıl Yapılır?

TÜRKPATENT'in internet sitesindeki araştırma bölümünde marka araştırması ücretsiz olarak yapılabilir. Arama ekranında marka metni için "içinde geçen", "ile başlayan" ve "ile eşit" gibi seçenekler ile sınıf filtresi bulunur. Etkili bir sorgulama için şu sıra izlenebilir:

1. Kullanılacak mal ve hizmetleri belirleyin: Markalar, uluslararası Nice sınıflandırmasına göre 45 sınıf altında tescil edilir. İlk 34 sınıf malları, son 11 sınıf hizmetleri kapsar. Örneğin giyim ürünleri 25. sınıfta, restoran ve kafe hizmetleri 43. sınıfta yer alır.
2. Birebir arama yapın: "İle eşit" seçeneğiyle markanın aynısının kayıtlı olup olmadığına bakın.
3. Geniş arama yapın: "İçinde geçen" seçeneğiyle markanın ayırt edici kelimesini içeren tüm kayıtları listeleyin. Örneğin "Mavi Bulut Kafe" için yalnızca tam ifadeyi değil, "Mavi Bulut" ve "Bulut" kelimelerini de arayın.
4. Yazım ve okunuş varyantlarını deneyin: Türkçe ve yabancı yazımlar (ş ve sh, k ve q, c ve ç gibi), tekil ve çoğul hâller, harf eklenmiş veya çıkarılmış biçimler ayrı ayrı sorgulanmalıdır.
5. Benzer sınıfları da tarayın: Sınıf numarası farklı olsa bile birbiriyle ilişkili mal ve hizmetler (örneğin kozmetik ürünler ile güzellik salonu hizmetleri) karıştırılma ihtimali doğurabilir.
6. Kayıtların durumuna bakın: Bulunan markanın başvuru aşamasında mı, tescilli mi, yoksa reddedilmiş veya süresi dolmuş mu olduğunu kontrol edin.

Benzerlik Araştırmasında Nelere Bakılır?

Marka sorgulamada en sık yapılan hata, yalnızca birebir aynı ismin aranmasıdır. Karıştırılma ihtimali değerlendirilirken markalar bir bütün olarak ve ortalama tüketicinin algısı esas alınarak karşılaştırılır. Uygulamada şu ölçütler öne çıkar:

• Görsel benzerlik: Harf dizilişi, kelime uzunluğu ve genel görünüm.
• İşitsel (fonetik) benzerlik: Markaların okunuşunun ve telaffuzunun birbirine yakınlığı.
• Anlamsal benzerlik: Farklı dillerde aynı anlama gelen kelimeler veya aynı kavramı çağrıştıran ifadeler.
• Esas unsur: Markada tüketicinin akılda tuttuğu ayırt edici kelime veya şekil. "Kafe", "market", "group" gibi tanımlayıcı eklerin benzerliği ortadan kaldırması genellikle beklenmez.
• Mal ve hizmet benzerliği: Markalar ne kadar benzer olursa olsun, tamamen ilgisiz mal ve hizmetlerde kullanılıyorsa karıştırılma ihtimali azalır. Ancak tanınmış markalar bu konuda daha geniş korumadan yararlanabilir.

Logolu markalarda şekil unsurlarının da araştırılması gerekir. Şekil unsurları uluslararası Viyana sınıflandırmasına göre kodlanır; benzer şekil unsurları içeren markalar bu kodlar üzerinden taranabilir.

Sorgulamada Görünmeyen Riskler: Markanın Kendisinden Kaynaklanan Ret Sebepleri

Marka sorgulama ekranı yalnızca önceki başvuru ve tescilleri gösterir. Oysa bir başvuru, benzer bir marka olmasa bile işaretin kendisinden kaynaklanan sebeplerle de reddedilebilir. SMK'nın 5. maddesi bu mutlak ret sebeplerini sayar. Uygulamada en sık karşılaşılanlar şunlardır:

• Ayırt edici niteliği bulunmayan işaretler: Tüketicinin bir işletmenin ürününü diğerinden ayırt etmesini sağlamayan sıradan ifadeler.
• Tanımlayıcı işaretler: Yalnızca veya esas unsur olarak malın cinsini, kalitesini, miktarını, amacını, değerini veya coğrafi kaynağını gösteren ifadeler. Örneğin süt ürünleri için "taze süt" gibi bir ifade tek başına marka olarak tescil edilemez.
• Ticarette herkesçe kullanılan ifadeler: Belirli bir sektörde yaygın olarak kullanılan genel terimler.
• Halkı yanıltıcı işaretler: Malın niteliği veya coğrafi kaynağı konusunda tüketiciyi yanıltabilecek ifadeler.

Bu nedenle sorgulama sonucunun temiz çıkması kadar, seçilen ismin ayırt edici gücünün de değerlendirilmesi gerekir. Uydurma veya ürünle doğrudan ilgisi olmayan kelimeler, genellikle hem tescil hem de koruma bakımından daha güçlü markalar oluşturur.

Marka Sorgulamada Kullanılabilecek Kaynaklar

Sağlıklı bir ön araştırma, yalnızca marka siciline bakmakla sınırlı kalmamalıdır. Aşağıdaki tablo farklı kaynakların hangi amaçla kullanılabileceğini özetler:

Tescilsiz ancak fiilen kullanılan işaretler de bazı durumlarda itiraz gerekçesi olabilir. SMK'nın 6. maddesi, önceden kullanılan tescilsiz markalar ile ticaret unvanı gibi diğer hakların sahiplerine de belirli şartlarla itiraz imkânı tanır. Bu nedenle internette ve sektörde yapılacak serbest arama da araştırmanın önemli bir parçasıdır.

Araştırmada Benzer Marka Çıkarsa Ne Yapılabilir?

Sorgulamada benzer bir marka çıkması her zaman başvurudan vazgeçmek gerektiği anlamına gelmez. Somut duruma göre şu seçenekler değerlendirilebilir:

• Mal ve hizmet listesini daraltmak: Çakışan sınıf veya alt kalemler başvurudan çıkarılarak risk azaltılabilir.
• Markayı farklılaştırmak: Ayırt edici esas unsur değiştirilebilir veya güçlü bir ek unsur eklenebilir.
• Muvafakatname almak: SMK'nın 5. maddesinin üçüncü fıkrasına göre önceki marka sahibinin noter onaylı muvafakatnamesi sunulursa, aynı veya ayırt edilemeyecek kadar benzerlik nedeniyle kurumun kendiliğinden yapacağı ret engeli aşılabilir.
• Önceki markanın kullanılıp kullanılmadığını araştırmak: SMK'nın 19. maddesine göre itiraza dayanak marka başvuru tarihi itibarıyla en az beş yıldır tescilliyse, başvuru sahibi itiraz edenden markanın kullanıldığını ispat etmesini isteyebilir. Uzun süre kullanılmayan markalar için iptal yolu da ayrıca değerlendirilebilir.

Araştırmanın ardından başvuru aşamasına geçmek istiyorsanız, gerekli belgeleri ve süreci adım adım anlatan marka tescilinin nasıl yapıldığını anlatan yazıya göz atabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Marka sorgulama ücretli mi?

TÜRKPATENT'in internet sitesindeki marka araştırma ekranı herkesin kullanımına açıktır ve ücretsiz olarak sorgulama yapılabilir. Ancak benzerlik değerlendirmesinin hukuki yorumu, sorgulama ekranının sunduğu sonuçlardan ayrı bir uzmanlık gerektirir.

Aynı isimde marka varsa başvuru yapılabilir mi?

Aynı veya benzer mal ve hizmetler için tescilli ya da başvurusu yapılmış aynı marka varsa başvuru kural olarak reddedilir. Tamamen farklı ve ilgisiz mal veya hizmetler için aynı ismin tescili ise mümkün olabilir; bu durumda önceki markanın tanınmış olup olmadığı da değerlendirilmelidir.

Ticaret unvanım varsa ayrıca marka tescili gerekir mi?

Ticaret unvanı ile marka farklı haklardır. Ticaret siciline tescil edilen unvan, ürün ve hizmetlerde kullanılan isim üzerinde marka hakkı sağlamaz. İsmi markasal olarak kullanacaksanız ayrıca marka tescili yaptırmanız önerilir.

Marka sorgulaması temiz çıktıysa tescil kesinleşir mi?

Hayır. Sorgulama yalnızca o tarihte sistemde görünen kayıtları gösterir. Tescilsiz kullanımlar ve markanın tanımlayıcı olması gibi mutlak ret sebepleri sorgulama ekranında görünmez; sisteme yansıması zaman alan yeni başvurular da sonucu etkileyebilir. Bu nedenle sorgulama riski azaltır ancak sonucu kesinleştirmez.

Benzer marka için itiraz süresi ne kadar?

SMK'nın 18. maddesine göre marka başvurusunun Resmî Marka Bülteni'nde yayımlanmasından itibaren iki ay içinde itiraz edilebilir. Bu nedenle başvurudan sonra da bültende yayımlanan yeni başvuruların takip edilmesi, markanızı koruma bakımından önemlidir.

Özet

• Marka sorgulama TÜRKPATENT'in internet sitesinden ücretsiz yapılabilir; ancak yalnızca birebir aynı ismin aranması yeterli değildir.
• Önce markanın kullanılacağı mal ve hizmetler Nice sınıflarına göre belirlenmelidir.
• Benzerlik görsel, işitsel ve anlamsal açıdan, mal ve hizmet benzerliğiyle birlikte değerlendirilir.
• Logolu markalarda şekil unsurları da araştırılmalıdır.
• Ticaret unvanı, alan adı ve tescilsiz kullanımlar da itiraz riski doğurabilir.
• Benzer marka çıkarsa listeyi daraltma, markayı farklılaştırma veya muvafakatname gibi seçenekler değerlendirilebilir.

Marka sorgulama, benzerlik değerlendirmesi, başvuru stratejisi ve bülten takibi konularında Dural Hukuk destek verebilir. Büroya 0535 260 74 54 numaralı telefondan veya iletişim sayfası üzerinden ulaşabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.

Hazırlayan: Dural Hukuk