Meslek Hastalığı Tespiti Nasıl Yapılır? SGK Süreci ve Tespit Davası

Meslek Hastalığı Tespiti Nasıl Yapılır? SGK Süreci ve Tespit Davası

Meslek Hastalığı Tespiti Nasıl Yapılır? SGK Süreci ve Tespit Davası

Son güncelleme: 15 Kasım 2026

Meslek hastalığı tespiti sorusunun kısa cevabı şudur: Bir hastalığın meslek hastalığı sayılması için SGK'nın yetkilendirdiği bir sağlık hizmet sunucusunun sağlık kurulu raporu ve dayanağı tıbbi belgelerin, gerekirse işyeri inceleme raporlarıyla birlikte SGK Kurum Sağlık Kurulunca değerlendirilmesi gerekir (5510 sayılı Kanun m.14). Kurum kararına karşı Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kuruluna itiraz edilebilir; sonuç alınamazsa iş mahkemesinde meslek hastalığının tespiti davası açılabilir.

Meslek hastalığı, iş kazasından farklı olarak tek bir anda değil, uzun süren toz, gürültü, kimyasal madde veya zorlayıcı çalışma koşullarına maruziyetle ortaya çıkar. Bu nedenle en zor kısım, hastalık ile iş arasındaki bağın ve maruziyet süresinin ispatıdır. Bu yazıda meslek hastalığının iş kazasından farkı, SGK'daki tespit aşamaları, yükümlülük süresi, itiraz yolu, tespit davası ve tespitten sonra doğan haklar anlatılmaktadır.

Meslek Hastalığı Nedir, İş Kazasından Farkı Ne?

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 14. maddesine göre meslek hastalığı; sigortalının çalıştığı veya yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple ya da işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal engellilik hâlleridir. Uygulamada sık görülen örnekler arasında maden ve taş işlerinde toza bağlı akciğer hastalıkları, gürültülü işyerlerinde işitme kaybı ve kimyasal maddelere bağlı cilt veya solunum hastalıkları sayılabilir.

Özellik İş kazası Meslek hastalığı
Oluşum Ani bir olay Tekrarlanan maruziyet veya işin yürütüm şartları
Tespit Kaza kaydı, hastane kaydı ve SGK bildirimi Yetkili hastanenin sağlık kurulu raporu ve SGK Kurum Sağlık Kurulu kararı
İşverenin SGK'ya bildirimi Kazadan sonraki 3 iş günü içinde Öğrenildiği tarihten itibaren 3 iş günü içinde
Zaman bağlantısı Kaza anı bellidir İşten ayrıldıktan sonra ortaya çıkarsa yükümlülük süresi aranır

Meslek hastalığının temel kavramları ve çalışanın genel hakları için meslek hastalığı nedir ve çalışan hakları yazımıza bakabilirsiniz. Bu yazı, tespitin nasıl yapıldığına odaklanmaktadır.

Meslek Hastalığı Tespiti Hangi Aşamalardan Geçer?

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 14. maddesi ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının meslek hastalıkları bildirimine ilişkin bilgilendirme dokümanına göre süreç ana hatlarıyla şöyle işler:

  1. Ön tanı ve sevk: İşyeri hekimi veya sağlık hizmeti sunucuları, meslek hastalığı ön tanısı koydukları vakaları SGK'nın yetkilendirdiği sağlık hizmet sunucularına sevk eder (6331 m.14/3). Çalışan veya emekli, meslek hastalığı iddiasıyla doğrudan sosyal güvenlik il müdürlüğüne ya da yetkili hastanelere de başvurabilir.
  2. Sağlık kurulu raporu: Tanı ve meslekte kazanma gücü kaybına esas rapor; Bakanlık dokümanına göre meslek hastalıkları hastaneleri, eğitim ve araştırma hastaneleri ile devlet üniversite hastanelerince düzenlenir. Yetkili hastaneler değişebileceğinden başvurudan önce SGK'dan teyit edilmelidir.
  3. Bildirimler: Yetkili sağlık hizmeti sunucusu meslek hastalığı tanısını en geç on gün içinde SGK'ya bildirir (6331 m.14/4). İşveren de kendisine bildirilen meslek hastalığını öğrendiği tarihten itibaren üç iş günü içinde SGK'ya bildirmek zorundadır (6331 m.14/2-b).
  4. Kurum Sağlık Kurulu kararı: SGK; sağlık kurulu raporunu, tıbbi belgeleri ve gerekirse işyeri dosyaları ile denetim raporlarını inceleyerek hastalığın meslek hastalığı olup olmadığına ve meslekte kazanma gücü kaybı oranına karar verir (5510 m.14).
  5. İtiraz: Kurum kararına itiraz edilirse dosya Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulunca karara bağlanır (5510 m.95).

Meslekte kazanma gücü kaybı oranının gelir hakkına etkisini sürekli iş göremezlik geliri ve meslekte kazanma gücü kaybı yazımızda ayrıca anlattık.

Yükümlülük Süresi ve Maruziyetin İspatı

Hastalık işten ayrıldıktan sonra ortaya çıkmışsa, işten fiilen ayrılma ile hastalığın ortaya çıkması arasında geçen sürenin, Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği ekindeki meslek hastalıkları listesinde o hastalık için belirtilen yükümlülük süresini aşmaması gerekir (5510 m.14/3). Süre aşılmış olsa bile hastalık klinik ve laboratuvar bulgularıyla belirlenmiş ve etkenin işyerinden kaynaklandığı işyeri incelemesiyle tespit edilmişse, Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulunun onayıyla meslek hastalığı sayılabilir. Hastalık bazındaki süreler listeden ayrıca kontrol edilmelidir.

Maruziyetin ispatında şu belgeler önem taşır:

  • SGK hizmet dökümü ve işyeri kayıtları: Hangi işyerinde, ne kadar süre ve hangi işte çalışıldığını gösterir.
  • İşe giriş ve periyodik muayene raporları: İşveren, çalışanların sağlık gözetimini sağlamakla yükümlüdür (6331 m.15); işe girişte sağlıklı olan çalışanın sonradan hastalandığını gösteren raporlar güçlü delildir.
  • Risk değerlendirmesi ve ortam ölçümleri: Gürültü, toz veya kimyasal ölçüm sonuçları maruziyetin düzeyini ortaya koyar (6331 m.10).
  • Tanık beyanları ve görev tanımı: Yapılan iş, kullanılan malzeme ve verilen kişisel koruyucu donanım tanıklarla desteklenebilir.
  • Tıbbi geçmiş: Önceki tetkikler, işitme ve solunum testleri ile radyolojik incelemeler saklanmalıdır.

SGK Kararına İtiraz: Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu

Meslek hastalığı tespiti için akciğer ve omurga röntgen filmini inceleyen hekim

Kurum Sağlık Kurulu hastalığı meslek hastalığı saymazsa veya meslekte kazanma gücü kaybı oranını düşük belirlerse ilgililer itiraz edebilir; itiraz Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulunca karara bağlanır (5510 m.95). İtiraz dilekçesine yeni tetkikler, maruziyeti gösteren belgeler ve önceki raporlar eklenmelidir.

Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, iş kazasındaki sürekli iş göremezlik oranına ilişkin 09.04.2025 tarihli, E. 2025/1590, K. 2025/5309 sayılı kararında; Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu raporlarının SGK'yı bağladığını ancak diğer ilgilileri bağlamadığını, raporlar çeliştiğinde çelişkinin Adli Tıp Kurumu Adli Tıp Üst Kurulunca giderilmesi gerektiğini ve 5510 m.95'teki sürecin tamamlanmadan karar verilmesinin bozma sebebi olduğunu belirtmiştir. Aynı mantık, kurul raporlarının çeliştiği meslek hastalığı dosyalarında da önem taşır.

Meslek Hastalığının Tespiti Davası Nasıl Açılır?

SGK süreci sonunda talep reddedilirse veya kurul raporları çelişirse iş mahkemesinde meslek hastalığının tespiti davası açılabilir. İş mahkemeleri, SGK'nın taraf olduğu iş ve sosyal güvenlik mevzuatından kaynaklanan uyuşmazlıklara bakar (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.5/1-b); iş mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi iş mahkemesi sıfatıyla görev yapar.

  • Önce SGK'ya başvuru: 5510 sayılı Kanun ve diğer sosyal güvenlik mevzuatından kaynaklanan uyuşmazlıklarda dava açmadan önce SGK'ya başvurmak zorunludur; başvuruya altmış gün içinde cevap verilmezse talep reddedilmiş sayılır. Kuruma başvuruda geçen süre zamanaşımı ve hak düşürücü sürelerin hesabında dikkate alınmaz (7036 m.4/1).
  • Arabuluculuk şartı yoktur: Meslek hastalığından kaynaklanan tazminat davaları ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davaları dava şartı arabuluculuk kapsamı dışındadır (7036 m.3/3).
  • Taraflar: Dava SGK'ya karşı açılır. Tespit kararı işverene karşı açılacak tazminat ve SGK rücu davalarını doğrudan etkilediğinden, hastalığa yol açtığı ileri sürülen işyerinin işvereninin de davada yer alması uygulamada gündeme gelir.
  • İnceleme: Mahkeme işyeri kayıtlarını, tanıkları ve tıbbi belgeleri toplar; gerekirse keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırır, Adli Tıp Kurumundan görüş alır.

Tespit davası ile tazminat davası farklıdır: Tespit davası hastalığın meslek hastalığı olduğunun ve oranının belirlenmesini hedefler; işverenden maddi ve manevi tazminat ayrı bir davayla istenir.

Tespitten Sonra Hangi Haklar Doğar?

Hak Kimden Dayanak ve not
Geçici iş göremezlik ödeneği SGK Raporlu her gün için, prim günü şartı aranmaz; ayakta tedavide günlük kazancın üçte ikisi, yatarak tedavide yarısı (5510 m.18)
Sürekli iş göremezlik geliri SGK Meslekte kazanma gücü kaybı en az %10 olmalı; tam iş göremezlikte aylık kazancın %70'i (5510 m.19)
Ölüm geliri SGK Hak sahiplerine aylık kazancın %70'i esas alınarak (5510 m.20)
Maddi ve manevi tazminat İşveren Sözleşmeye dayalı istemde kural olarak 10 yıllık zamanaşımı (TBK m.146, m.417)

Hastalık işverenin iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına aykırılığından doğmuşsa SGK, yaptığı ödemeleri işverene rücu eder (5510 m.21). İşveren meslek hastalığını süresinde bildirmezse 2026'da 44.443 TL'den başlayan idari para cezası her sigortalı için ayrı uygulanır (6331 m.26). İşveren mali sorumluluk sigortası ise aksine sözleşme yoksa meslek hastalığından doğan talepleri karşılamaz; bu durum işverenin kendi sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Zamanaşımının başlangıcı somut olayda ayrıca değerlendirilmelidir.

Sık Sorulan Sorular

Meslek hastalığı tespiti için nereye başvurulur?

İşyeri hekimi veya hekiminiz şüpheli vakayı SGK'nın yetkilendirdiği hastaneye sevk edebilir. Doğrudan sosyal güvenlik il müdürlüğüne veya yetkili hastanelere de başvurulabilir; güncel yetkili hastaneler SGK'dan teyit edilmelidir.

İşten ayrıldıktan veya emekli olduktan sonra meslek hastalığı tespiti yapılabilir mi?

Evet. Hastalık işten ayrıldıktan sonra ortaya çıkmışsa, ayrılıştan bu yana geçen sürenin listedeki yükümlülük süresini aşmaması gerekir. Süre aşılmış olsa bile işyeri incelemesiyle bağlantı kurulursa Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulunun onayıyla meslek hastalığı sayılabilir (5510 m.14/3).

Meslek hastalığı tespiti ne kadar sürer?

Kanunda SGK'nın tespit kararı için belirli bir süre öngörülmemiştir. Süre; tetkiklerin kapsamına, işyeri incelemesine ve itiraz olup olmadığına göre değişir. Dava açmadan önceki SGK başvurusunda altmış gün içinde cevap verilmezse talep reddedilmiş sayılır (7036 m.4/1).

Meslek hastalığı tespit davasında arabuluculuk zorunlu mu?

Hayır. Meslek hastalığına ilişkin tespit, itiraz, tazminat ve rücu davaları zorunlu arabuluculuğa tabi değildir (7036 m.3/3). Ancak tespit davasından önce SGK'ya başvurulmuş olması gerekir.

SGK hastalığımı meslek hastalığı saymazsa ne yapabilirim?

Önce Kurum Sağlık Kurulu kararına itiraz ederek dosyanın Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulunca incelenmesini sağlayabilirsiniz (5510 m.95). Sonuç alınamazsa iş mahkemesinde meslek hastalığının tespiti davası açılabilir.

Meslek hastalığı tespit edilince işverenden tazminat alınır mı?

Hastalıkta işverenin kusuru veya İSG yükümlülüklerine aykırılığı varsa maddi ve manevi tazminat istenebilir (TBK m.417). Tazminatın miktarı kusur oranına, meslekte kazanma gücü kaybına ve kazanca göre bilirkişi tarafından hesaplanır.

Özet

  • Meslek hastalığı, yetkili hastanenin sağlık kurulu raporu ve SGK Kurum Sağlık Kurulu kararıyla tespit edilir (5510 m.14).
  • Yetkili sağlık hizmeti sunucusu tanıyı on gün, işveren öğrendiği hastalığı üç iş günü içinde SGK'ya bildirir (6331 m.14).
  • İşten ayrıldıktan sonra ortaya çıkan hastalıkta yükümlülük süresi aranır; istisnası Yüksek Sağlık Kurulu onayıdır (5510 m.14/3).
  • Kurum kararına itiraz Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulunca karara bağlanır (5510 m.95).
  • Tespit davasından önce SGK'ya başvuru zorunludur; arabuluculuk şartı yoktur (7036 m.3/3, m.4/1).
  • Tespitten sonra SGK ödenek ve gelirleri ile işverenden tazminat hakkı doğar (5510 m.18-20, TBK m.417).

Meslek hastalığı dosyalarında tıbbi raporlar, maruziyet belgeleri ve süreler birlikte değerlendirildiğinden başvurudan önce dosyanın somut olarak incelenmesi önemlidir. Dural Hukuk, meslek hastalığı tespiti, SGK kurul kararlarına itiraz, tespit ve tazminat davaları konularında destek verebilir. Bilgi almak için 0535 260 74 54 numaralı telefonu arayabilir veya iletişim sayfası üzerinden Dural Hukuk'a ulaşabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.

Hazırlayan: Dural Hukuk

İlgili çalışma alanımız: Cismani Zararlar

İlgili yazılar