Risk Değerlendirmesi Yapılmayan İşyerinde Kaza: İşverenin Sorumluluğu

Risk Değerlendirmesi Yapılmayan İşyerinde Kaza: İşverenin Sorumluluğu

Risk Değerlendirmesi Yapılmayan İşyerinde Kaza: İşverenin Sorumluluğu

Son güncelleme: 15 Kasım 2026

Risk değerlendirmesi yapılmayan işyerinde kaza meydana gelirse işverenin sorumluluğu ne olur sorusunun kısa cevabı şudur: Risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmak, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 10. maddesine göre işverenin kanuni yükümlülüğüdür. Bu yükümlülüğün yerine getirilmediği işyerinde yaşanan kaza, işverenin iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına aykırı davrandığını gösteren güçlü bir veri olarak değerlendirilir ve kusur oranını çoğunlukla işveren aleyhine artırır.

Bununla birlikte risk değerlendirmesinin yokluğu her kazada işvereni kendiliğinden tam kusurlu yapmaz. Eksikliğin kazayla bağlantısı, alınan diğer önlemler ve işçinin kendi davranışı birlikte incelenir. Bu yazıda risk değerlendirmesinin ne olduğu, yapılmamasının kusur oranına, tazminat davasına, SGK rücuuna ve ceza soruşturmasına etkisi ile işverenin kaza öncesinde ve sonrasında yapması gerekenler anlatılmaktadır.

Risk Değerlendirmesi Nedir ve Kim Yapar?

Risk değerlendirmesi, işyerinde var olan veya dışarıdan gelebilecek tehlikelerin belirlenmesi, bu tehlikelerin yol açabileceği risklerin analiz edilip derecelendirilmesi ve kontrol önlemlerinin kararlaştırılması çalışmasıdır. Ayrıntıları İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği (RG 29.12.2012, Sayı 28512) düzenler.

  • Ekip: İşveren veya işveren vekili, iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi, çalışan temsilcisi, destek elemanları ve birimleri temsil eden bilgi sahibi çalışanlardan oluşur (Yönetmelik m.6).
  • Aşamalar: Tehlikelerin tanımlanması, risklerin belirlenmesi ve analizi, kontrol tedbirlerinin kararlaştırılması, dokümantasyon ve güncelleme (Yönetmelik m.7).
  • Belge: Sayfaları numaralanır, her sayfası paraflanır, son sayfası imzalanır ve işyerinde saklanır; elektronik ortamda da tutulabilir (Yönetmelik m.11).
Tehlike sınıfı En geç yenileme süresi (Yönetmelik m.12)
Çok tehlikeli 2 yıl
Tehlikeli 4 yıl
Az tehlikeli 6 yıl
Süreden bağımsız yenileme Taşınma, yeni teknoloji veya ekipman, üretim yöntemi değişikliği, iş kazası, meslek hastalığı veya ramak kala olay ve benzeri hâllerde

6331 sayılı Kanun, sayılan sınırlı istisnalar dışında çalışan sayısı ne olursa olsun bütün işyerlerine uygulanır (m.2). Bu nedenle "işyerimiz küçük" savunması risk değerlendirmesi yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

Risk Değerlendirmesi Yapılmayan İşyerinde Kaza ve Kusur Oranı

İş kazası tazminat davalarında kusur oranını mahkemenin görevlendirdiği bilirkişiler belirler. Bilirkişi, işverenin 6331 m.4'teki genel önlem alma ve denetleme yükümlülüğü ile 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun (TBK) 417. maddesindeki koruma borcunu yerine getirip getirmediğini inceler. Risk değerlendirmesi bu incelemenin başlangıç noktasıdır; çünkü hangi önlemin alınması gerektiği ancak tehlike tanımlandıktan sonra belirlenebilir.

Durum Kusur değerlendirmesine olası etkisi
Hiç risk değerlendirmesi yapılmamış Kural olarak işveren aleyhine ağır bir mevzuat aykırılığı olarak değerlendirilir
Değerlendirme var, ancak kazaya yol açan tehlike tanımlanmamış Yetersiz değerlendirme nedeniyle işverenin kusuru tartışılır
Tehlike tanımlanmış, önlem kararlaştırılmış ama uygulanmamış Belgenin varlığı işvereni korumaz; uygulanmayan önlem kusur sayılır
Yenileme süresi geçmiş veya önceki kazadan sonra güncellenmemiş Değişen koşullara uyum yükümlülüğü ihlal edilmiş olabilir
Değerlendirme ve önlemler tam, işçi talimata açıkça aykırı davranmış İşçinin kusuru ön plana çıkabilir; işverenin denetim yükümlülüğü yine incelenir

İşverenin sorumluluğu sözleşmeden doğduğu için ispat yükü de önemlidir. TBK m.112'ye göre borcunu gereği gibi ifa etmeyen borçlu, kendisine hiçbir kusur yüklenemeyeceğini ispat etmedikçe zarardan sorumludur. Risk değerlendirmesi belgesi bulunmayan işverenin kusursuzluğunu ispatlaması bu nedenle zorlaşır. İşçinin kendi kusuru ise TBK m.52 uyarınca tazminatın azaltılmasında dikkate alınabilir. Kusur oranının belirlenme yöntemini iş kazasında kusur oranı yazımızda ayrıca anlattık.

Kâğıt üzerinde kalan risk değerlendirmesi

Uygulamada sık karşılaşılan sorun, hazır şablonlardan kopyalanmış ve işyerinin gerçek koşullarını yansıtmayan değerlendirmelerdir. Bilirkişi, belgede yer alan tehlikeleri kazanın yaşandığı bölüm, makine ve iş adımıyla karşılaştırır. Kazaya yol açan tehlike belgede hiç yoksa veya işyerinde bulunmayan makineler anlatılmışsa, belgenin varlığı işverene beklenen korumayı sağlamaz. Bu nedenle değerlendirmenin işyerinin kendisine özgü olması ve sahada doğrulanması gerekir.

Tazminat Davasına ve SGK Rücuuna Etkisi

Kusur oranı, hem işçinin işverene karşı açacağı maddi ve manevi tazminat davasında hem de SGK'nın işverene açacağı rücu davasında belirleyicidir. İşverenin genel sorumluluk çerçevesini işverenin iş kazasından sorumluluğu yazımızda ele aldık; risk değerlendirmesinin yokluğu bu çerçevede şu sonuçlar doğurur:

  • İşçinin tazminat davası: Maddi tazminat, kural olarak işverenin kusur oranına göre hesaplanır; işverenin kusuru arttıkça tazminat da artar. Dava iş mahkemesinde açılır ve dava şartı arabuluculuk aranmaz (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/3).
  • SGK rücuu: 5510 sayılı Kanun'un 21. maddesine göre kaza işverenin iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına aykırı hareketi sonucu olmuşsa SGK yaptığı ödemeleri işverenden ister. Risk değerlendirmesinin yapılmamış olması, bu aykırılığın tespitinde sık başvurulan bir veridir; kaçınılmazlık savunması da zayıflar.
  • Zamanaşımı: İşçinin sözleşmeye dayalı talebi için 10 yıl (TBK m.146), SGK rücu davası için de 10 yıl (5510 m.93) süre söz konusudur.

Alt işveren (taşeron) çalışmasında da durum değişmez. Aynı çalışma alanını paylaşan işverenler risklere karşı işbirliği ve koordinasyon yapmakla yükümlüdür (6331 m.23); asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı alt işverenle birlikte sorumlu tutulabilir (4857 sayılı İş Kanunu m.2/6). Bu nedenle asıl işverenin, taşeronun risk değerlendirmesini ve önlemlerini de takip etmesi önemlidir.

Ceza Soruşturması ve İşin Durdurulması

Güvenlik ağı kurulmuş inşaatta iskele üzerinde çalışan işçiler, risk değerlendirmesi ve kaza önleme

Ölümlü veya yaralanmalı kazadan sonra yürütülen soruşturmada, risk değerlendirmesi yapılmamış olması işveren ve işveren vekilinin taksirli sorumluluğunun tartışılmasında önemli bir delildir. Taksirle öldürme 2 yıldan 6 yıla (TCK m.85/1), taksirle yaralama 25.12.2025'ten itibaren 4 aydan 2 yıla kadar hapis veya adli para cezası (TCK m.89/1) yaptırımına bağlıdır. Tehlikenin öngörülüp önlem alınmaması hâlinde bilinçli taksir tartışması da gündeme gelebilir (TCK m.22/3).

Bunun yanında 6331 m.25 uyarınca çok tehlikeli sınıfta yer alan maden, metal ve yapı işleri ile tehlikeli kimyasallarla çalışılan işlerde risk değerlendirmesi yapılmamışsa iş durdurulur. Hayati tehlike tespit edilen bina, eklenti, çalışma yöntemi veya ekipmanda da tehlike giderilinceye kadar iş durdurulabilir. Durdurma kararı, kazadan sonra işverenin faaliyetini de doğrudan etkileyen ayrı bir yaptırımdır.

İdari Para Cezası: 2026 Tutarları

Risk değerlendirmesi yapmamak veya yaptırmamak, 6331 m.26 uyarınca ayrıca idari para cezasına bağlanmıştır. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının 2026 tablosuna göre tutarlar şöyledir:

Aykırılık Temel tutar (az tehlikeli, 10'dan az çalışan) En yüksek tutar (çok tehlikeli, 50+ çalışan)
Risk değerlendirmesi yapmamak, ilk tespit (m.10/1) 66.725 TL 200.175 TL
Aykırılığın devam ettiği her ay 100.119 TL 300.357 TL
Gerekli kontrol, ölçüm ve incelemeleri yapmamak (m.10/4) 33.326 TL Tehlike sınıfı ve çalışan sayısına göre artırılır

Tutarlar her yıl yeniden değerleme oranıyla güncellenir; 2027 tutarları henüz Resmî Gazete'de ilan edilmediği için güncel tarifeden kontrol edilmelidir.

İşveren Ne Yapmalı? Kontrol Listesi

  1. Değerlendirmeyi yapın veya yaptırın: Ekibi kurun, işyerinin bütün bölümlerini ve işlerini kapsayın.
  2. Önlemleri uygulayın: Kararlaştırılan önlemlerin sorumlusunu ve tarihini belirleyin, uygulandığını belgeleyin.
  3. Süreleri izleyin: Tehlike sınıfına göre yenileme tarihini takip edin; kaza ve ramak kala olaylardan sonra değerlendirmeyi güncelleyin.
  4. Çalışanları bilgilendirin: Sonuçları ve alınan önlemleri eğitimlerle çalışanlara aktarın, eğitim kayıtlarını saklayın.
  5. Kayıtları koruyun: Ölçüm raporları, koruyucu donanım teslim tutanakları ve onaylı defter kayıtlarını düzenli tutun.

Kaza olduktan sonra geriye tarihli belge hazırlanması ciddi bir hatadır. Belge tarihleri, imzalar ve elektronik kayıtlar bilirkişi incelemesinde karşılaştırılabilir; gerçeğe aykırı belge ayrıca cezai sorumluluk doğurabilir.

Sık Sorulan Sorular

Risk değerlendirmesi yapılmayan işyerinde kaza olursa işveren tam kusurlu mu sayılır?

Kendiliğinden tam kusurlu sayılmaz. Risk değerlendirmesinin yokluğu işveren aleyhine ağır bir aykırılıktır; ancak kusur oranı, eksikliğin kazayla bağlantısı ve işçinin davranışı da incelenerek bilirkişi raporuyla belirlenir.

Risk değerlendirmesi kaç yılda bir yenilenir?

Çok tehlikeli işyerlerinde en geç 2, tehlikeli işyerlerinde 4, az tehlikeli işyerlerinde 6 yılda bir yenilenir. İş kazası, meslek hastalığı, ramak kala olay veya önemli değişikliklerden sonra süre beklenmeden güncellenmelidir.

Az sayıda çalışanı olan işyeri de risk değerlendirmesi yapmak zorunda mı?

Evet. 6331 sayılı Kanun, kanunda sayılan sınırlı istisnalar dışında çalışan sayısına bakılmaksızın bütün işyerlerine uygulanır. Tek bir çalışanı olan işveren de risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmakla yükümlüdür.

Risk değerlendirmesinin yapılmaması SGK rücu davasını etkiler mi?

Etkiler. SGK'nın işverene rücu edebilmesi için kazanın işverenin kastı veya İSG mevzuatına aykırı hareketi sonucu olması gerekir (5510 m.21). Risk değerlendirmesinin yokluğu bu aykırılığın tespitinde önemli bir veridir.

Kazadan sonra risk değerlendirmesi yapmak işvereni sorumluluktan kurtarır mı?

Hayır. Kaza tarihindeki durum esas alınır. Sonradan yapılan değerlendirme gelecekteki kazaları önlemek ve cezanın devam etmesini engellemek için gereklidir; ancak geçmişteki eksikliği ortadan kaldırmaz.

İşçi talimata uymadıysa işverenin sorumluluğu azalır mı?

İşçinin kendi kusuru, tazminatın azaltılmasında dikkate alınabilir (TBK m.52). Ancak işverenin, verdiği talimata uyulup uyulmadığını denetleme yükümlülüğü de vardır (6331 m.4/1-b). Risk değerlendirmesi, eğitim ve denetim eksikse işçinin kusuru işverenin sorumluluğunu tamamen ortadan kaldırmaz.

Özet

  • Risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmak işverenin kanuni yükümlülüğüdür (6331 m.10).
  • Değerlendirme tehlike sınıfına göre 2, 4 veya 6 yılda bir ve kaza sonrasında yenilenir (Yönetmelik m.12).
  • Yokluğu kusur oranını işveren aleyhine artırabilir; ispat yükü kural olarak işverendedir (TBK m.112, m.417).
  • SGK rücuunda İSG mevzuatına aykırılık şartının tespitinde önemli bir veridir (5510 m.21).
  • Çok tehlikeli maden, metal, yapı işleri ve tehlikeli kimyasallarla çalışılan işlerde iş durdurulur (6331 m.25).
  • 2026'da ilk tespit cezası 66.725 TL'den başlar, aykırılık devam ettikçe her ay ayrıca ceza uygulanır (6331 m.26).

Risk değerlendirmesinin yokluğunun kusura etkisi kazanın oluş biçimine ve işyerindeki diğer önlemlere göre değiştiği için her olay ayrıca incelenmelidir. Dural Hukuk, iş kazası tazminatı, iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına uyum ve SGK rücu davaları konularında destek verebilir. Bilgi almak için 0535 260 74 54 numaralı telefonu arayabilir veya iletişim sayfası üzerinden Dural Hukuk'a ulaşabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.

Hazırlayan: Dural Hukuk

İlgili çalışma alanımız: Cismani Zararlar

İlgili yazılar