Son güncelleme: 15 Kasım 2026
Mevsimlik işçi iş kazası sorusunun kısa cevabı şudur: Fındık bahçesinde veya tarlada bir işveren hesabına çalışırken ya da işverenin sağladığı araçla bahçeye giderken yaşanan kaza kural olarak iş kazası niteliğindedir ve işçi, kusur oranına göre işverenden maddi ve manevi tazminat isteyebilir. SGK'nın geçici iş göremezlik ödeneği ve gelirlerinden yararlanmak için ise süreksiz çalışan tarım işçisinin kazadan en az on gün önce 5510 sayılı Kanun'un Ek 5. maddesine göre tescil edilmiş olması gerekir.
Sakarya ve Düzce'de fındık hasadı yaz sonunda, kısa sürede ve yoğun işgücüyle yapılır; Sakarya'da 2026 hasadının ağustosta başlayacağı temmuz ayında açıklanmıştı. Bu dönemde sigortasız çalışma, işçiyi bahçeye getiren aracı ile bahçe sahibi arasındaki belirsizlik ve kalabalık araçlarla taşıma, kazaların hukuki sonucunu karmaşık hâle getirir. Bu yazıda tarımdaki kazanın ne zaman iş kazası sayıldığı, mevsimlik işçinin SGK durumu, bahçe sahibinin ve tarım aracısının sorumluluğu, Sakarya'daki yevmiye tespiti, taşıma kazaları ve kazadan sonra atılacak adımlar anlatılmaktadır.
Tarımda Kaza Ne Zaman İş Kazası Sayılır?
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 13. maddesine göre sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, işveren tarafından yürütülen iş nedeniyle veya işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş-gelişi sırasında meydana gelen ve onu bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olay iş kazasıdır. Fındık bahçesi de bu anlamda işyeridir. Uygulamada sık görülen kazalar şunlardır:
- Eğimli araziden veya ağaçtan düşme: Eğimli bahçelerde kayma, düşme ve burkulmalar sık yaşanır.
- Patoz ve tarım makinesi kazaları: Fındığı kabuğundan ayıran makinelere el veya giysi kaptırılması ağır yaralanmalara yol açabilir.
- Taşıma sırasında kaza: İşverenin sağladığı kamyonet, minibüs veya traktörle bahçeye gidiş-gelişte yaşanan kazalar da iş kazasıdır (5510 m.13/1-e).
- Yük taşırken yaralanma: Ağır çuvalların taşınması sırasında bel ve eklem yaralanmaları görülür.
Kazanın iş kazası sayılması ile SGK yardımlarının alınabilmesi ayrı konulardır; ikincisi işçinin sigortalılık durumuna bağlıdır.
Mevsimlik İşçinin SGK Durumu: Ek 5 ve On Gün Şartı
Tarımda çalışanların sigorta durumu, çalışmanın sürekli mi süreksiz mi olduğuna göre değişir:
| Çalışma biçimi | SGK statüsü | İş kazası yardımı |
| Bir işverene hizmet sözleşmesiyle sürekli çalışan tarım işçisi | 4/1-a; bildirimi işveren yapar | Kural olarak yararlanır; işe giriş bildirgesi verilmemişse SGK masraflarını işverene ödettirir (5510 m.23) |
| Hasatta süreksiz çalışan, Ek 5'e göre tescilli işçi | 4/1-a sayılır | Kazadan en az 10 gün önce tescil, sigortalılığın sürmesi ve ödenek-gelir için prim borcu olmaması şartıyla |
| Ek 5 tescili olmayan süreksiz işçi | Sigortalı değil | SGK yardımı alamayabilir; işverenden tazminat hakkı devam eder |
| Kendi bahçesinde çalışan bahçe sahibi | 4/1-b | Bağımsız çalışan olarak kendi sigortasına göre |
Ek 5. maddeye göre tarım veya orman işlerinde hizmet sözleşmesiyle süreksiz çalışanlar; 18 yaşını doldurmuş olmak, 4. madde kapsamında başka bir sigortalılığı bulunmamak ve kendi sigortalılığından gelir veya aylık almamak şartıyla, onaylı belgeyle talep ettikleri tarihten itibaren sigortalı sayılır. Bu kişilere iş kazası ve meslek hastalığı, uzun vadeli sigorta kolları ve genel sağlık sigortası uygulanır. İkincil kaynaklara göre başvuru, SGK'nın ilgili bildirgesinin muhtarlık ile tarım müdürlüğü veya ziraat odasına onaylatılıp sosyal güvenlik il müdürlüğüne ya da merkezine verilmesiyle yapılır ve primi sigortalı öder; güncel usul ve prim tutarı başvurudan önce SGK'dan teyit edilmelidir. Kayıt dışı çalışmada başvuru yolları için sigortasız çalışan işçinin hakları yazımıza bakabilirsiniz.
Fındık Bahçesinde İşveren Kim? Bahçe Sahibi ve Tarım Aracısı
Mevsimlik işçiler çoğu zaman bahçe sahibiyle değil, işçileri bir araya getiren ve uygulamada elçi veya dayıbaşı da denilen aracıyla anlaşır. Bu durum kazadan sonra "işveren kim?" sorusunu gündeme getirir.
- Bahçe sahibi: 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun istisnaları arasında tarım yoktur. Çalışan istihdam eden bahçe sahibi bu Kanun bakımından işverendir; risk değerlendirmesi, eğitim ve önlem alma yükümlülükleri ona aittir. Çalışan istihdam etmeden kendi bahçesinde çalışan kişi ise Kanun kapsamı dışındadır.
- Tarım aracısı: Tarımda İş Aracılığı Yönetmeliği'ne (RG 27.05.2010) göre Türkiye İş Kurumundan (İŞKUR) izin alınmadan aracılık yapılamaz; aracı işçilerden ücret alamaz, ücretini yalnızca işverenden alır. Aracı, işverenle birlikte konaklama yeri ile işyeri arasındaki ulaşımın uygun araçlarla ve güvenli biçimde sağlanmasını denetlemek ve günlük brüt kazancın asgari ücretin altına düşmemesini sağlamakla yükümlüdür.
- Birden fazla sorumlu: Kazada bahçe sahibinin, aracının veya araç sürücüsünün birlikte sorumluluğu söz konusuysa müteselsil sorumluluk hükümleri uygulanır (6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.61).
50 veya daha az işçinin çalıştığı tarım ve orman işyerlerinde 4857 sayılı İş Kanunu uygulanmaz (m.4/1-b); bu işçilere Türk Borçlar Kanunu'nun (TBK) hizmet sözleşmesi hükümleri uygulanır. TBK m.417 gereği işverenin iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini alma borcu burada da geçerlidir ve kazadan doğan zararın tazmini sözleşmeye aykırılık hükümlerine tabidir.
Sakarya'da Fındık Yevmiyesi ve Kazancın İspatı

Tazminat hesabında işçinin gerçek kazancı belirleyicidir. Sakarya Ziraat Odaları İl Koordinasyon Kurulu, 21.07.2026'da 2026 hasadı için tavsiye niteliğinde yevmiye açıklamıştır:
| Bölge | 2026 tavsiye yevmiye |
| Karasu ve Kocaali | 1.600 TL |
| Sakarya'nın diğer ilçeleri | 1.750 TL |
| Yasal alt sınır (günlük brüt asgari ücret) | 1.101 TL |
Bu tutarlar bağlayıcı bir valilik kararı değil, tavsiyedir; Düzce için 2026'ya ait bir yevmiye tespiti bu yazının hazırlandığı tarihte görülememiştir. Mevsimlik çalışmada çoğu zaman bordro bulunmadığından ücretin ispatı için şunlar saklanmalıdır:
- Ödeme kayıtları: Banka dekontları, elden ödemede alınan notlar veya makbuzlar.
- Yazışmalar: Aracıyla veya bahçe sahibiyle yapılan mesajlaşmalar ve varsa yazılı sözleşme.
- Çalışma günleri: Hangi bahçede kaç gün çalışıldığını gösteren not veya puantaj.
- Tanıklar: Birlikte çalışan işçilerin adları ve iletişim bilgileri.
Hasat dışındaki aylarda işçinin hangi gelirle çalıştığı da tazminat hesabında bilirkişi tarafından somut olaya göre değerlendirilir.
Bahçeye Taşıma Sırasında Kaza
İşverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş-geliş sırasında olan kaza iş kazasıdır (5510 m.13/1-e). Mevsimlik Tarım İşçileri ile ilgili 2017/6 sayılı Başbakanlık Genelgesi (RG 19.04.2017), yalnızca mevsimlik tarım işçisi taşıyan araçların 24.00-06.00 saatleri arasında şehirlerarası yolculuk yapmamasını, işçilerin elektronik kayıt sistemine (e-METİP) işlenmesini ve valiliklerin her yıl eylem planı hazırlamasını öngörmüştür. Taşıma kazasında işçi, işverenden iş kazası tazminatı isteyebileceği gibi aracın zorunlu trafik sigortasına da başvurabilir; aynı zarar için mükerrer ödeme yapılmaması amacıyla sigortacının ve SGK'nın ödemeleri tazminat hesabında ayrıca dikkate alınır.
Kazadan Sonra Ne Yapılmalı?
- Sağlık müdahalesi: 112'yi arayın; hastanede kazanın iş sırasında olduğunu söyleyin ki kayıtlara iş kazası olarak geçsin.
- Kolluğa bildirim: Kırsal alanda jandarmaya, şehir içinde polise bildirim yapılır. Taksirle yaralama kural olarak şikâyete bağlıdır ve şikâyet süresi altı aydır (5237 sayılı TCK m.73).
- SGK bildirimi: Ek 5 sigortalısının kazası, kendisi veya işveren tarafından kolluğa derhal, SGK'ya en geç üç iş günü içinde bildirilir; bildirimin yapıldığını kontrol edin.
- Deliller: Bahçe ve makine fotoğrafları, aracı ile bahçe sahibinin adları, taşıma aracının bilgileri, tanıklar ve ödeme kayıtları toplanmalıdır.
- İmzalamadan önce okuyun: Hastane masrafı veya küçük bir ödeme karşılığında "hiçbir hakkım yoktur" yazan belgeler imzalamayın; ibra şartları TBK m.420'de sıkı biçimde düzenlenmiştir.
- Dava yolu: İş kazası tazminat davası zorunlu arabuluculuğa tabi değildir; kazanın olduğu yer ile işçinin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/3, m.6/3). İş mahkemesi olmayan yerde asliye hukuk mahkemesi iş mahkemesi sıfatıyla bakar.
Sakarya'daki sanayi işyerlerinde yaşanan kazalar için başvuru yollarını Sakarya organize sanayi bölgelerinde iş kazası yazımızda ayrıca anlattık.
Sık Sorulan Sorular
Sigortasız fındık işçisi iş kazası geçirirse tazminat alabilir mi?
Evet. Sigortasız olmak, işverenin İSG yükümlülüklerine aykırılığından doğan tazminat hakkını ortadan kaldırmaz. SGK'nın ödenek ve gelirlerinden yararlanılıp yararlanılamayacağı ise işçinin çalışma biçimine ve tescil durumuna göre ayrıca değerlendirilir.
Mevsimlik işçi iş kazasını SGK'ya kim bildirir?
Ek 5 kapsamında sigortalı olan süreksiz tarım işçisinde kaza, işçinin kendisi veya işveren tarafından kolluğa derhal, SGK'ya en geç üç iş günü içinde bildirilir. Sürekli çalışan tarım işçisinde bildirim yükümlülüğü işverene aittir.
Fındık toplarken ağaçtan veya yamaçtan düşmek iş kazası mı?
İşveren hesabına çalışırken bahçede meydana gelen düşme, 5510 m.13 anlamında işyerinde ve iş sırasında olduğu için kural olarak iş kazasıdır. Kusur dağılımı ise önlemlerin alınıp alınmadığına ve işçinin kendi davranışına göre bilirkişi tarafından belirlenir.
Tarım aracısı (elçi) kazadan sorumlu mu?
Aracı, Tarımda İş Aracılığı Yönetmeliği'ne göre ulaşımın güvenli sağlanmasını işverenle birlikte denetlemek gibi yükümlülükler taşır. Kazada bu yükümlülüklerin ihlali veya aracının fiilen işveren gibi davranması söz konusuysa sorumluluğu gündeme gelebilir; sonuç somut olaya göre değişir.
Başka ilden gelen mevsimlik işçi davayı nerede açabilir?
İş kazasından doğan tazminat davalarında kazanın veya zararın meydana geldiği yer ile zarar gören işçinin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir (7036 m.6/3). Bu nedenle başka ilden gelen işçi, davayı kendi yaşadığı yerde de açabilir.
Mevsimlik işçi iş kazasında zamanaşımı ne kadar?
İşverene karşı sözleşmeye dayalı tazminat talebi kural olarak 10 yıllık zamanaşımına tabidir (TBK m.146, m.417). Ceza soruşturması için şikâyet süresi ise taksirle yaralamada altı aydır ve çok daha kısadır.
Özet
- Bahçede çalışırken veya işverenin sağladığı araçla taşınırken olan kaza kural olarak iş kazasıdır (5510 m.13).
- Süreksiz tarım işçisi SGK yardımı için kazadan en az 10 gün önce tescil edilmiş olmalıdır (5510 Ek m.5).
- Çalışan istihdam eden bahçe sahibi İSG bakımından işverendir; 50 ve altı işçili tarım işyerinde TBK uygulanır (6331 m.2, İş K. m.4).
- Tarım aracısı İŞKUR izni olmadan aracılık yapamaz ve işçiden ücret alamaz (Tarımda İş Aracılığı Yönetmeliği).
- Sakarya'da 2026 tavsiye yevmiyesi Karasu ve Kocaali'de 1.600 TL, diğer ilçelerde 1.750 TL'dir; yasal alt sınır 1.101 TL'dir.
- Tazminat davası arabuluculuğa tabi değildir; işçinin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir (7036 m.3/3, m.6/3).
Mevsimlik tarım işçiliğinde sigorta durumu, işverenin kimliği ve kazanç çoğu zaman belgesiz olduğundan kazadan hemen sonra delillerin toplanması ve somut durumun değerlendirilmesi önemlidir. Dural Hukuk, Sakarya ve çevresinde tarım ve fındık hasadında yaşanan iş kazaları, SGK başvuruları ve iş kazası tazminat davaları konularında destek verebilir. Bilgi almak için 0535 260 74 54 numaralı telefonu arayabilir veya iletişim sayfası üzerinden Dural Hukuk'a ulaşabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.
Hazırlayan: Dural Hukuk
İlgili çalışma alanımız: Cismani Zararlar
İlgili yazılar
- İş Kazasında Parmak Kopması Tazminatı: El Yaralanmasında Maluliyet ve Haklar
- İşitme Kaybı Meslek Hastalığı Sayılır mı? Gürültüye Bağlı İşitme Kaybında Şartlar ve Tazminat
- İş Kazası Bildirmeme Cezası 2026-2027: İSG İhlallerinde İdari Para Cezaları Ne Kadar?
- Bel Fıtığı İş Kazası Sayılır mı? Bel ve Boyun Fıtığında İş Kazası ile Meslek Hastalığı Ayrımı
- Meslek Hastalığı Tazminatı: Yükümlülük Süresi ve Zamanaşımı Ne Zaman Başlar?

