SGK Rücu Davası Nedir? İşverene ve Üçüncü Kişiye Rücu (5510 m.21)

SGK Rücu Davası Nedir? İşverene ve Üçüncü Kişiye Rücu (5510 m.21)

SGK Rücu Davası Nedir? İşverene ve Üçüncü Kişiye Rücu (5510 m.21)

Son güncelleme: 15 Kasım 2026

SGK rücu davası nedir sorusunun kısa cevabı şudur: SGK rücu davası, Sosyal Güvenlik Kurumunun (SGK) iş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle sigortalıya ya da hak sahiplerine yaptığı harcamaları ve bağladığı gelirin ilk peşin sermaye değerini, kazaya kastıyla veya iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına aykırı davranışıyla yol açan işverenden ya da kusurlu üçüncü kişiden geri istediği davadır. Dayanağı 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 21. maddesidir.

Rücu, "başkası adına ödenen bedelin sorumlusundan geri istenmesi" demektir. Kural olarak işverenin kusuru yoksa veya kaza önlenemez nitelikteyse işverene rücu edilemez; ancak işçi sigortasız çalıştırılmışsa kusur şartı aranmaz. Bu yazıda SGK'nın hangi ödemeleri geri isteyebildiği, işverene ve üçüncü kişiye rücunun şartları, tavan hesabı, zamanaşımı ve işverenin bu süreçte dikkat etmesi gerekenler anlatılmaktadır.

SGK Rücu Davası Hangi Ödemeler İçin Açılır?

İş kazası veya meslek hastalığı yaşandığında SGK, işçinin tedavisini karşılar, istirahat süresince geçici iş göremezlik ödeneği öder, meslekte kazanma gücü en az yüzde 10 azalmışsa sürekli iş göremezlik geliri bağlar; ölüm hâlinde hak sahiplerine ölüm geliri bağlar ve cenaze ödeneği verir (5510 m.18-20). Bu ödemeler işçiye karşı SGK'nın sigorta yükümlülüğüdür; işçi, işverenin kusuru olsa bile bu yardımları alır. Rücu ise SGK ile sorumlu kişi arasındaki ikinci aşamadır.

Bağlanan gelirlerde SGK, aylıkların tek tek ödenmesini beklemez. Gelirin başladığı tarihte, ileride ödenecek gelirlerin o güne indirgenmiş toplam değeri hesaplanır; buna "ilk peşin sermaye değeri" denir. Rücu talebinin büyük kısmı çoğunlukla bu tutardan oluşur.

SGK ödemesi Dayanak Rücu talebine yansıması
Tedavi ve sağlık giderleri 5510 (iş kazası sağlık yardımları) Yapılan masraf tutarı istenir
Geçici iş göremezlik ödeneği 5510 m.18 Ödenen tutar istenir
Sürekli iş göremezlik geliri 5510 m.19 Gelirin ilk peşin sermaye değeri istenir
Ölüm geliri 5510 m.20 Hak sahiplerine bağlanan gelirin ilk peşin sermaye değeri istenir
Cenaze ödeneği (2026'da 6.398 TL) 5510 m.20 Ödenen tutar istenir

İşverene Rücunun Şartları (5510 m.21/1)

5510 sayılı Kanun'un 21. maddesinin birinci fıkrasına göre iş kazası veya meslek hastalığı işverenin kastı ya da sigortalıların sağlığını koruma ve iş güvenliği mevzuatına aykırı bir hareketi sonucu meydana gelmişse, SGK'nın yaptığı ve ileride yapacağı masraflar ile bağlanan gelirin ilk peşin sermaye değeri işverene ödettirilir. Kanun aynı yerde, işverenin sorumluluğunun tespitinde "kaçınılmazlık ilkesinin" dikkate alınacağını söyler. Kaçınılmazlık, işverenin alabileceği bütün önlemlere rağmen önlenemeyecek nitelikteki olayı ifade eder.

  1. İş kazası veya meslek hastalığı bulunmalı: Olay 5510 m.13 veya m.14 anlamında iş kazası ya da meslek hastalığı olmalıdır.
  2. İşverenin kastı veya mevzuata aykırılığı olmalı: Örneğin risk değerlendirmesi yapılmaması, eğitim verilmemesi, koruyucu donanım sağlanmaması gibi 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'na aykırılıklar.
  3. İlliyet bağı aranır: Aykırılık ile kaza arasında neden-sonuç ilişkisi kurulabilmelidir.
  4. Kusur oranı belirlenir: İşveren kural olarak kendi kusuruna isabet eden kısımdan sorumlu tutulur; işçinin veya üçüncü kişinin kusuru işverenin payını azaltır.

İşçinin bir alt işveren (taşeron) yanında çalıştığı durumlarda asıl işveren ile alt işveren birlikte dava edilebilir. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 2. maddesinin altıncı fıkrası ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun (TBK) 61. maddesi müteselsil (birlikte) sorumluluğun dayanaklarıdır; aralarındaki iç paylaşım ise kusur ağırlığına göre yapılır.

Üçüncü Kişiye Rücu, Sigortasız Çalıştırma ve Geç Bildirim

Kaza işverenin değil de üçüncü bir kişinin kusuruyla olmuşsa, örneğin başka bir firmanın aracı işçiye çarpmışsa, 5510 m.21/4 uygulanır. Bu durumda SGK'nın yaptığı masraflar ve ilk peşin sermaye değeri toplamının yarısı, sigortalının o kişiden isteyebileceği tutarla sınırlı olarak üçüncü kişiye ve koşulları varsa onu çalıştırana ödettirilir.

İşe giriş bildirgesi verilmeden çalıştırılan işçinin kazasında ise 5510 m.23 devreye girer: SGK işçiye yardımları yine yapar, ancak tüm masraflarını ve ilk peşin sermaye değerini m.21/1'deki kusur şartı aranmaksızın işverenden ister. Ayrıca iş kazası SGK'ya kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirilmezse, bildirim tarihine kadar ödenen geçici iş göremezlik ödeneği işverenden tahsil edilir (5510 m.21/2).

Durum Hüküm Kusur şartı İstenebilecek tutar
İşverenin kastı veya İSG mevzuatına aykırılığı 5510 m.21/1 Var (kaçınılmazlık dikkate alınır) Masraflar ve ilk peşin sermaye değeri, sigortalının isteyebileceği tutarla sınırlı
Üçüncü kişinin kusuru 5510 m.21/4 Var Toplamın yarısı, sigortalının isteyebileceği tutarla sınırlı
Sigortasız (bildirgesiz) çalıştırma 5510 m.23 Aranmaz Tüm masraflar ve ilk peşin sermaye değeri
Kazanın süresinde bildirilmemesi 5510 m.21/2 Aranmaz Bildirime kadar ödenen geçici iş göremezlik ödeneği

Tavan Hesabı: SGK Ne Kadar İsteyebilir?

SGK rücu davasında tavan hesabını simgeleyen grafikler, büyüteç ve kalemler

Rücu davasının en teknik kısmı tutarın belirlenmesidir. Kanun, SGK'nın talebini "sigortalı veya hak sahiplerinin işverenden isteyebilecekleri tutarlarla" sınırlar. Uygulamada buna "tavan hesabı" denir: Mahkeme, bilirkişi aracılığıyla işçinin (ölümde hak sahiplerinin) işverenden isteyebileceği gerçek zararı hesaplatır ve SGK'nın zararıyla karşılaştırır.

  • Kurum zararı: SGK'nın yaptığı masraflar ile bağlanan gelirlerin ilk peşin sermaye değeri toplamı.
  • Tavan (gerçek zarar): Sigortalının veya hak sahiplerinin işverenden talep edebileceği maddi tazminat; kazanç, yaş, maluliyet oranı ve kusur oranı dikkate alınarak hesaplanır.
  • Karşılaştırma: Yargıtay uygulamasında işverenin kusuruna isabet eden kurum zararı ile tavan karşılaştırılır ve kural olarak düşük olan tutar üzerinden hüküm kurulur.

Bu nedenle kusur raporu, işçinin kendi tazminat davasındaki raporla birlikte değerlendirilmelidir. Aynı kaza için iki dosyada birbiriyle çelişen kusur oranları çıkması, uygulamada sık görülen bir itiraz konusudur. Kusur oranının nasıl belirlendiğini iş kazasında kusur oranı yazımızda ayrıca ele aldık.

Zamanaşımı, Görevli Mahkeme ve Arabuluculuk

5510 m.93'e göre SGK'nın açacağı tazminat ve rücu davaları 10 yıllık zamanaşımına tabidir. Süre, bağlanan gelir ve aylıklar için Kurum onay tarihinden, masraf ve ödemeler için ödeme tarihinden başlar. Bu yüzden kaza üzerinden uzun zaman geçmiş olması, rücu riskinin bittiği anlamına gelmez.

Rücu davaları iş mahkemesinde görülür; iş mahkemesi olmayan yerde asliye hukuk mahkemesi iş mahkemesi sıfatıyla bakar (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.5/1-b ve m.2). 7036 m.3/3 uyarınca iş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan rücu davalarında dava şartı arabuluculuk aranmaz. SGK'nın verdiği idari para cezaları ise farklı bir yoldur ve idare mahkemesinde görülür; bu süreci SGK idari para cezasına itiraz yazımızda anlattık.

SGK Rücu Davasında İşveren Ne Yapmalı?

SGK'dan rücu alacağına ilişkin bir yazı veya dava dilekçesi geldiğinde süreç çoğunlukla kusur ve hesap tartışmasına döner. Aşağıdaki adımlar, savunmanın sağlıklı kurulmasına yardımcı olur:

  1. Belgeleri toplayın: Risk değerlendirmesi raporu, iş sağlığı ve güvenliği eğitim kayıtları, kişisel koruyucu donanım teslim tutanakları, onaylı defter kayıtları ve kaza tutanakları.
  2. Kazanın niteliğini kontrol edin: Olayın gerçekten iş kazası olup olmadığı ve SGK kararının kesinleşip kesinleşmediği incelenmelidir.
  3. Kusur raporunu inceleyin: Rapora süresinde itiraz edilmeli; işçinin veya üçüncü kişinin kusuru ve kaçınılmazlık ayrıca tartışılmalıdır.
  4. Hesabı denetleyin: İlk peşin sermaye değeri, tavan hesabı ve işçiye daha önce yapılan ödemeler kontrol edilmelidir.
  5. Zamanaşımını değerlendirin: Her kalem için başlangıç tarihi ayrı ayrı hesaplanmalıdır.
  6. Sigortacıya bildirin: İşveren sorumluluk sigortası varsa rücu talebi gecikmeden sigorta şirketine yazılı olarak bildirilmelidir.

Sık Sorulan Sorular

SGK rücu davası kime karşı açılır?

SGK rücu davası kural olarak kazada kastı veya iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına aykırı davranışı bulunan işverene karşı açılır. Kaza üçüncü bir kişinin kusuruyla olmuşsa dava ona da yöneltilebilir. Taşeron çalışmasında asıl işveren ve alt işveren birlikte davalı olabilir.

İşveren kusursuzsa SGK yine de para isteyebilir mi?

İşverenin kusuru yoksa ve kaza kaçınılmaz nitelikteyse 5510 m.21/1'e göre rücu kural olarak mümkün değildir. Ancak işçi sigortasız çalıştırılmışsa m.23 uyarınca kusur şartı aranmaz. Kazanın geç bildirilmesi hâlinde de geçici iş göremezlik ödeneği işverenden istenir.

Rücu davası için arabulucuya gitmek gerekir mi?

Hayır. 7036 sayılı Kanun'un 3. maddesinin üçüncü fıkrası, iş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan rücu davalarını dava şartı arabuluculuğun dışında tutar. Dava doğrudan iş mahkemesinde açılır.

SGK rücu alacağı ne zaman zamanaşımına uğrar?

Süre 10 yıldır (5510 m.93). Bağlanan gelirlerde Kurum onay tarihinden, masraf ve ödemelerde ödeme tarihinden itibaren işler. Bu nedenle her kalem için ayrı hesap yapılması gerekir.

İşçi işverenden tazminat aldıysa SGK yine rücu edebilir mi?

İşçinin işverene karşı tazminat hakkı ile SGK'nın rücu hakkı ayrı haklardır. Ancak SGK'nın talebi, sigortalının işverenden isteyebileceği tutarla sınırlı olduğundan, yapılan ödemeler ve hesaplanan gerçek zarar tavan hesabında önem taşır. Somut olayda sonuç farklılaşabilir.

İşveren sorumluluk sigortası SGK rücu talebini karşılar mı?

İşveren sorumluluk sigortası genel şartları, SGK'nın iş kazası nedeniyle işverene açtığı rücu davalarını kural olarak teminata dahil eder. Kapsam, limit ve istisnalar poliçeye göre değiştiğinden poliçe metni ayrıca incelenmelidir.

Özet

  • SGK, kast veya İSG mevzuatına aykırılık hâlinde iş kazası masraflarını ve ilk peşin sermaye değerini işverene ödettirir (5510 m.21/1).
  • İşverenin sorumluluğunda kaçınılmazlık ilkesi ve kusur oranı dikkate alınır; talep sigortalının isteyebileceği tutarla sınırlıdır.
  • Üçüncü kişinin kusurunda toplamın yarısı rücu edilir (5510 m.21/4).
  • Sigortasız çalıştırmada kusur şartı aranmaz (5510 m.23); geç bildirimde ödenek işverenden alınır (5510 m.21/2).
  • Rücu davası 10 yıllık zamanaşımına tabidir (5510 m.93).
  • Dava iş mahkemesinde görülür ve arabuluculuk şartı yoktur (7036 m.3/3, m.5).

Rücu talebinin tutarı kusur oranına, tavan hesabına ve her kalemin zamanaşımına göre değiştiği için her dosya kendi belgeleriyle ayrıca değerlendirilmelidir. Dural Hukuk, SGK rücu davaları, iş kazası tazminatı ve işverenlerin sosyal güvenlik uyuşmazlıkları konularında destek verebilir. Bilgi almak için 0535 260 74 54 numaralı telefonu arayabilir veya iletişim sayfası üzerinden Dural Hukuk'a ulaşabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.

Hazırlayan: Dural Hukuk

İlgili çalışma alanımız: Cismani Zararlar

İlgili yazılar