Mirasçılık belgesi için yetkili mahkeme hangisidir sorusunun kısa cevabı şudur: Mirasçılık belgesi (veraset ilamı) verilmesi bir çekişmesiz yargı işidir; görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir ve kanunda aksine hüküm bulunmadıkça talepte bulunan kişinin veya ilgililerden birinin oturduğu yer mahkemesi yetkilidir (HMK m.383, m.384). Yasal mirasçılar, belirli istisnalar dışında bu belgeyi noterden de alabilir.
Miras davalarında ise görev ve yetki davanın türüne göre değişir. Ölüme bağlı tasarrufların iptali, tenkis ve mirasın paylaşılması gibi davalarda ölen kişinin son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkiliyken, taşınmazın mülkiyetine ilişkin davalarda taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir. Bu yazıda mirasçılık belgesi başta olmak üzere başlıca miras dava ve işlerinde görevli ve yetkili mahkemeler, kesin yetkinin sonuçları ve sık yapılan hatalar anlatılmaktadır.
Görev ve Yetki Ne Demektir, Neden Önemlidir?
Görev, davaya hangi tür mahkemenin bakacağını ifade eder: sulh hukuk, asliye hukuk, aile veya iş mahkemesi gibi. Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 1. maddesine göre görev kuralları kamu düzenindendir; mahkeme bunu kendiliğinden gözetir. Yetki ise davanın hangi yerdeki mahkemede açılacağını belirler.
Yetki kuralları bazı davalarda kesindir. Kesin yetkinin söz konusu olduğu davalarda mahkeme yetkili olup olmadığını davanın sonuna kadar kendiliğinden araştırır ve taraflar yetkisizliği her zaman ileri sürebilir (HMK m.19/1). Kesin olmayan yetkide ise davalı, yetki itirazını cevap dilekçesinde ileri sürmezse davanın açıldığı mahkeme yetkili hâle gelir (HMK m.19/4).
Yanlış mahkemede dava açmak, görevsizlik veya yetkisizlik kararı nedeniyle aylar kaybettirebilir. Bu karardan sonra, kararın kesinleşmesinden itibaren iki hafta içinde dosyanın görevli veya yetkili mahkemeye gönderilmesi istenmezse dava açılmamış sayılır (HMK m.20). Miras hukukundaki kısa hak düşürücü süreler düşünüldüğünde bu risk daha da önem kazanır.
Mirasçılık Belgesi İçin Görevli ve Yetkili Mahkeme
Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) 598. maddesine göre yasal mirasçılara, başvuruları üzerine sulh mahkemesince veya noterlikçe mirasçılık sıfatlarını gösteren bir belge verilir. Mirasçılık belgesi verilmesi, HMK m.382'de çekişmesiz yargı işleri arasında sayılmıştır. Bu nedenle:
- Görevli mahkeme: Sulh hukuk mahkemesidir (HMK m.383).
- Yetkili mahkeme: Talepte bulunan kişinin veya ilgililerden birinin oturduğu yer mahkemesidir (HMK m.384). Ölen kişinin yaşadığı yere gitmeniz zorunlu değildir; kendi oturduğunuz yerdeki sulh hukuk mahkemesine başvurabilirsiniz.
- Kesin yetki değildir: Yargıtay uygulamasına göre bu yetki kuralı kesin değildir; yetki itirazı yapılmadıkça başvurulan mahkemede iş sonuçlandırılabilir.
- Her mirasçı başvurabilir: Mirasçılardan biri tek başına başvurabilir; verilen belge tüm mirasçıları ve paylarını gösterir.
Noterden mirasçılık belgesi alınabilmesi için durumun nüfus kayıtlarıyla açıkça ortaya konabilmesi gerekir. Nüfus kayıtlarının yeterli olmadığı, tanık dinlenmesi veya bilirkişi incelemesi gerektiği, belgenin yabancılar tarafından talep edildiği ya da yabancılık unsuru taşıdığı hâllerde noter belge veremez ve sulh hukuk mahkemesine başvurulur. Vasiyetnameyle atanmış mirasçı veya vasiyet alacaklısı olduğunu gösteren belge ise TMK m.598/2'ye göre yalnızca sulh mahkemesince verilir. Başvuru adımları için Mirasçılık Belgesi Nasıl Talep Edilir? başlıklı yazımıza bakabilirsiniz.
Miras Davalarında Görevli ve Yetkili Mahkeme Tablosu
HMK m.11, mirastan doğan davalarda ölen kişinin son yerleşim yeri mahkemesini kesin yetkili kılar. HMK m.12 ise taşınmaz üzerindeki ayni hakka ilişkin veya ayni hak sahipliğinde değişikliğe yol açabilecek davalarda taşınmazın bulunduğu yer mahkemesini kesin yetkili sayar. Başlıca dava ve işler için tablo şöyledir:
| Dava veya iş | Görevli mahkeme | Yetkili mahkeme |
|---|---|---|
| Mirasçılık belgesi verilmesi | Sulh hukuk (veya noter) | Talep edenin ya da ilgililerden birinin oturduğu yer (HMK m.384) |
| Mirasçılık belgesinin iptali | Asliye hukuk | Mirasçılardan her birinin oturduğu yer mahkemesi de yetkili (HMK m.11/3) |
| Mirasın reddi | Sulh hukuk (TMK m.609) | Ret, mirasın açıldığı yerin sulh mahkemesince kütüğe yazılır; uygulamada reddeden mirasçının oturduğu yerdeki sulh hukuk mahkemesine de beyanda bulunulabilmektedir |
| Tereke tespiti ve koruma önlemleri | Sulh hukuk | Mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi (TMK m.589) |
| Vasiyetnamenin iptali ve tenkis | Asliye hukuk | Ölenin son yerleşim yeri, kesin (HMK m.11/1-a) |
| Miras sebebiyle istihkak | Asliye hukuk | Ölenin son yerleşim yeri, kesin; malın yazım ve tespit sırasında bulunduğu yer de (HMK m.11) |
| Mirasın paylaşılması | Sulh hukuk (TMK m.642, HMK m.4) | Ölenin son yerleşim yeri, kesin (HMK m.11/1-a) |
| Taşınmazda ortaklığın giderilmesi | Sulh hukuk (HMK m.4/1-b) | Taşınmazın bulunduğu yer, kesin (HMK m.12) |
| Muris muvazaası nedeniyle tapu iptali ve tescil | Asliye hukuk | Taşınmazın bulunduğu yer, kesin (HMK m.12) |
| Kesin paylaşıma kadar mirasçılara karşı açılan davalar | Uyuşmazlığın niteliğine göre | Ölenin son yerleşim yeri, kesin (HMK m.11/1-b) |
Tablo genel bir yol haritasıdır. Aynı olayda birden fazla talep bir araya geldiğinde, örneğin hem tenkis hem tapu iptali istendiğinde, hangi yetki kuralının öncelikli olduğu somut olaya göre ayrıca değerlendirilmelidir.
Kesin Yetki Kuralları ve Sık Yapılan Hatalar
Miras davalarında yapılan hataların önemli bir kısmı yetki ve görev kurallarından kaynaklanır. Dikkat edilmesi gereken başlıca noktalar şunlardır:
- Son yerleşim yerinin doğru belirlenmesi: Yerleşim yeri, kişinin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yerdir (TMK m.19). Ölen kişinin hayatının son döneminde başka bir şehirde, örneğin çocuğunun yanında veya bir bakımevinde kalmış olması tartışma yaratabilir; adres kayıtları ve fiilî durum birlikte incelenmelidir.
- Birden fazla taşınmaz: Ayni hakka ilişkin dava birden fazla taşınmazı kapsıyorsa, taşınmazlardan birinin bulunduğu yerde diğerleri hakkında da açılabilir (HMK m.12/3).
- Yetki sözleşmesi yapılamaz: Kesin yetkinin bulunduğu davalarda taraflar anlaşarak başka bir yer mahkemesini yetkili kılamaz.
- Arabuluculuk şartı: Taşınır ve taşınmaz mallarda ortaklığın giderilmesi davalarında arabulucuya başvurmak dava şartıdır (6325 sayılı Kanun m.18/B). Bu şart yerine getirilmeden açılan dava usulden reddedilir.
- Hak düşürücü süreler: Vasiyetnamenin iptali ve tenkis davalarında öğrenmeden itibaren bir yıllık süreler vardır (TMK m.559, m.571). Yanlış mahkemede geçen zaman ve HMK m.20'deki iki haftalık gönderme süresi bu nedenle yakından takip edilmelidir.
Ortaklığın Giderilmesi ve 12. Yargı Paketi ile Gelen Değişiklik
Mirasçılar terekedeki bir taşınmazın nasıl paylaşılacağı konusunda anlaşamazsa, arabuluculuk sürecinin ardından ortaklığın giderilmesi davası açılabilir. Taşınmaz aynen bölünemiyorsa mahkeme satış yoluyla ortaklığın giderilmesine karar verir ve satış İcra ve İflas Kanunu (İİK) hükümlerine göre yapılır. Davanın ayrıntıları için Miras Ortaklığının Giderilmesi (İzale-i Şuyu) Davası başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.
31.07.2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 7589 sayılı Kanun (12. Yargı Paketi), İİK m.114'te bu satışlarla ilgili önemli bir değişiklik yapmıştır:
- Mirasçılar arasında ilk artırma: Tüm maliklerin mirasla edindiği ve mirasçı olmayan üçüncü kişi paydaş bulunmayan taşınmazlarda ilk artırma, bir defaya mahsus olarak yalnızca malik mirasçılar arasında yapılır.
- Bedeli yatırmamanın yaptırımı: İhaleyi alıp bedeli süresinde yatırmayan kişiye, teklif ettiği bedelin yüzde beşi oranında idari para cezası öngörülmüştür.
- Sonuç alınamazsa: Mirasçılar arasındaki artırmada alıcı çıkmazsa satış, genel kurallara göre herkese açık artırmayla devam eder.
Değişikliğin hangi satışlara uygulanacağı geçiş hükmüne göre belirlendiğinden, yürürlükten önce ilanı yapılmış satışlarda dosyanın durumu ayrıca kontrol edilmelidir. Aynı Kanun, bu yazıda anlatılan HMK'nın görev ve yetki hükümlerinde ve mirasçılık belgesine ilişkin kurallarda bir değişiklik yapmamıştır.
Sık Sorulan Sorular
Mirasçılık belgesi hangi mahkemeden alınır?
Mirasçılık belgesi sulh hukuk mahkemesinden alınır. Talepte bulunan kişinin veya ilgililerden birinin oturduğu yer sulh hukuk mahkemesi yetkilidir. Yabancılık unsuru, nüfus kayıtlarında eksiklik gibi istisnai hâller yoksa belge noterden de alınabilir.
Mirasçılık belgesi için ölen kişinin yaşadığı şehre gitmek zorunlu mu?
Hayır. HMK m.384'e göre kendi oturduğunuz yerdeki sulh hukuk mahkemesine başvurabilirsiniz. Belgenin noterden alınabildiği durumlarda yakınınızdaki bir notere de başvurabilirsiniz.
Mirasçılık belgesinin iptali davası nerede açılır?
Bu dava çekişmeli bir dava olduğundan asliye hukuk mahkemesinde açılır. HMK m.11/3'e göre mirasçılardan her birinin oturduğu yer mahkemesi de yetkilidir. Davada, belgede mirasçı olarak gösterilen kişilerin davalı olarak yer alması gerekir.
Miras kalan ev için hangi mahkemede dava açılır?
Mirasçılar evin paylaşımında anlaşamıyorsa ortaklığın giderilmesi davası, arabuluculuk sonrasında evin bulunduğu yerdeki sulh hukuk mahkemesinde açılır. Evin muvazaalı bir işlemle devredildiği iddia ediliyorsa tapu iptali ve tescil davası, evin bulunduğu yerdeki asliye hukuk mahkemesinde görülür.
Tenkis davası hangi mahkemede açılır?
Tenkis davası asliye hukuk mahkemesinde açılır. HMK m.11'e göre ölen kişinin son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir; taraflar anlaşarak başka bir mahkemeyi yetkili kılamaz.
Yanlış mahkemede dava açarsam ne olur?
Mahkeme görevsizlik veya yetkisizlik kararı verir. Kararın kesinleşmesinden itibaren iki hafta içinde dosyanın gönderilmesini istemezseniz dava açılmamış sayılır (HMK m.20). Bu süreç, hak düşürücü sürelerin takibini de zorlaştırabilir.
Özet
- Mirasçılık belgesi sulh hukuk mahkemesinden veya noterden alınır (TMK m.598, HMK m.383).
- Mirasçılık belgesi için talep edenin ya da ilgililerden birinin oturduğu yer mahkemesi yetkilidir (HMK m.384).
- İptal, tenkis, paylaşma ve miras sebebiyle istihkak davalarında ölenin son yerleşim yeri kesin yetkilidir (HMK m.11).
- Taşınmazın aynına ilişkin davalarda taşınmazın bulunduğu yer kesin yetkilidir (HMK m.12).
- Ortaklığın giderilmesi davaları sulh hukukta görülür ve arabuluculuk dava şartıdır (HMK m.4, 6325 s.K. m.18/B).
- 7589 sayılı Kanun'la mirasçılar arasındaki ortaklık satışlarında ilk artırma malik mirasçılarla sınırlandırılmıştır (İİK m.114).
Miras uyuşmazlıklarında hangi mahkemenin görevli ve yetkili olduğu; talebin türüne, terekedeki malların yerine ve ölen kişinin son yerleşim yerine göre değiştiğinden, dava açmadan önce somut bir değerlendirme yapılması önemlidir. Dural Hukuk, mirasçılık belgesi, miras paylaşımı ve miras davaları konularında destek verebilir. Bilgi almak için 0535 260 74 54 numaralı telefonu arayabilir veya iletişim sayfası üzerinden Dural Hukuk'a ulaşabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.
Hazırlayan: Dural Hukuk