Araç haczi kaldırma sorusunun kısa cevabı şudur: Araç kaydındaki icra haczi ve yakalama şerhi, kural olarak icra dosyasındaki borcun faiz, masraf ve harçlarıyla birlikte ödenmesinden sonra icra dairesinin trafik kayıtlarına haciz ve yakalama kaldırma yazısı göndermesiyle silinir. Borç ödendiği hâlde bu yazı istenmezse şerhler kayıtta kalmaya devam edebilir; araç yediemin otoparkına çekilmişse ayrıca teslim yazısı alınması gerekir.
Borç ödenmeden de araç üzerindeki haciz kalkabilir: Alacaklı kanuni süre içinde satış istemezse haciz düşer; araç haczedilemeyecek nitelikteyse şikâyet, başkasına aitse istihkak yolu açıktır. Ancak araç kaydında görülen her şerh icra dairesinden gelmez; vergi dairesi, mahkeme veya savcılık kaynaklı kayıtlar farklı mercilerden kaldırılır. Haciz konulmadan önce takibi durdurmanın yollarını haciz işlemi nasıl durdurulur yazımızda anlattık. Bu yazıda araç kaydındaki şerh türleri, yakalama şerhinin anlamı, borç ödendikten sonra araç haczi kaldırma adımları, yedieminde bekleyen aracın geri alınması ve borç ödenmeden haczin kalktığı hâller anlatılmaktadır.
Araç Kaydında Hangi Şerhler Olabilir?
Araç haczi, borçlunun borcu nedeniyle aracın icra dairesince haczedilmesi ve bunun trafik kaydına işlenmesidir. Araç çoğu zaman haczedildikten sonra da sahibinin kullanımında kalır; ancak kayıtta görünen şerh, aracın satışını ve devrini fiilen zorlaştırır. Hangi yoldan gidileceği, şerhi kimin koyduğuna bağlıdır:
| Kayıttaki şerh | Kim koyar? | Nasıl kaldırılır? |
| İcra haczi | İcra dairesi, alacaklının talebiyle | Borcun ödenmesi ve haczin kaldırılması talebi; satış istenmezse haczin düşmesi (İİK m.106, m.110) |
| Yakalama (muhafaza) şerhi | İcra dairesi, kolluk birimlerine yazıyla | Borç ödendiğinde yakalama kaydının da kaldırılması ayrıca istenir; yedieminde bekleyen araç için teslim yazısı alınır |
| Vergi dairesi veya SGK haczi | Kamu alacaklısı kurum (6183 sayılı Kanun) | Borcun ödenmesi veya yapılandırılması üzerine ilgili kurumdan kaldırma |
| İhtiyati tedbir (devrin önlenmesi) | Hukuk mahkemesi | Tedbir kararını veren mahkemeden kaldırılması istenir |
| El koyma kaydı | Savcılık veya ceza mahkemesi | Kararı veren mercie başvuru (Ceza Muhakemesi Kanunu m.131) |
| Rehin (taşıt kredisi) | Kredi veren banka veya finans kuruluşu | Kredi kapandıktan sonra kuruluşun rehni kaldırması |
Aracınızdaki kayıtları e-Devlet üzerindeki araç sorgulama hizmetlerinden, noterlerden veya icra dosyasının UYAP kayıtlarından öğrenebilirsiniz; menü adları zaman içinde değişebilir. Şerhin hangi icra dairesi ve dosya numarasından geldiğini tespit etmek, kaldırma işleminin ilk adımıdır.
Yakalama Şerhi Nedir, Araç Neden Çekilir?
Yakalama şerhi, icra dairesinin haczedilen aracın bulunduğu yerde yakalanıp muhafaza altına alınması için kolluk birimlerine yazı yazdığını gösterir. Bu kayıt bulunan bir araç trafik kontrolünde veya başka bir sorguda tespit edildiğinde durdurulur ve icra dairesine teslim edilmek üzere muhafaza altına alınır. İcra ve İflas Kanunu'nun (İİK) 88. maddesine göre icra müdürlüğünün talebiyle kolluk tarafından yakalanan araçlar en geç üç iş günü içinde en yakın icra müdürlüğüne teslim edilir; haczedilen mallar Adalet Bakanlığınca yetki verilen lisanslı yediemin depolarında saklanır ve muhafaza ücretleri bakanlığın tarifesine göre belirlenir.
7343 sayılı Kanunla yapılan değişiklikten sonra sicile kayıtlı motorlu kara araçlarında muhafaza, kıymet takdiri ve satış talebinin birlikte yapılması ve bunlara ilişkin giderlerin tamamının peşin yatırılması zorunludur; giderler yatırılmazsa satış talebi yapılmamış sayılır (İİK m.106). Bu nedenle yakalama şerhi, uygulamada çoğu zaman alacaklının aracın satışına yöneldiğini gösterir ve borçlu açısından hızlı hareket etmeyi gerektirir.
Borç Ödenerek Araç Haczi Kaldırma Adım Adım
- Şerhin kaynağını belirleyin: Haciz ve yakalama şerhinin hangi icra dairesinin hangi dosyasından geldiğini öğrenin. Aynı araç üzerinde birden fazla dosyadan haciz bulunabilir; her dosya ayrı ayrı kapatılmadıkça kayıt temizlenmez.
- Güncel dosya hesabını alın: İcra dairesinden veya UYAP üzerinden asıl alacak, faiz, takip giderleri, vekâlet ücreti ve harçları gösteren güncel hesabı isteyin. Takip masrafları kural olarak borçluya aittir (İİK m.59).
- Ödemeyi dosyaya yapın: Ödemeyi icra dairesinin hesabına dosya numarasını belirterek yapın ve dekontu saklayın. Alacaklıya veya avukatına doğrudan ödeme yapıyorsanız, alacaklının icra dairesine haricen tahsil beyanında bulunması ve harcın yatırılması gerektiğini unutmayın.
- Haciz ve yakalamanın kaldırılmasını isteyin: Dosya kapandıktan sonra icra dairesine dilekçe vererek araç üzerindeki haczin ve varsa yakalama kaydının kaldırılmasını, trafik kayıtlarına yazı gönderilmesini talep edin.
- Kaydı kontrol edin: Haciz ve yakalama şerhinin araç kaydından silindiğini sorgulayarak teyit edin. Yakalama kaydı silinmeden aracı kullanmanız, aracın tekrar durdurulmasına yol açabilir.
Hacizli bir aracı satmadan önce bu adımların tamamlanması, hem alıcıyı hem satıcıyı korur. Hacizli araç satışının riskleri ve güvenli satışın yolunu hacizli araç satılabilir mi yazımızda ayrıca anlattık.
Yedieminde Bekleyen Aracı Geri Alma
Araç yakalanıp yediemin otoparkına çekildiyse, borcun ödenmesi ve haczin kaldırılması tek başına aracı geri almanız için yeterli olmayabilir. İcra dairesinden aracın size teslimine ilişkin bir yazı alınması ve bu yazının yediemin deposuna iletilmesi gerekir. Araç başka bir ilde yakalanmışsa, aracı teslim alan icra müdürlüğü ile takibi yürüten icra müdürlüğü arasında yazışma yapılacağı için süre uzayabilir.
- Muhafaza ücreti: Aracın depoda kaldığı süre için tarifeye göre yediemin ücreti doğar. Bu ücretin tutarını ve hangi aşamada kimden isteneceğini, teslimden önce icra dairesinden öğrenin.
- Belgeler: Kimlik, ruhsat ve icra dairesinin teslim yazısını yanınızda bulundurun; vekil aracılığıyla teslim alınacaksa vekâletnamenin bu yetkiyi içerdiğini kontrol edin.
- Teslim tutanağı: Aracı teslim alırken hasar veya eksik olup olmadığını tutanağa geçirtin; sonradan ortaya çıkan bir zararı ispat etmek zorlaşabilir.
Borç Ödenmeden Araç Haczi Kalkar mı?
Borç ödenmeden araç üzerindeki haczin kalkabildiği bazı durumlar vardır; her birinin kendine özgü şartları bulunur:
- Satış istenmemesi: Alacaklı hacizden itibaren bir yıl içinde aracın satışını istemez ya da satış talebiyle birlikte muhafaza, kıymet takdiri ve satış giderlerini peşin yatırmazsa haciz düşer (İİK m.106, m.110). Haczin kalktığı tespit edilince haciz şerhi sicili tutan idare tarafından terkin edilir. Haczin düştüğünün tespiti için icra dairesine başvurabilir, talebiniz reddedilirse icra mahkemesine şikâyet edebilirsiniz. Takip sürdükçe alacaklı yeniden haciz isteyebilir.
- Haczedilemeyecek araç: İİK m.82'ye göre ekonomik faaliyeti sermayeden çok bedenî çalışmasına dayanan borçlunun mesleğini sürdürmesi için gerekli eşya ile küçük nakliye işiyle geçinenlerin geçimini sağlayan nakil vasıtaları haczedilemez. Bu istisna borcun aracın kendi bedelinden doğduğu hâllerde uygulanmaz; aracın değeri fazlaysa araç satılıp borçlunun ihtiyacına uygun bir kısım kendisine bırakılabilir. Haczedilmezlik, kural olarak haczi öğrenmeden itibaren 7 gün içinde icra mahkemesine şikâyetle ileri sürülür (İİK m.16).
- Araç başkasına aitse: Haczedilen aracın borçluya değil başka birine ait olduğu iddiası, haczi öğrenmeden itibaren 7 gün içinde istihkak yoluyla ileri sürülmelidir (İİK m.96-97). Tescilli araçlarda mülkiyet devri kural olarak noter satışıyla gerçekleştiğinden, noterde devredilmemiş bir aracın başkasına ait olduğunu ispat etmek güçtür.
- Rızaen satış: Borçlu, kıymet takdirinin tebliğinden itibaren 7 gün içinde aracı kendisinin satması için yetki isteyebilir. Bulunan alıcı kanundaki asgari bedeli süresi içinde dosyaya öderse ve icra mahkemesi satışı onaylarsa, araç üzerindeki tüm hacizler kaldırılarak devir yapılır (İİK m.111/a).
- Alacaklının kabulü: Alacaklı, bir ödeme anlaşması yapıldığında araç üzerindeki haczin veya yakalama kaydının kaldırılmasını isteyebilir. Alacaklı vekilinin haczi kaldırabilmesi için vekâletnamesinde açık yetki bulunmalıdır (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.74).
Taksitle ödeme konusunda bir ayrıntıya dikkat edin: İİK m.111'deki taksit taahhüdü, alacaklının satış talebinden önce verilebilir. Araç yakalandığında çoğu zaman satış talebi de yapılmış olacağından, bu aşamada taksitlendirme kural olarak alacaklının kabulüne bağlı hâle gelir.
İcra Dışındaki Kayıtlar Nasıl Kaldırılır?
Vergi, trafik idari para cezası veya prim borcu gibi kamu alacakları için konulan hacizler 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun'a göre ilgili kurum tarafından konulur. Bu hacizlerin kaldırılması için icra dairesine değil, haczi koyan vergi dairesine veya kuruma başvurulur; borç ödendiğinde ya da yapılandırma kapsamında ödeme planına bağlandığında kurumun haczi kaldırma koşulları ayrıca öğrenilmelidir.
Bir hukuk davasında aracın devrinin önlenmesi için verilen ihtiyati tedbir, kararı veren mahkemeden kaldırılır. Ceza soruşturması veya kovuşturması kapsamında araca el konulmuşsa, aracın iadesi ve kaydın kaldırılması için el koyma kararını veren savcılığa veya mahkemeye başvurulur. Bu kayıtlar icra borcunun ödenmesiyle kendiliğinden kalkmaz.
Sık Sorulan Sorular
Araç haczi kaldırma işlemi ne kadar sürer?
Kanunda belirli bir süre öngörülmemiştir. Dosya kapanıp haczin kaldırılması talep edildikten sonra yazı UYAP üzerinden elektronik olarak gönderildiğinde işlem çoğunlukla kısa sürede tamamlanır. Aynı araçta birden fazla dosyadan haciz varsa her dosyanın ayrıca kapatılması gerekir.
Borcu ödedim, yakalama şerhi kendiliğinden kalkar mı?
Kural olarak hayır. Haczin kaldırılmasıyla birlikte yakalama kaydının da kaldırılmasını icra dairesinden açıkça istemelisiniz. Yakalama kaydı silinmeden araç kullanılırsa trafik kontrolünde yeniden durdurulma riski vardır.
Hacizli araç trafikte kullanılabilir mi?
Yalnızca haciz şerhi bulunan ve yakalama kaydı olmayan araç, kural olarak borçlunun kullanımında kalabilir. Yakalama şerhi bulunan araç ise tespit edildiği yerde durdurularak muhafaza altına alınabilir.
Yedieminden aracımı nasıl alırım?
Borç ödenip haciz kaldırıldıktan sonra icra dairesinden teslim yazısı alınır ve bu yazıyla araç yediemin deposundan teslim alınır. Teslimden önce muhafaza ücretini ve gerekli belgeleri icra dairesine sorun.
Aracın satış süresi geçtiyse haciz düşer mi?
Hacizden itibaren bir yıl içinde satış istenmez veya satış giderleri peşin yatırılmazsa haciz kalkar (İİK m.106, m.110). Bu durumda icra dairesinden haczin düştüğünün tespitini ve kaydın silinmesini isteyebilirsiniz; ancak takip devam ediyorsa alacaklı araca yeniden haciz koydurabilir.
Ticari taksi veya kamyonetime haciz konulabilir mi?
Geçimini bedenî çalışmasıyla aracı kullanarak sağlayan borçlunun aracı, İİK m.82 kapsamında haczedilmezlik şikâyetine konu olabilir. Sonuç; aracın değeri, borçlunun mesleği ve borcun kaynağı gibi somut koşullara göre değişir.
Özet
- Araç haczi ve yakalama şerhi, borç ödendikten sonra icra dairesinden ayrıca kaldırılması istenerek silinir.
- Yakalanan araç en geç üç iş günü içinde en yakın icra müdürlüğüne teslim edilir ve lisanslı yediemin deposunda saklanır (İİK m.88).
- Araçlarda muhafaza, kıymet takdiri ve satış talebi birlikte yapılır ve giderler peşin yatırılır (İİK m.106).
- Hacizden itibaren bir yıl içinde satış istenmezse haciz düşer ve şerh terkin edilir (İİK m.110).
- Mesleki araçlarda haczedilmezlik, başkasına ait araçta istihkak yolu kural olarak 7 günlük süreye bağlıdır (İİK m.16, m.82, m.96-97).
- Vergi dairesi, mahkeme ve savcılık kaynaklı kayıtlar kendi mercilerinden kaldırılır (6183 sayılı Kanun, CMK m.131).
Araç üzerindeki kayıtlar farklı mercilerden gelebildiği ve yakalama aşamasında süreler hızla işlediği için, hangi yolun uygun olduğu araç kaydı ve icra dosyaları birlikte incelenerek belirlenmelidir. Dural Hukuk, araç haczi ve yakalama şerhinin kaldırılması, icra mahkemesi şikâyetleri ve istihkak davaları konularında destek verebilir. Bilgi almak için 0535 260 74 54 numaralı telefonu arayabilir veya iletişim sayfası üzerinden Dural Hukuk'a ulaşabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.
Hazırlayan: Dural Hukuk