Haciz kaldırma sorusunun kısa cevabı şudur: İcra dosyasındaki borcun tamamı faiz, takip giderleri, vekâlet ücreti ve harçlarıyla birlikte ödendiğinde dosya kapanır; ancak banka hesabına, maaşa, araca veya tapuya işlenmiş hacizler kendiliğinden silinmez. Haczin kaldırılmasını, yani haczin fekkini icra dairesinden istemeniz, icra dairesinin de haczin işlendiği her kuruma ayrı ayrı haciz kaldırma yazısı göndermesi gerekir.
Haciz yalnızca borcun ödenmesiyle kalkmaz. Alacaklı kanuni süre içinde satış istemezse haciz düşer; haczedilemeyecek bir mal haczedilmişse şikâyet, başkasına ait bir mal haczedilmişse istihkak yolu açıktır; alacaklı da haczin kaldırılmasını isteyebilir. Haciz konulmadan önce takibi durdurmanın yollarını haciz işlemi nasıl durdurulur yazımızda anlattık. Bu yazıda borç ödendikten sonra hacizlerin hangi adımlarla kaldırıldığı, haciz türüne göre yazının nereye gönderildiği, ödeme yapılmadan haczin kalktığı hâller ve haciz kalkmazsa başvurulabilecek yollar anlatılmaktadır.
Haczin Fekki Nedir? Dosyanın Kapanması Neden Yetmez?
Haciz, icra dairesinin borçlunun malına, alacağına veya gelirine el koyarak bunları borca karşılık ayırmasıdır. Haczin fekki ise konulmuş haczin kaldırılması ve haczin işlendiği kayıttan silinmesidir. Uygulamada hacizlerin önemli bir kısmı UYAP üzerinden elektronik olarak bankalara, araç kayıtlarına, tapu müdürlüklerine ve işverenlere bildirilir. Bu nedenle dosyanın tahsil nedeniyle kapanması, her kurumdaki haciz kaydını kendiliğinden temizlemez.
Haciz kaldırma işlemi çoğunlukla borçlunun talebiyle başlar: İcra müdürü borcun ödendiğini ve dosyanın kapandığını tespit ettikten sonra hacizlerin kaldırılmasına karar verir ve ilgili kurumlara yazı (müzekkere) gönderir. Her haciz ayrı bir kayıt olduğundan, dosyada kaç haciz varsa hepsinin kaldırılmasını açıkça istemeniz ve sonucunu tek tek kontrol etmeniz önemlidir.
Borç Ödendikten Sonra Haciz Kaldırma Adım Adım
- Güncel dosya hesabını alın: İcra dairesinden veya UYAP üzerinden dosyanın güncel hesabını (kapak hesabı) isteyin. Bu hesapta asıl alacak, işlemiş faiz, takip giderleri, vekâlet ücreti ve tahsil harcı birlikte yer alır; yalnızca asıl alacağı ödemek dosyayı kapatmaz.
- Ödemeyi dosyaya yapın: Ödemeyi icra dairesinin banka hesabına dosya numarasını belirterek ya da e-Devlet veya UYAP üzerindeki ödeme imkânlarıyla yapın ve dekontu saklayın. Menü adları zaman içinde değişebilir.
- Dosyanın kapandığını teyit edin: Ödemenin dosyaya işlendiğini ve dosyanın tahsil nedeniyle kapatıldığını icra dairesinden veya UYAP kayıtlarından kontrol edin.
- Haczin kaldırılmasını isteyin: İcra dairesine dilekçe vererek dosyadaki tüm hacizlerin kaldırılmasını ve ilgili kurumlara haciz kaldırma yazısı gönderilmesini talep edin. Banka, maaş, araç ve taşınmaz gibi haczedilen kalemleri dilekçede ayrı ayrı sayın.
- Sonucu kontrol edin: Banka blokesinin kalktığını, maaş kesintisinin durduğunu, araç ve tapu kayıtlarından haciz şerhinin silindiğini kontrol edin. Kayıt silinmemişse yazının hangi tarihte ve hangi kuruma gönderildiğini icra dairesine sorun.
- Fazla ödemenin iadesini isteyin: Dosya kapandıktan sonra maaşınızdan kesinti yapılmaya devam ettiyse veya dosyaya fazla para yatırıldıysa, fazla tutarın size iadesini icra dairesinden talep edin.
Haciz Türüne Göre Haciz Kaldırma: Yazı Nereye Gider?
Hacizlerin kaldırılması için icra dairesi, haczin işlendiği kuruma göre farklı yazılar gönderir. Aşağıdaki tablo, sık karşılaşılan haciz türlerinde yazının nereye gittiğini ve nelere dikkat etmeniz gerektiğini özetler:
| Haciz türü | Haciz kaldırma yazısının gittiği yer | Dikkat edilecek nokta |
| Banka hesabı haczi (bloke) | Haczin bildirildiği banka veya bankalar | Blokenin kalktığını bankanızdan teyit edin; birden fazla bankaya haciz gönderilmiş olabilir |
| Maaş ve ücret haczi | İşveren veya maaşı ödeyen kurum | Bir sonraki bordroda kesintinin durduğunu kontrol edin; fazla kesilen tutar için iade isteyin |
| Araç haczi | Araç kayıtlarını tutan trafik tescil birimi | Yakalama şerhi varsa onun da kaldırılmasını isteyin; yedieminde bekleyen araç için teslim yazısı gerekir |
| Taşınmaz haczi | Taşınmazın kayıtlı olduğu tapu müdürlüğü | Haciz şerhinin terkin edildiğini tapu kaydından kontrol edin |
| Üçüncü kişideki alacak haczi | Haciz ihbarnamesi gönderilen kişi veya şirket (İİK m.89) | Kaldırma yazısı ulaşmazsa size yapılacak ödemeler bekletilebilir |
| Muhafaza altındaki taşınır mallar | Malın bulunduğu yediemin deposu | Malın tesliminde muhafaza ücretleri gündeme gelebilir; önceden icra dairesine sorun |
Ödeme Yaparken Dikkat: Harç, Haricen Tahsil ve Vekilin Yetkisi
Ödemenin nasıl ve ne zaman yapıldığı, hem dosyanın kapanma hızını hem de ödenecek harcı etkiler. İcra ve İflas Kanunu'nun (İİK) 59. maddesine göre takip masrafları borçluya aittir. 492 sayılı Harçlar Kanunu'na bağlı tarifeye göre tahsil harcı, ödemenin yapıldığı aşamaya göre değişir:
- Haciz öncesinde ödenen paralarda: yüzde 4,55
- Hacizden sonra, satıştan önce ödenen paralarda: yüzde 9,10
- Satış yoluyla tahsil edilen paralarda: yüzde 11,38
Borcu alacaklıya icra dairesi dışında ödediyseniz (haricen tahsil) veya alacaklı takipten vazgeçiyorsa, Harçlar Kanunu'nun 23. maddesi uyarınca tahsil harcının yarısı alınır. Bu durumda alacaklının veya vekilinin icra dairesine haricen tahsil ya da takipten vazgeçme beyanında bulunması ve harcın yatırılması gerekir; bu yapılmadıkça dosya açık kalır ve hacizler kaldırılmaz. Avukatla yapılan ödeme protokollerinde harcı kimin ödeyeceğini ve son ödemeden sonra hacizlerin hangi süre içinde kaldırılacağını yazılı olarak kararlaştırın. Oranlar ve tutarlar değişebileceğinden güncel hesabı icra dairesinden teyit edin.
Alacaklı vekilinin haczi kaldırabilmesi için vekâletnamesinde buna ilişkin açık yetki bulunması gerekir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.74). Elden ödeme yapmaktan kaçının; ödemeyi banka aracılığıyla, açıklama kısmına dosya numarasını yazarak yapın ve alacaklıdan imzalı ödeme belgesi alın.
Borç Ödenmeden Haciz Kalkar mı?
Borç ödenmeden de haciz kalkabilir; ancak her yolun kendine özgü şartı ve süresi vardır:
- Satış istenmemesi (haczin düşmesi): Alacaklı, hacizden itibaren bir yıl içinde haczedilen malın satışını isteyebilir ve satış talebiyle birlikte kıymet takdiri ve satış giderlerini peşin yatırmak zorundadır (İİK m.106). Bu sürede satış istenmez veya talep geri alınıp süresinde yenilenmezse o mal üzerindeki haciz kalkar; sicile kayıtlı mallarda haciz şerhi sicili tutan idare tarafından terkin edilir (İİK m.110). Takip devam ettiği sürece alacaklı aynı mala yeniden haciz koydurabilir. Takibin ve haczin düşmesini icra takibi ne zaman düşer yazımızda ayrıntılı anlattık.
- Haczedilemeyecek mal: Borçlunun haline uygun evi, ailenin ortak kullandığı ev eşyası ve bedenî çalışmasına dayanan mesleğini sürdürmek için gerekli eşya gibi İİK m.82'de sayılan mallar kural olarak haczedilemez. Bu tür bir haczin kaldırılması, kural olarak haczi öğrenmeden itibaren 7 gün içinde icra mahkemesine şikâyetle istenir (İİK m.16).
- Fazla haciz: Alacak, faiz ve masrafları karşılayacak miktarı aşan haciz yapılamaz (İİK m.85). Hacizler borcu açıkça aşıyorsa fazla kısmın kaldırılmasını isteyebilirsiniz.
- Başkasına ait mal (istihkak): Haczedilen mal borçluya değil üçüncü bir kişiye aitse, istihkak iddiası haczi öğrenmeden itibaren 7 gün içinde ileri sürülmelidir (İİK m.96-99).
- Alacaklının talebi: Alacaklı, örneğin bir ödeme anlaşması yapıldığında veya hacizli malın satışına izin verdiğinde, belirli bir mal üzerindeki haczin kaldırılmasını isteyebilir.
- İhtiyati haciz: Mahkeme kararıyla konulan ihtiyati hacze karşı kural olarak 7 gün içinde itiraz edilebilir (İİK m.265); borçlu para veya banka teminatı gibi bir güvence göstererek ihtiyati haczin kaldırılmasını da isteyebilir (İİK m.266).
Haciz Kalkmazsa Ne Yapılabilir?
Borcu ödediğiniz hâlde haciz kaydı silinmiyorsa önce icra dairesine haciz kaldırma yazısının gönderilip gönderilmediğini sorun. Yazı gönderilmişse ilgili kurumla, yani banka şubesi, işveren, tapu müdürlüğü veya trafik tescil birimiyle iletişime geçin; yazı gönderilmemişse dilekçenizi yenileyin.
İcra müdürü haczin kaldırılması talebinizi reddederse, bu işlemi öğrendiğiniz tarihten itibaren 7 gün içinde icra mahkemesine şikâyet edebilirsiniz. Talebiniz hiç karara bağlanmıyor veya sebepsiz yere bekletiliyorsa, bir hakkın yerine getirilmemesi veya sürüncemede bırakılması nedeniyle şikâyet her zaman yapılabilir (İİK m.16). Borcun ödendiğine dair dekont, dosya hesabı ve haciz kayıtlarının dökümü şikâyette temel delildir.
Sık Sorulan Sorular
Haciz kaldırma işlemi ne kadar sürer?
Kanunda belirli bir süre öngörülmemiştir. Dosya kapandıktan ve haczin kaldırılması talep edildikten sonra elektronik ortamda gönderilen yazılar çoğu zaman kısa sürede işleme alınır; işveren veya fiziki yazışma gerektiren kurumlarda süre uzayabilir. Kaydın silindiğini mutlaka ayrıca kontrol edin.
Borcu ödedim, haciz kendiliğinden kalkar mı?
Kural olarak hayır. Dosyanın kapanması hacizlerin kayıtlardan silindiği anlamına gelmez; icra dairesinden haczin kaldırılmasını istemeniz ve ilgili kurumlara yazı gönderilmesini sağlamanız gerekir.
Borcu alacaklıya elden ödedim, haciz kalkar mı?
Alacaklı icra dairesine haricen tahsil veya takipten vazgeçme beyanında bulunmadıkça dosya açık kalır ve hacizler kaldırılmaz. Elden ödemelerde imzası noterce onaylı veya alacaklının ikrar ettiği bir ödeme belgesi almak, ileride takibin iptalini isteyebilmeniz için de önemlidir.
Kısmi ödeme yaparsam haciz kalkar mı?
Kısmi ödeme kural olarak hacizleri kaldırmaz; borç tamamen ödenene kadar hacizler devam eder. Alacaklının kabul etmesi hâlinde belirli bir mal üzerindeki haczin kaldırılması veya hacizlerin borcu açıkça aşması durumunda fazla kısmın kaldırılması istenebilir.
Maaş haczi kalktıktan sonra fazla kesilen para geri alınır mı?
Evet. Dosya kapandıktan sonra işverenin yaptığı kesintiler icra dosyasına yatırılmışsa, fazla tutarın size iadesini icra dairesinden talep edebilirsiniz. İşverene haciz kaldırma yazısının ulaştığını da ayrıca kontrol edin.
Haciz düştüyse araç veya tapu kaydı kendiliğinden temizlenir mi?
İİK m.110'a göre sicile kayıtlı mallarda haczin kalktığı tespit edilince haciz şerhi sicili tutan idare tarafından terkin edilir. Uygulamada haczin düştüğünün tespiti ve kaydın silinmesi için icra dairesine başvurmanız sürecin hızlanmasını sağlar; talep reddedilirse şikâyet yoluna gidilebilir.
Özet
- Borç ödense de hacizler kendiliğinden silinmez; icra dairesinden haczin kaldırılması istenmelidir.
- Dosyanın kapanması için asıl alacakla birlikte faiz, takip giderleri, vekâlet ücreti ve tahsil harcı ödenmelidir (İİK m.59).
- Haricen tahsil veya takipten vazgeçmede tahsil harcının yarısı alınır ve alacaklının beyanı gerekir (Harçlar Kanunu m.23).
- Hacizden itibaren bir yıl içinde satış istenmezse haciz düşer (İİK m.106, m.110).
- Haczedilemeyecek mal, fazla haciz ve istihkak iddiası ayrı yollarla ileri sürülür (İİK m.82, m.85, m.96-99).
- Haciz kaldırma talebi reddedilir veya bekletilirse icra mahkemesine şikâyet edilebilir (İİK m.16).
Hacizlerin tamamen kaldırılması, dosya hesabının doğru çıkarılmasına ve her kurumdaki kaydın ayrı ayrı takip edilmesine bağlı olduğundan, özellikle birden fazla dosya ve haciz bulunan durumlarda somut değerlendirme gerekir. Dural Hukuk, icra dosyalarının kapatılması, haczin kaldırılması talepleri ve icra mahkemesi şikâyetleri konularında destek verebilir. Bilgi almak için 0535 260 74 54 numaralı telefonu arayabilir veya iletişim sayfası üzerinden Dural Hukuk'a ulaşabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.
Hazırlayan: Dural Hukuk