Yurt dışı çıkış yasağına itiraz nasıl yapılır sorusunun kısa cevabı şudur: Bir ceza soruşturması veya kovuşturması nedeniyle verilen yurt dışına çıkış yasağı ve imza yükümlülüğü, Ceza Muhakemesi Kanunu'nun (CMK) 109. maddesinde düzenlenen adli kontrol tedbirleridir. Bu karara, kararı öğrendiğiniz günden itibaren iki hafta içinde, kararı veren hâkimliğe veya mahkemeye verilecek bir dilekçeyle itiraz edebilirsiniz (CMK m.111/2, m.268). Sulh ceza hâkimliğinin adli kontrol kararına yapılan itirazı asliye ceza mahkemesi hâkimi inceler. İtiraz süresi geçmişse veya koşullar değişmişse, tedbirin kaldırılmasını ya da değiştirilmesini her zaman talep edebilirsiniz.
İtiraz süresi eskiden yedi gündü; 7499 sayılı Kanun'la 1 Haziran 2024'ten itibaren iki haftaya çıkarıldı. 31 Temmuz 2026'da yürürlüğe giren 12. Yargı Paketi (7589 sayılı Kanun) ise adli kontrolü düzenleyen CMK m.109-112 ile itiraz usulünü düzenleyen m.268'de değişiklik yapmadı. Anayasa'nın 23. maddesine göre vatandaşın yurt dışına çıkma hürriyeti, suç soruşturması veya kovuşturması nedeniyle ancak hâkim kararıyla sınırlanabilir. Bu yazıda adli kontrol yükümlülükleri, yurt dışı çıkış yasağı ve imza yükümlülüğüne itirazın süresi, mercii ve gerekçesi, kaldırma talebi, adli kontrolün azami süresi ve yükümlülüklere uymamanın sonuçları anlatılmaktadır.
Adli Kontrol Nedir, Hangi Yükümlülükleri İçerir?
Adli kontrol, tutuklama sebepleri bulunduğu hâlde şüphelinin tutuklanması yerine daha hafif yükümlülüklerle serbest bırakılmasını sağlayan bir koruma tedbiridir (CMK m.109/1). Kanunda tutuklama yasağı öngörülen hâllerde de uygulanabilir. Soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi, kovuşturma evresinde ise davaya bakan mahkeme karar verir (CMK m.110). Savcının tek başına adli kontrol kararı verme yetkisi yoktur.
CMK m.109/3'te sayılan başlıca yükümlülükler şunlardır:
- Yurt dışına çıkamamak (a bendi): Uygulamada en sık rastlanan tedbirdir; kişi sınır kapılarından çıkış yapamaz.
- Belirlenen yerlere düzenli başvurmak (b bendi): Halk arasında "imza yükümlülüğü" denir; kişi hâkimin belirlediği karakol veya jandarma birimine, belirlenen gün ve aralıklarla gidip imza atar.
- Taşıt kullanamamak (d bendi): Gerektiğinde sürücü belgesi makbuz karşılığında teslim edilir; hâkim, mesleki zorunluluk varsa araç kullanmaya izin verebilir (CMK m.109/5).
- Güvence yatırmak (f bendi): Kişinin mali durumu gözetilerek belirlenen bir teminatın yatırılmasıdır.
- Konutunu terk etmemek (j bendi): Ev hapsi olarak bilinen tedbirdir; bu tedbir altında geçen her iki gün, cezadan mahsupta bir gün sayılır (CMK m.109/6).
- Diğer yükümlülükler: Silah teslimi, tedavi veya muayene tedbirlerine uyma, nafaka ödeme güvencesi, belirli bir yerleşim yerini terk etmeme ve belirlenen yerlere gitmeme de adli kontrol olarak uygulanabilir.
Yurt Dışı Çıkış Yasağı ve İmza Yükümlülüğü Nasıl Uygulanır?
Yurt dışı çıkış yasağı kararı, uygulanması için kolluk kayıtlarına işlenir ve kişi sınır kapısında çıkış yapmak istediğinde engellenir. Pek çok kişi yasağı ilk kez havalimanında öğrenir; bu nedenle hakkınızda soruşturma veya dava varsa seyahat planlamadan önce dosyanızdaki kararları kontrol edin. e-Devlet'teki "Yurda Giriş/Çıkış Belge Sorgulama" hizmeti yalnızca giriş-çıkış kayıtlarınızı gösterir; adli kontrol kararının varlığını en güvenilir şekilde kararı veren hâkimlikten, mahkemeden veya UYAP Vatandaş Portal'daki dosyanızdan öğrenirsiniz.
İmza yükümlülüğünde ise kararda gösterilen kolluk birimine, belirlenen gün ve saatlerde gidilip imza defteri imzalanır. Taşınma, sağlık sorunu veya iş nedeniyle imza yerinin ya da sıklığının değişmesi gerekiyorsa bunu kendiniz ayarlayamazsınız; kararı veren hâkimlikten veya mahkemeden değişiklik istemeniz gerekir. Vergi borcu gibi idari nedenlerle konulan yurt dışı çıkış yasakları adli kontrol değildir ve bunların itiraz yolu farklıdır.
Yurt Dışı Çıkış Yasağına İtiraz Nasıl Yapılır?
Adli kontrole ilişkin kararlara itiraz edilebilir (CMK m.111/2). İtirazın usulü CMK m.267-271'de düzenlenmiştir. Adım adım süreç şöyledir:
- Öğrenme tarihini tespit edin: İtiraz süresi kararın tebliğinden veya sorgu sırasında yüzünüze okunmasından, yani kararı öğrendiğiniz günden başlar.
- İki haftalık süreyi kaçırmayın: İtiraz, kararı öğrendiğiniz günden itibaren iki hafta içinde yapılmalıdır (CMK m.268/1). Eski kaynaklarda yazan yedi günlük süre artık geçerli değildir.
- Dilekçeyi kararı veren yere verin: İtiraz dilekçesi kararı veren hâkimliğe veya mahkemeye verilir ya da zabıt kâtibine beyanla tutanağa geçirilir. Kararı veren merci itirazı yerinde görürse kararını kendisi düzeltir; görmezse en çok üç gün içinde itiraz merciine gönderir (CMK m.268/2).
- Somut gerekçe yazın: Kaçma şüphesinin bulunmadığını gösteren yerleşik adres, sürekli iş, aile bağları ve mal varlığı; delillerin toplanmış olması; suçun niteliği; tedbirin ne kadar süredir devam ettiği ve işinizi veya sağlığınızı nasıl etkilediği gibi bilgileri belgeleriyle ekleyin. Tedbirin ölçülü olmadığını veya daha hafif bir tedbirin yeterli olacağını açıklayın.
- Kararı takip edin: İtiraz, kural olarak kararın uygulanmasını durdurmaz (CMK m.269). İtiraz sonuçlanana kadar yasak ve imza yükümlülüğüne uymaya devam edin.
| Adli kontrol kararını veren | İtirazı inceleyen merci | Dayanak |
| Sulh ceza hâkimliği (soruşturma evresi) | Yargı çevresindeki asliye ceza mahkemesi hâkimi; sulh ceza işlerine asliye ceza hâkimi bakıyorsa ağır ceza mahkemesi başkanı | CMK m.268/3-b |
| Asliye ceza mahkemesi (kovuşturma evresi) | Yargı çevresindeki ağır ceza mahkemesi | CMK m.268/3-c |
| Ağır ceza mahkemesi | Numara olarak izleyen ağır ceza dairesi; tek daire varsa en yakın ağır ceza mahkemesi | CMK m.268/3-c |
| Süre | Kararı öğrenmeden itibaren iki hafta | CMK m.268/1 |
Adli kontrol, tutuklamaya alternatif bir tedbir olduğu için tutuklama ile birlikte değerlendirilir. Tutuklama kararına karşı izlenecek yol için tutukluluğa itiraz nasıl yapılır yazımıza bakabilirsiniz.
İtiraz Süresi Geçtiyse: Kaldırma veya Değiştirme Talebi
İki haftalık itiraz süresi geçmiş olsa bile adli kontrol kalıcı değildir. Şüpheli veya sanık, tedbirin kaldırılmasını isteyebilir; hâkim veya mahkeme, savcının görüşünü aldıktan sonra beş gün içinde karar verebilir (CMK m.111/1). Hâkim yükümlülükleri bütünüyle veya kısmen kaldırabilir, değiştirebilir ya da kişiyi bunlardan bazılarına uymaktan geçici olarak muaf tutabilir (CMK m.110/2).
- Geçici izin: İş seyahati, yurt dışında tedavi veya yakın bir akrabanın cenazesi gibi durumlarda yasağın belirli tarihler için geçici olarak kaldırılması istenebilir. Davet yazısı, sağlık raporu, rezervasyon ve dönüş bileti gibi belgeleri eklemek, talebin değerlendirilmesini kolaylaştırır.
- Tedbirin değiştirilmesi: Yurt dışı yasağının kaldırılması karşılığında güvence yatırılması veya imza sıklığının azaltılması gibi daha hafif bir tedbir önerilebilir.
- Dört aylık denetim: Adli kontrolün devamının gerekip gerekmediği en geç dört aylık aralıklarla değerlendirilir; soruşturmada savcının istemiyle sulh ceza hâkimi, kovuşturmada mahkeme kendiliğinden karar verir (CMK m.110/4).
Kaldırma talebinin reddine karşı da itiraz yoluna başvurulabilir. Değişen koşulları (soruşturmanın ilerlemesi, delillerin toplanması, uzun süre geçmesi) her talepte somut olarak göstermek önemlidir.
Adli Kontrol Ne Kadar Sürer?
CMK m.110/A, adli kontrol için azami süreler öngörür. Ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde adli kontrol en çok iki yıl sürer; zorunlu hâllerde gerekçe gösterilerek bir yıl daha uzatılabilir. Ağır ceza mahkemesinin görevine giren işlerde süre en çok üç yıldır; uzatma toplamda üç yılı, devletin güvenliğine ve anayasal düzene karşı suçlar gibi bazı suçlar ile terör suçlarında dört yılı geçemez. Bu süreler çocuklar bakımından yarı oranında uygulanır. Hangi suçların ağır ceza mahkemesinde görüldüğünü ağır ceza mahkemesinin görev alanına giren suçlar yazımızda bulabilirsiniz.
Adli kontrol altında geçen süre kural olarak cezadan mahsup edilmez. İstisna olarak hastaneye yatma dâhil tedavi veya muayene tedbiri ile konutu terk etmeme yükümlülüğünde geçen süreler mahsupta dikkate alınır; konutu terk etmemede her iki gün bir gün sayılır (CMK m.109/6). Yurt dışı çıkış yasağı ve imza yükümlülüğünde geçen süre ise mahsup edilmez.
Yükümlülüklere Uyulmazsa Ne Olur?
Adli kontrol yükümlülüklerini isteyerek yerine getirmeyen şüpheli veya sanık hakkında, verilebilecek hapis cezasının süresi ne olursa olsun yetkili merci hemen tutuklama kararı verebilir (CMK m.112). Bu nedenle imza gününü kaçırmanız gerekiyorsa mazeretinizi belgeleyin ve gecikmeden hâkimliğe veya mahkemeye bildirin. Yurt dışı yasağını ihlal etmeye çalışmak da tutuklama riskini doğurur.
Öte yandan 7499 sayılı Kanun'la tazminat hükümleri adli kontrolü de kapsayacak şekilde genişletilmiştir. Adli kontrol işlemine karşı kanundaki başvuru imkânlarından yararlandırılmayan kişiler ile konutu terk etmeme veya hastaneye yatma dâhil tedavi tedbiri uygulandıktan sonra hakkında kovuşturmaya yer olmadığına veya beraatine karar verilen kişiler Devletten tazminat isteyebilir (CMK m.141).
Sık Sorulan Sorular
Yurt dışı çıkış yasağına itiraz süresi kaç gün?
İtiraz süresi, kararı öğrendiğiniz günden itibaren iki haftadır (CMK m.268/1). Bu süre 1 Haziran 2024'ten önce yedi gündü. Süre geçtiyse itiraz yerine tedbirin kaldırılmasını veya değiştirilmesini talep edebilirsiniz.
İmza yükümlülüğü kaldırılabilir mi?
Evet. Kararı veren hâkimlik veya mahkeme, talebiniz üzerine imza yükümlülüğünü kaldırabilir, imza sıklığını azaltabilir veya imza yerini değiştirebilir. Talepte değişen koşulları ve belgeleri göstermeniz gerekir.
Hakkımda yurt dışı çıkış yasağı olup olmadığını nasıl öğrenirim?
Adli kontrol kararı sorgu sırasında size bildirilir veya tebliğ edilir. Emin değilseniz UYAP Vatandaş Portal üzerinden dosyalarınızı kontrol edebilir ya da kararı veren hâkimlikten veya mahkemeden bilgi alabilirsiniz; bir avukat da dosyayı inceleyebilir.
Yurt dışı yasağı varken iş için yurt dışına çıkabilir miyim?
Yasak sürerken izin almadan çıkamazsınız. Ancak hâkim, belgelendirilmiş zorunlu bir seyahat için yasağı belirli tarihlerle sınırlı olarak geçici kaldırabilir. Talep, seyahat tarihinden yeterince önce yapılmalıdır.
İtiraz edersem yasak hemen kalkar mı?
Hayır. İtiraz, kararın yerine getirilmesini kendiliğinden durdurmaz (CMK m.269). İtiraz mercii kararı kaldırana kadar yasağa ve imza yükümlülüğüne uymanız gerekir.
Adli kontrol kararı adli sicil kaydına işlenir mi?
Adli kontrol bir mahkûmiyet değil, yargılama süresince uygulanan geçici bir koruma tedbiridir; adli sicile kural olarak kesinleşmiş mahkûmiyet kararları işlenir. Tedbir ise yargı ve kolluk kayıtlarında yer alır.
Özet
- Yurt dışı çıkış yasağı ve imza yükümlülüğü adli kontrol tedbiridir ve yalnızca hâkim veya mahkeme kararıyla verilir (CMK m.109, m.110; Anayasa m.23).
- Adli kontrol kararına, öğrenmeden itibaren iki hafta içinde kararı veren mercie dilekçeyle itiraz edilir (CMK m.111/2, m.268/1).
- Sulh ceza hâkimliği kararlarına itirazı asliye ceza mahkemesi hâkimi inceler (CMK m.268/3-b).
- Süre geçse de kaldırma veya değiştirme talebinde bulunulabilir; hâkim beş gün içinde karar verebilir (CMK m.111/1).
- Adli kontrol ağır ceza dışı işlerde en çok iki artı bir yıl, ağır ceza işlerinde üç yıl ve kanundaki uzatma süresiyle sınırlıdır (CMK m.110/A).
- Yükümlülüklere isteyerek uymamak tutuklama sebebidir (CMK m.112).
Adli kontrol tedbirleri iş, aile ve seyahat hayatını uzun süre etkileyebildiği için itirazın süresinde ve somut belgelerle yapılması, gerektiğinde kaldırma talebinin yenilenmesi önem taşır. Dural Hukuk, adli kontrol ve tutuklama kararlarına itiraz, yurt dışı çıkış yasağının kaldırılması talebi ve ceza soruşturmalarında müdafilik konularında destek verebilir. Bilgi almak için 0535 260 74 54 numaralı telefonu arayabilir veya iletişim sayfası üzerinden Dural Hukuk'a ulaşabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.
Hazırlayan: Dural Hukuk