Faydalı model nedir sorusunun kısa cevabı şudur: Faydalı model, yeni olan ve sanayiye uygulanabilen buluşları, patentte aranan "buluş basamağı" şartı aranmadan, başvuru tarihinden itibaren 10 yıl süreyle koruyan bir sınai mülkiyet hakkıdır. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'na (SMK) göre patent 20 yıl koruma sağlarken faydalı modelin koruma süresi 10 yıldır ve bu süreler uzatılamaz. Faydalı model, uygulamada "küçük patent" olarak da anılır; özellikle mekanik parçalar, el aletleri, cihaz yapılanmaları ve günlük kullanım ürünlerindeki teknik iyileştirmeler için tercih edilir.
Her buluş faydalı modelle korunamaz. Usuller ve usulle elde edilen ürünler, kimyasal, biyolojik ve eczacılıkla ilgili buluşlar ile biyoteknolojik buluşlar faydalı model kapsamı dışındadır; bu tür buluşlar için patent yolu kullanılır. Ayrıca faydalı modelin verilmiş olması, Türk Patent ve Marka Kurumu'nun (TÜRKPATENT) hakkın geçerliliğini garanti ettiği anlamına gelmez. Bu yazıda faydalı modelin şartları, patentten farkları, hangi durumda hangisinin tercih edilebileceği, başvuru süreci, 2026 resmî ücretleri ve tescil sonrası koruma anlatılmaktadır.
Faydalı Model Nedir ve Hangi Buluşlar Korunur?
SMK'nın 142. maddesine göre yeni olan ve sanayiye uygulanabilen buluşlar faydalı model verilerek korunur. Yenilik, buluşun tekniğin bilinen durumuna dâhil olmamasıdır; tekniğin bilinen durumu ise başvuru tarihinden önce dünyanın herhangi bir yerinde yazılı, sözlü, kullanım yoluyla veya başka bir biçimde topluma açıklanmış her şeyi kapsar (SMK m.83). Sanayiye uygulanabilirlik, buluşun tarım dâhil sanayinin herhangi bir dalında üretilebilir veya kullanılabilir olmasıdır.
Faydalı modelin yenilik değerlendirmesinde, buluş konusuna katkı sağlamayan teknik özellikler dikkate alınmaz (SMK m.142/2). Yani bilinen bir ürüne yalnızca renk, malzeme kalınlığı gibi teknik katkısı olmayan bir özellik eklemek, ürünü faydalı model bakımından yeni hâle getirmez.
Aşağıdakiler ise hiç buluş sayılmaz veya faydalı modelle korunmaz:
- Buluş sayılmayanlar (SMK m.82/2): Keşifler, bilimsel teoriler ve matematiksel yöntemler; iş yöntemleri ve oyun kuralları; bilgisayar programlarının kendisi; estetik nitelikli ürünler ve edebiyat-sanat eserleri; bilginin sunumu.
- Faydalı modelle korunmayanlar (SMK m.142/3): Kimyasal ve biyolojik maddeler veya usuller, eczacılıkla ilgili maddeler ve usuller, biyoteknolojik buluşlar, usuller ve usulle elde edilen ürünler.
- Patent ve faydalı model verilmeyenler (SMK m.82/3): Kamu düzenine veya genel ahlaka aykırı buluşlar, bitki çeşitleri ve hayvan ırkları, teşhis ve tedavi yöntemleri gibi kanunda sayılan konular.
Faydalı Model ile Patent Arasındaki Farklar
Faydalı model ile patent aynı kanunda düzenlenir ve faydalı modele ilişkin açık hüküm bulunmayan konularda patent hükümleri uygulanır (SMK m.145/1). Temel farklar şu tabloda özetlenmiştir:
| Ölçüt | Faydalı model | Patent |
| Koruma şartları | Yenilik ve sanayiye uygulanabilirlik | Yenilik, buluş basamağı ve sanayiye uygulanabilirlik |
| Koruma süresi | Başvuru tarihinden itibaren 10 yıl, uzatılamaz | Başvuru tarihinden itibaren 20 yıl, uzatılamaz |
| Korunabilen konular | Ürün buluşları; usul, kimyasal, ecza ve biyoteknoloji buluşları hariç | Teknolojinin her alanındaki buluşlar (kanuni istisnalar hariç) |
| İnceleme | Araştırma raporu, itiraz ve görüşler, Kurum değerlendirmesi | Araştırma raporu, ayrıca ücreti ödenerek talep edilen inceleme ve inceleme raporu |
| Verildikten sonra itiraz | Kurum nezdinde itiraz yok; yalnızca mahkemede hükümsüzlük | Üçüncü kişiler 6 ay içinde Kurum nezdinde itiraz edebilir |
| Dayanak | SMK m.101, 142-145 | SMK m.82, 83, 98, 99, 101 |
Buluş basamağı, buluşun ilgili teknik alandaki uzmana göre aşikâr olmamasıdır (SMK m.83/4). Patentte bu şart aranırken faydalı modelde aranmaz. Bu nedenle teknik katkısı görece küçük olan, ancak yeni olan bir ürün çözümü patent için yetersiz kalsa bile faydalı modelle korunabilir.
Faydalı Model mi Patent mi? Hangi Durumda Hangisi Tercih Edilir?
Seçim, buluşun niteliğine ve ticari plana göre yapılır. Uygulamada şu ölçütler belirleyici olur:
- Ürünün piyasa ömrü: Birkaç yıl içinde yenisiyle değişecek ürünlerde 10 yıllık koruma çoğu zaman yeterlidir.
- Buluş basamağı tartışmalıysa: Yeni olduğu açık, ancak aşikâr olup olmadığı tartışılabilecek çözümler için faydalı model daha gerçekçi bir yoldur.
- Buluş bir usul ise: Üretim yöntemi veya kimyasal formül gibi buluşlar faydalı modelle korunamaz, patent başvurusu gerekir.
- Yurt dışı planı varsa: Faydalı model sistemi her ülkede bulunmaz; uluslararası koruma hedefleniyorsa patent stratejisi birlikte düşünülmelidir.
Yanlış seçim yapıldığı düşünülürse dönüştürme imkânı vardır. Patent başvurusu sahibi, işlemleri devam eden başvurusunun faydalı model başvurusuna dönüştürülmesini; faydalı model başvuru sahibi de en geç araştırma raporunun bildiriminden itibaren üç ay içinde başvurusunun patent başvurusuna dönüştürülmesini talep edebilir (SMK m.104). Dönüştürmenin şartlarını patent başvurusunun faydalı model başvurusuna dönüştürülmesi yazımızda ayrıca ele aldık. Aynı kişiye aynı buluş için aynı koruma kapsamıyla hem patent hem faydalı model verilmez (SMK m.145/2).
Dikkat: Başvurudan önce ürünü fuarda sergilemek, sosyal medyada paylaşmak veya satışa sunmak yeniliği ortadan kaldırabilir. Buluşu yapanın kendi açıklaması, başvuru tarihinden önceki 12 ay içinde yapılmışsa yeniliği etkilemez (SMK m.84); ancak bu imkâna güvenmek yerine açıklamadan önce başvuru yapmak daha güvenlidir.
Faydalı Model Başvurusu Nasıl Yapılır? Adım Adım Süreç
Başvuru TÜRKPATENT'e elektronik ortamda yapılır. Süreç, SMK'nın 143. maddesi ve Sınai Mülkiyet Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelik'in 119-122. maddelerine göre şöyle ilerler:
- Ön araştırma: Başvurudan önce benzer buluşların ulusal ve uluslararası patent veri tabanlarında taranması, başvurunun reddedilme veya ileride hükümsüz sayılma riskini azaltır.
- Başvuru dosyası: Başvuru formu, buluşu açıklayan tarifname, koruma kapsamını belirleyen istemler, varsa resimler, özet ve başvuru ücretinin ödendiğini gösteren bilgi verilir (SMK m.90). Tarifname yabancı dilde verilmişse Türkçe çevirisi başvuru tarihinden itibaren iki ay içinde sunulur.
- Şeklî inceleme: Kurum, başvuruyu şeklî şartlar bakımından inceler. Eksiklik varsa bildirimden itibaren iki ay içinde giderilmesi istenir; giderilmezse başvuru reddedilir.
- Araştırma talebi: Araştırma talebi başvuruyla birlikte ya da şeklî eksiklik olmadığının bildirildiği tarihten itibaren iki ay içinde, ücreti ödenerek yapılır. Yapılmazsa başvuru geri çekilmiş sayılır.
- Araştırma raporu ve yayım: Araştırma raporu başvuru sahibine bildirilir ve Bültende yayımlanır. Başvurunun kendisi kural olarak başvuru veya rüçhan tarihinden itibaren 18 ay dolunca, erken yayım talep edilmişse daha önce yayımlanır.
- İtiraz ve görüşler: Araştırma raporunun yayımından itibaren üç ay içinde başvuru sahibi rapora itiraz edebilir, üçüncü kişiler görüş bildirebilir.
- Karar ve belge: Kurum, rapor ve varsa itiraz ve görüşleri değerlendirir. Değişiklik gerekiyorsa iki ay süre verilir. Faydalı model verilirse karar Bültende yayımlanır; belge düzenleme ücreti ödenince belge verilir. Ret kararına karşı bildirimden itibaren iki ay içinde itiraz edilebilir (SMK m.100).
Toplam süre kanunda belirlenmiş değildir; dosyanın eksiksiz olmasına, araştırma raporunun hazırlanma süresine ve itiraz olup olmamasına göre değişir. Patentteki ayrı inceleme aşaması bulunmadığı için faydalı model süreci çoğu zaman patentten daha kısa sürer, ancak kesin bir süre öngörmek doğru olmaz. Patent sürecinin adımlarını patent başvurusu nasıl yapılır yazımızda bulabilirsiniz.
Faydalı Model Başvuru Ücretleri 2026
TÜRKPATENT'in resmî sitesinde yayımlanan 2026 yılı faydalı model işlem ücretlerinden başlıcaları şunlardır:
| İşlem | 2026 ücreti |
| Faydalı model başvuru ücreti | 620,00 TL |
| Araştırma raporu ücreti (gerçek kişiler için 10, üniversiteler için 100 başvuruya kadar) | 2.530,00 TL |
| Araştırma raporu ücreti (diğer başvurular) | 5.180,00 TL |
| Faydalı model belgesi düzenleme ücreti | 3.800,00 TL |
| 2. yıl yıllık ücret (sicil kayıt) | 3.190,00 TL |
| 5. yıl yıllık ücret (sicil kayıt) | 4.660,00 TL |
| 10. yıl yıllık ücret (sicil kayıt) | 7.820,00 TL |
| Faydalı model başvurusunun patent başvurusuna değiştirilmesi talebi | 430,00 TL |
Yıllık ücretler başvuru tarihinden itibaren ikinci yılın sonunda ve sonraki her yıl, başvuru tarihine denk gelen gün vadesinde ödenir. Vadesinde ödenmeyen ücret, ek ücretle birlikte altı ay içinde de ödenebilir; bu süre de kaçırılırsa hak sona erer (SMK m.101). Vekil ücretleri bu tutarlara dâhil değildir. Ücretler her yıl güncellendiğinden ödeme öncesinde Kurumun sitesindeki güncel tarife kontrol edilmelidir.
Faydalı Model Hakkı Ne Sağlar? Koruma, Hükümsüzlük ve İhlal
Faydalı model sahibi, izni olmadan faydalı model konusu ürünün üretilmesini, satılmasını, kullanılmasını, ithal edilmesini veya bu amaçlarla elde bulundurulmasını engelleme hakkına sahiptir (SMK m.85, m.145/1 yollamasıyla). Hakkın ihlali hâlinde tecavüzün durdurulması, önlenmesi ve tazminat gibi talepler mahkemede ileri sürülebilir.
Öte yandan faydalı modelin verilmesi, Kurumun hakkın geçerliliğini garanti ettiği anlamına gelmez (SMK m.143/13). Faydalı model verildikten sonra Kurum nezdinde itiraz yolu yoktur; ancak menfaati olanlar, Cumhuriyet savcıları veya ilgili kamu kurumları, koruma süresince ve hakkın sona ermesinden itibaren beş yıl içinde mahkemeden hükümsüzlük isteyebilir (SMK m.143/11, m.144). Başlıca hükümsüzlük nedenleri buluşun yeni olmaması veya sanayiye uygulanamaması, yeterince açıklanmaması, başvurunun ilk kapsamının aşılması ve hak sahibinin faydalı model isteme hakkına sahip olmamasıdır. Bu nedenle bir taklit ürüne karşı dava açmadan önce, karşı tarafın hükümsüzlük iddiasıyla karşılaşma ihtimali de değerlendirilmelidir.
Sık Sorulan Sorular
Faydalı model koruma süresi kaç yıldır, uzatılabilir mi?
Faydalı modelin koruma süresi başvuru tarihinden itibaren 10 yıldır ve uzatılamaz (SMK m.101). Bu süre boyunca yıllık ücretlerin zamanında ödenmesi gerekir; ödenmezse hak süresinden önce sona erebilir.
Faydalı model ile patent arasındaki en önemli fark nedir?
En önemli fark, faydalı modelde buluş basamağı şartının aranmamasıdır. Faydalı model yenilik ve sanayiye uygulanabilirlik şartlarıyla 10 yıl koruma sağlar; patent ise üç şartın birlikte bulunmasını gerektirir ve 20 yıl koruma sağlar.
Yazılım veya mobil uygulama için faydalı model alınabilir mi?
Bilgisayar programının kendisi buluş sayılmaz ve usul buluşları faydalı modelle korunmaz. Yazılım kural olarak eser olarak telif hukuku kapsamında korunur. Yazılımla çalışan bir cihazın teknik yapısı ise somut olayda faydalı model veya patent konusu olabilir.
Faydalı model başvurusu ne kadar sürer?
Kanunda toplam bir süre öngörülmemiştir. Şeklî inceleme, araştırma raporu, üç aylık itiraz ve görüş süresi ile Kurum değerlendirmesi tamamlandığında karar verilir. Dosyada eksiklik veya itiraz olursa süre uzar.
Aynı buluş için hem faydalı model hem patent alınabilir mi?
Hayır. Aynı kişiye aynı buluş için aynı koruma kapsamıyla hem patent hem faydalı model verilmez (SMK m.145/2). Ancak başvuru aşamasında patentten faydalı modele veya faydalı modelden patente dönüştürme talep edilebilir.
Ürünümü başvurudan önce satışa sunarsam faydalı model alabilir miyim?
Satış veya tanıtım buluşu kamuya açıklar ve yeniliği ortadan kaldırabilir. Buluşu yapanın kendi açıklaması başvurudan önceki 12 ay içinde yapılmışsa yeniliği etkilemez (SMK m.84); ancak bu durumun ispatı başvuru sahibine düşer.
Özet
- Faydalı model, yeni ve sanayiye uygulanabilir buluşları buluş basamağı aranmadan korur (SMK m.142).
- Koruma süresi başvuru tarihinden itibaren 10 yıldır, uzatılamaz; patentte bu süre 20 yıldır (SMK m.101).
- Usuller, kimyasal, ecza ve biyoteknoloji buluşları faydalı modelle korunmaz (SMK m.142/3).
- Araştırma talebi şeklî uygunluk bildiriminden itibaren 2 ay içinde yapılır; araştırma raporuna 3 ay içinde itiraz ve görüş sunulabilir (SMK m.143).
- 2026'da başvuru ücreti 620 TL, araştırma raporu ücreti 2.530 TL veya 5.180 TL, belge ücreti 3.800 TL'dir (TÜRKPATENT 2026 tarifesi).
- Verilen faydalı model Kurum garantisi taşımaz; hükümsüzlük mahkemede, koruma süresi ve sonrasındaki 5 yıl içinde istenebilir (SMK m.143/13, m.144).
Bir buluşun faydalı model mi patent mi olarak korunacağı; tekniğin bilinen durumuna, buluşun türüne ve ticari plana göre değiştiğinden başvurudan önce somut değerlendirme yapılması önemlidir. Dural Hukuk, faydalı model ve patent başvuruları, araştırma raporuna itiraz, hükümsüzlük ve tecavüz davaları konularında destek verebilir. Bilgi almak için 0535 260 74 54 numaralı telefonu arayabilir veya iletişim sayfası üzerinden Dural Hukuk'a ulaşabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.
Hazırlayan: Dural Hukuk