Güveni kötüye kullanma suçu nedir sorusunun kısa cevabı şudur: Güveni kötüye kullanma, saklamak veya belirli bir şekilde kullanmak üzere size teslim edilen ve başkasına ait olan bir malı, teslim amacı dışında kendi ya da başkasının yararına kullanmak veya malın size teslim edildiğini inkâr etmektir. Türk Ceza Kanunu'nun (TCK) 155. maddesine göre suçun temel hâli şikâyete bağlıdır ve altı aydan iki yıla kadar hapis ve adli para cezası gerektirir. Suç meslek, sanat, ticaret veya hizmet ilişkisi gereği teslim edilen mal hakkında işlenirse ceza bir yıldan yedi yıla kadar hapis ve üç bin güne kadar adli para cezasına çıkar ve şikâyet aranmaz.
Halk arasında eski adıyla "emniyeti suistimal" olarak da anılan bu suç, en çok emanet bırakılan altın, satılmak üzere verilen araç, işveren adına yapılan tahsilat veya tamire bırakılan eşya gibi durumlarda gündeme gelir. Ancak geri ödenmeyen her borç bu suçu oluşturmaz; çoğu zaman mesele hukuk mahkemesinde çözülmesi gereken bir alacak uyuşmazlığıdır. Bu yazıda güveni kötüye kullanma suçunun unsurları, cezası, hukuki uyuşmazlıktan ve benzer suçlardan farkı, şikâyet süresi, uzlaştırma, etkin pişmanlık ve mağdurun izlemesi gereken adımlar anlatılmaktadır.
Güveni Kötüye Kullanma Suçu Nedir? Unsurları Nelerdir?
TCK m.155/1'e göre suç, başkasına ait olup muhafaza etmek veya belirli bir şekilde kullanmak üzere zilyetliği faile devredilmiş mal üzerinde, zilyetliğin devri amacı dışında tasarrufta bulunulması veya devir olgusunun inkâr edilmesiyle oluşur. Zilyetlik, bir mal üzerindeki fiilî hâkimiyet, yani malın fiilen elde bulundurulmasıdır. Suçun oluşması için şu unsurların birlikte bulunması gerekir:
- Başkasına ait mal: Suçun konusu taşınır veya taşınmaz bir maldır ve bu mal failin kendisine ait olmamalıdır.
- Zilyetliğin rızayla devri: Mal, faile malikin veya zilyedin kendi isteğiyle, saklaması ya da belirli bir amaçla kullanması için teslim edilmiş olmalıdır. Malın mülkiyeti faile geçmişse, örneğin mal satılmış veya para ödünç verilmişse bu unsur gerçekleşmez.
- Amaç dışı tasarruf veya inkâr: Fail malı satar, rehin verir, bozdurur, tüketir, kendi işinde kullanır ya da malın kendisine teslim edildiğini inkâr eder. İade talebine rağmen malın geri verilmemesi de somut olaya göre bu kapsamda değerlendirilebilir.
- Yarar sağlama ve kast: Tasarruf, failin veya başkasının yararına yapılmalı ve fail bilerek, isteyerek hareket etmelidir. Dikkatsizlik sonucu malın zarar görmesi bu suçu oluşturmaz.
Örneğin saklaması için bir tanıdığınıza bıraktığınız altınların bozdurulması, satması için arkadaşınıza verdiğiniz aracın satılıp bedelinin size ödenmemesi veya ödünç verdiğiniz bir eşyanın sizden habersiz rehin bırakılması, somut olayın özelliklerine göre güveni kötüye kullanma suçu olarak değerlendirilebilir.
Güveni Kötüye Kullanma Suçunun Cezası: Basit ve Nitelikli Hâl
Kanun, suçu temel ve nitelikli olmak üzere iki ayrı fıkrada düzenler. Nitelikli hâlde mal, faile özel bir güven ilişkisinin gereği olarak teslim edilmiştir; bu nedenle ceza daha ağırdır ve soruşturma için şikâyet aranmaz. Aşağıdaki tablo, iki hâli örneklerle karşılaştırır:
| Hâl | Örnek | Kanundaki ceza | Şikâyet |
| Basit hâl (m.155/1) | Emanet bırakılan altının bozdurulması, ödünç alınan eşyanın satılması | 6 ay-2 yıl hapis ve adli para cezası | Şikâyete bağlı |
| Meslek ve sanat ilişkisi (m.155/2) | Müvekkil adına tahsil edilen paranın verilmemesi, tamire bırakılan eşyanın satılması | 1-7 yıl hapis ve 3.000 güne kadar adli para cezası | Re'sen soruşturulur |
| Ticaret ilişkisi (m.155/2) | Satılmak üzere galeriye bırakılan aracın satılıp bedelinin ödenmemesi | 1-7 yıl hapis ve 3.000 güne kadar adli para cezası | Re'sen soruşturulur |
| Hizmet ilişkisi (m.155/2) | Çalışanın işveren adına yaptığı tahsilatı kasaya koymaması | 1-7 yıl hapis ve 3.000 güne kadar adli para cezası | Re'sen soruşturulur |
| Başkasının mallarını idare yetkisi (m.155/2) | Yöneticinin kendisine teslim edilen aidatları kendi işinde kullanması | 1-7 yıl hapis ve 3.000 güne kadar adli para cezası | Re'sen soruşturulur |
Adli para cezası, mahkemenin belirlediği gün sayısının, bir günü en az 100, en fazla 500 Türk lirası olarak takdir edilen miktarla çarpılmasıyla hesaplanır (TCK m.52/2). Nitelikli hâlin uygulanması için malın meslek, ticaret veya hizmet ilişkisinin gereği olarak teslim edilmiş olması gerekir. Örneğin bir çalışanın iş arkadaşından özel olarak ödünç aldığı bir eşyayı satması, hizmet ilişkisinin gereği olarak teslim alınmadığı için kural olarak temel hâl kapsamında kalır.
Güveni Kötüye Kullanma ile Hukuki Uyuşmazlık, Hırsızlık ve Dolandırıcılık Farkı
Uygulamada en sık yapılan hata, geri ödenmeyen her parayı veya teslim edilmeyen her malı güveni kötüye kullanma olarak görmektir. Aşağıdaki tablo, sık karıştırılan durumları özetler:
| Durum | Kural olarak değerlendirme |
| Ödünç verilen paranın geri ödenmemesi | Para ödünç verildiğinde mülkiyeti de karşı tarafa geçer; Yargıtay uygulamasında suç değil, hukuk mahkemesinde çözülecek alacak uyuşmazlığı kabul edilir. |
| Satılan malın bedelinin ödenmemesi | Mülkiyet alıcıya geçtiği için kural olarak alacak uyuşmazlığıdır. |
| Malın baştan aldatılarak elde edilmesi | Hile, malın tesliminden önce kullanılmışsa dolandırıcılık (TCK m.157) gündeme gelir. |
| Malın sahibinin rızası olmadan alınması | Hırsızlık (TCK m.141-142) söz konusu olur. |
| Yanlışlıkla hesabınıza gönderilen paranın iade edilmemesi | Hata sonucu ele geçen eşya üzerinde tasarruf (TCK m.160) gündeme gelebilir. |
| Kamu görevlisinin görevi gereği elindeki malı kendisine mal etmesi | Zimmet (TCK m.247) suçu oluşur. |
Dolandırıcılıkla temel fark zamanlamadadır: Güveni kötüye kullanmada mal faile kendi rızanızla, hukuka uygun bir güven ilişkisi içinde teslim edilir ve kötüye kullanma teslimden sonra ortaya çıkar. Dolandırıcılıkta ise fail sizi baştan aldatarak malı veya parayı elde eder. Dolandırıcılığın unsurlarını dolandırıcılık suçu unsurları yazımızda ayrıca ele aldık.
Şikâyet Süresi, Uzlaştırma ve Etkin Pişmanlık
Temel hâl (m.155/1) şikâyete bağlıdır. Şikâyet, fiili ve failin kim olduğunu öğrendiğiniz tarihten itibaren altı ay içinde yapılmalıdır (TCK m.73). Bu süre çoğu zaman iade talebinizin reddedildiği veya malın satıldığını öğrendiğiniz tarihten başlar; süre geçirilirse temel hâl için soruşturma yapılamaz. Temel hâlde şikâyetten vazgeçilmesi davayı düşürür. Nitelikli hâl (m.155/2) ise re'sen soruşturulur ve şikâyetten vazgeçmek davayı kendiliğinden sona erdirmez.
Uzlaştırma bakımından her iki hâl de Ceza Muhakemesi Kanunu'nun (CMK) 253. maddesi kapsamındadır; nitelikli hâl 2019'da 7188 sayılı Kanun'la uzlaştırma kapsamına alınmıştır. Ancak uzlaştırma kapsamındaki suç, kapsam dışındaki bir suçla birlikte aynı mağdura karşı işlenmişse uzlaştırma yoluna gidilmez (CMK m.253/3). Sürecin işleyişini ceza davasında uzlaştırma süreci yazımızda bulabilirsiniz.
- Etkin pişmanlık (TCK m.168): Fail, kovuşturma başlamadan önce mağdurun zararını aynen geri verme veya tazmin yoluyla tamamen giderirse verilecek cezanın üçte ikisine kadarı, kovuşturma başladıktan sonra ve hükümden önce giderirse yarısına kadarı indirilir. Kısmen giderme hâlinde mağdurun rızası aranır.
- Akrabalık (TCK m.167): Suç, hakkında ayrılık kararı verilmemiş eşe, üstsoya, altsoya veya aynı konutta yaşayan kardeşe karşı işlenmişse ceza verilmez; bazı diğer akrabalar bakımından ise şikâyet aranır ve ceza yarı oranında indirilir.
- Güncel durum: 31 Temmuz 2026'da yürürlüğe giren 12. Yargı Paketi (7589 sayılı Kanun), TCK m.155'te bir değişiklik yapmamıştır.
Güveni Kötüye Kullanma Mağduru Ne Yapmalı?
Bu suçta ispatın merkezinde malın size ait olduğu, hangi amaçla teslim edildiği ve teslimden sonra ne olduğu yer alır. Aşağıdaki adımlar hem ceza hem hukuk yolunda işinizi kolaylaştırır:
- Teslimi belgeleyin: Emanet senedi, teslim tutanağı, sözleşme, makbuz, banka dekontu, mesajlaşmalar, fotoğraflar ve tanık bilgilerini bir araya getirin.
- İadeyi yazılı olarak isteyin: Noter aracılığıyla ihtarname çekmek veya yazılı mesaj göndermek, karşı tarafın vereceği cevap ya da sessizliği bakımından önemli bir delil oluşturabilir.
- Süreyi takip edin: Temel hâlde altı aylık şikâyet süresi, olayı ve faili öğrendiğiniz tarihten işlemeye başlar; görüşmelerin uzaması süreyi durdurmaz.
- Şikâyette bulunun: Cumhuriyet başsavcılığına dilekçeyle veya kolluk birimine başvurarak şikâyette bulunabilirsiniz. Olayı tarih sırasıyla anlatın ve delilleri ekleyin.
- Hukuk yolunu birlikte değerlendirin: Ceza yargılaması zararınızın tahsili için tek başına yeterli olmayabilir. Malın veya bedelinin iadesi için hukuk mahkemesinde dava açılabilir; şartları varsa ihtiyati tedbir veya ihtiyati haciz istenebilir.
- Kovuşturmaya katılın: Dava açıldığında katılan sıfatı alarak delil sunabilir ve karara karşı kanun yollarına başvurabilirsiniz.
Görevli Mahkeme, Zamanaşımı ve Yargılamanın Sonucu
Güveni kötüye kullanma davalarına, hem temel hem nitelikli hâlde asliye ceza mahkemesi bakar. Dava zamanaşımı, temel hâlde (üst sınır iki yıl) sekiz yıl, nitelikli hâlde (üst sınır yedi yıl) on beş yıldır (TCK m.66).
Yargılama sonunda verilen ceza iki yıl veya daha az ise hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) veya erteleme gündeme gelebilir. HAGB için diğer şartların yanında mağdurun zararının aynen iade veya tamamen tazmin yoluyla giderilmesi de aranır (CMK m.231). Bu nedenle zararın erken giderilmesi, şüpheli veya sanık açısından hem etkin pişmanlık hem de HAGB bakımından belirleyici olabilir.
Sık Sorulan Sorular
Borcunu ödemeyen kişi hakkında güveni kötüye kullanma şikâyeti yapılabilir mi?
Kural olarak hayır. Ödünç verilen paranın mülkiyeti borçluya geçtiği için paranın geri ödenmemesi Yargıtay uygulamasında suç değil, alacak uyuşmazlığı olarak değerlendirilir. Bu durumda icra takibi veya alacak davası gibi hukuki yollar izlenir; baştan aldatma varsa dolandırıcılık ayrıca değerlendirilir.
Emanet bırakılan altını bozduran kişi hangi suçu işler?
Saklaması için teslim edilen altının bozdurulması veya satılması, kural olarak TCK m.155/1 kapsamında güveni kötüye kullanma suçunu oluşturur. Suç şikâyete bağlı olduğundan altı aylık süre içinde şikâyette bulunmanız gerekir. Fail eşiniz, anne-babanız veya çocuğunuz gibi yakın bir akrabaysa TCK m.167 nedeniyle ceza verilmeyebilir.
Güveni kötüye kullanma şikâyet süresi ne kadar?
Temel hâlde şikâyet süresi, fiili ve faili öğrendiğiniz tarihten itibaren altı aydır (TCK m.73). Meslek, ticaret veya hizmet ilişkisi gereği teslim edilen mal hakkında işlenen nitelikli hâl ise şikâyete bağlı değildir; bu hâlde savcılık on beş yıllık dava zamanaşımı süresi içinde suçu öğrendiğinde soruşturma başlatabilir.
İşverenin parasını kasaya koymayan çalışan hangi suçla yargılanır?
İşveren adına yaptığı tahsilatı kasaya koymayan veya kendi işinde kullanan çalışan hakkında hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma (TCK m.155/2) gündeme gelir. Suç re'sen soruşturulur ve uzlaştırma kapsamındadır. Bu davranış, İş Kanunu'nun 25. maddesinin (II) numaralı bendi uyarınca işverene haklı nedenle fesih imkânı da verebilir.
Güveni kötüye kullanma suçunda uzlaşma mümkün mü?
Evet. Hem temel hem nitelikli hâl uzlaştırma kapsamındadır. Uzlaşma sağlanır ve edim yerine getirilirse soruşturma aşamasında kovuşturmaya yer olmadığına, kovuşturma aşamasında ise davanın düşmesine karar verilebilir.
Malı geri verirsem ceza alır mıyım?
Malın iadesi tek başına davayı her zaman düşürmez, ancak zararın tamamen giderilmesi etkin pişmanlık nedeniyle cezanın önemli ölçüde indirilmesini sağlar (TCK m.168). Temel hâlde mağdurun şikâyetinden vazgeçmesi veya uzlaşma da davayı sona erdirebilir.
Özet
- Güveni kötüye kullanma, teslim amacı dışında malda tasarruf veya teslimin inkârıdır; temel hâlde ceza altı aydan iki yıla kadar hapis ve adli para cezasıdır (TCK m.155/1).
- Meslek, sanat, ticaret, hizmet ilişkisi veya idare yetkisi gereği teslim edilen malda ceza bir yıldan yedi yıla kadar hapis ve üç bin güne kadar adli para cezasıdır (TCK m.155/2).
- Ödünç verilen paranın veya satılan malın bedelinin ödenmemesi kural olarak suç değil, alacak uyuşmazlığıdır.
- Temel hâl şikâyete bağlıdır ve şikâyet süresi altı aydır (TCK m.73); nitelikli hâl re'sen soruşturulur.
- Her iki hâl de uzlaştırma kapsamındadır (CMK m.253); zararın giderilmesi etkin pişmanlık indirimi sağlar (TCK m.168).
- Dava zamanaşımı temel hâlde sekiz, nitelikli hâlde on beş yıldır (TCK m.66).
Güveni kötüye kullanma iddialarında malın hangi amaçla teslim edildiği, mülkiyetin geçip geçmediği ve taraflar arasındaki ilişkinin niteliği sonucu doğrudan belirlediğinden, her olay sözleşme ve yazışmalarıyla birlikte değerlendirilmelidir. Dural Hukuk, güveni kötüye kullanma ve diğer malvarlığına karşı suçlarda şikâyet, soruşturma ve kovuşturma süreçleri ile bunlara bağlı alacak davaları konularında destek verebilir. Bilgi almak için 0535 260 74 54 numaralı telefonu arayabilir veya iletişim sayfası üzerinden Dural Hukuk'a ulaşabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.
Hazırlayan: Dural Hukuk