Ticaret unvanı ile marka çakışması sorusunun kısa cevabı şudur: Ticaret sicilinde tescil edilmiş bir ticaret unvanı, unvandaki ibareyi marka olarak kullanma hakkı vermez. Başkasının tescilli markasıyla aynı veya benzer bir ibare unvanda yer alıyor ve karıştırılma ihtimali doğuruyorsa marka sahibi, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'nun (SMK) 7. maddesi uyarınca işaretin ticaret unvanı veya işletme adı olarak kullanılmasını da yasaklatabilir. Tersi durumda ise unvanını marka başvurusundan önce ticari hayatta kullanan tacir, sonraki tarihli marka başvurusuna itiraz edebilir veya markanın hükümsüzlüğünü isteyebilir.
Çakışmanın çözümünde genellikle hangi hakkın önce doğduğu, ibarenin nasıl kullanıldığı, mal ve hizmetlerin benzerliği ve tarafların iyiniyeti birlikte değerlendirilir; somut olaya göre sonuç farklılaşabilir. Bu yazıda ticaret unvanı ile marka arasındaki farklar, çakışmanın tipik görünümleri, marka ve unvan sahiplerinin başvurabileceği hukuki yollar, haksız rekabet boyutu ve çakışmayı önlemek için alınabilecek önlemler anlatılmaktadır.
Ticaret Unvanı, İşletme Adı ve Marka Arasındaki Fark
Ticaret unvanı, tacirin ticari işletmesine ilişkin işlemleri yaparken kullandığı addır; her tacir işlemlerini bu unvanla yapmak ve belgeleri bu unvan altında imzalamak zorundadır (Türk Ticaret Kanunu m.39). Unvan, işletmenin açıldığı günden itibaren on beş gün içinde ticaret siciline tescil ve ilan ettirilir (TTK m.40). İşletme adı ise işletme sahibinden bağımsız olarak doğrudan işletmeyi tanıtan addır ve o da tescil ettirilmelidir (TTK m.53). Marka ise mal ve hizmetleri rakiplerininkinden ayırt etmeye yarayan işarettir ve koruması TÜRKPATENT'te tescil yoluyla elde edilir (SMK m.7/1).
| Konu | Ticaret unvanı | Marka |
| Tescil yeri | Ticaret sicili müdürlüğü | TÜRKPATENT |
| Neyi ayırt eder? | Taciri, yani işletme sahibini | Mal ve hizmetleri |
| Koruma dayanağı | Kullanma hakkı yalnızca sahibine aittir (TTK m.50, m.52) | Tescilden doğan münhasır haklar (SMK m.7, m.29) |
| Benzerlik incelemesi | Sicilde kayıtlı unvanlardan ayırt edilebilirlik aranır (TTK m.45); marka kayıtlarıyla kural olarak karşılaştırma yapılmaz | Önceki hak sahiplerinin itirazına açık bir süreç yürütülür (SMK m.6, m.18) |
| Devir | İşletmeden ayrı devredilemez (TTK m.49) | İşletmeden bağımsız devredilebilir (SMK m.148/2) |
| Süre | Tacirin faaliyeti ve kaydı devam ettikçe | On yıl, yenilenebilir (SMK m.23) |
Tablodaki en önemli satır benzerlik incelemesidir: Ticaret sicili bir unvanı tescil ederken uygulamada TÜRKPATENT'teki marka kayıtlarını incelemez. Bu nedenle sicilde sorunsuz tescil edilen bir unvan, başkasının markasıyla çakışabilir ve unvanın tescil edilmiş olması tek başına marka hakkına tecavüz iddiasına karşı savunma oluşturmaz.
Çakışma Hangi Durumlarda Ortaya Çıkar?
- Sonradan kurulan şirketin unvanında tescilli bir marka yer alır: Örneğin bir mobilya markası tescilliyken, aynı ibareyi unvanının esas unsuru yapan yeni bir şirket mobilya satışı yaparsa marka sahibi bu kullanımı engellemek isteyebilir.
- Önceki unvandaki ibare başkası adına marka olarak tescil ettirilir: Yıllardır belirli bir unvanla faaliyet gösteren işletmenin unvanındaki ayırt edici ibare, başka bir kişi tarafından marka olarak başvuruya konu edilir.
- İbare tabelada, ürünlerde veya internette marka gibi kullanılır: Unvanın yalnızca faturada ve sözleşmelerde tam hâliyle kullanılması ile ayırt edici kısmının tabelada, ambalajda, alan adında veya sosyal medyada öne çıkarılması farklı değerlendirilebilir.
- Taraflar farklı sektörlerdedir: Mal ve hizmetler benzer değilse ve karıştırılma ihtimali yoksa çakışma çoğu zaman hukuki bir soruna dönüşmez; ancak tanınmış markalar bakımından farklı sektörlerde de koruma gündeme gelebilir (SMK m.7/2-c).
Marka Sahibinin Hakları: Unvanın Değiştirilmesi ve Terkini
SMK m.7/2, marka sahibine izinsiz kullanımların önlenmesini talep etme hakkı tanır. Aynı maddenin üçüncü fıkrasının (e) bendine göre işaretin ticaret unvanı veya işletme adı olarak kullanılması da yasaklanabilecek fiiller arasındadır. Marka sahibinin izni olmadan markanın bu biçimlerde kullanılması marka hakkına tecavüz sayılır (SMK m.29).
Tecavüz hâlinde marka sahibi mahkemeden tecavüzün tespitini, önlenmesini, durdurulmasını, tecavüzün sonuçlarının ortadan kaldırılmasını ve maddi ile manevi tazminat ödenmesini isteyebilir (SMK m.149). Uygulamada tecavüzün kaldırılması kapsamında, ticaret unvanındaki ilgili ibarenin sicilden terkinine veya unvanın değiştirilmesine karar verilebilmektedir. Bu davalarda görevli mahkeme fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesidir; marka sahibi davayı kendi yerleşim yerinde veya fiilin gerçekleştiği ya da etkilerinin görüldüğü yerde açabilir (SMK m.156).
Şirketlerin sıkça başvurduğu "kendi unvanımızı kullanıyoruz" savunmasının sınırı da kanunda çizilmiştir: SMK m.7/5-a'daki dürüst kullanım istisnası yalnızca gerçek kişilerin kendi ad veya adreslerini belirtmesini kapsar. Dolayısıyla tüzel kişiler bu istisnaya dayanarak tescilli bir markayı unvan olarak kullanmayı haklı gösteremez.
Unvan Sahibinin Hakları: Sonraki Marka Başvurusuna Karşı
Unvanı daha önce tescil ettirip ticari hayatta kullanan tacir de korumasız değildir. SMK m.6/3'e göre başvuru veya rüçhan tarihinden önce ticaret sırasında kullanılan bir işaret için hak elde edilmişse, bu işaret sahibinin itirazı üzerine marka başvurusu reddedilir. SMK m.6/6 ise başvurunun başkasına ait ticaret unvanını içermesi hâlinde hak sahibinin itirazı üzerine reddedileceğini düzenler. Kötüniyetle yapılan başvurular da itiraz üzerine reddedilir (SMK m.6/9).
İtiraz, başvurunun Resmî Marka Bülteni'nde yayımlanmasından itibaren iki ay içinde yapılmalıdır (SMK m.18/1). Bu süre ve izleme yöntemleri için marka itirazı ve 2 aylık itiraz süresi yazımıza bakabilirsiniz. Süre kaçırılmış ve marka tescil edilmişse, 6. maddedeki hâllerden birinin varlığına dayanarak mahkemeden markanın hükümsüzlüğü istenebilir (SMK m.25/1). Uzun süre ses çıkarmamak ise somut olayda aleyhe değerlendirilebileceğinden gecikmeden hareket etmek önemlidir.
Ayrıca bir başkası sizin unvanınızı ticari dürüstlüğe aykırı biçimde kendi unvanı olarak kullanıyorsa, TTK m.52'ye göre tespit, yasaklama, unvanın değiştirilmesi veya silinmesi ve tazminat talep edebilirsiniz.
Haksız Rekabet Boyutu
Ticaret unvanı ile marka çakışmaları çoğu zaman haksız rekabet hükümlerini de ilgilendirir. Türk Ticaret Kanunu m.55/1-a-4'e göre başkasının malları, iş ürünleri, faaliyetleri veya işleri ile karıştırılmaya yol açan önlemler almak haksız rekabet hâllerindendir. Bu hükümler, tescilli bir hakkı bulunmayan işletmelerin bile karıştırılmaya yol açan kullanımlara karşı korunmasına imkân verebilir. Haksız rekabetin kapsamı ve örnekleri için Haksız Rekabet Nedir, Hangi Davranışlar Haksız Rekabettir? yazımıza bakabilirsiniz.
Yalnızca TTK'daki unvan koruması veya haksız rekabet hükümlerine dayanan davalar ticari dava niteliğindedir ve kural olarak asliye ticaret mahkemesinde görülür. Marka hakkına dayanan taleplerin de birlikte ileri sürüldüğü davalarda görevli mahkemenin belirlenmesi somut olaya göre değerlendirilmelidir.
Çakışmayı Önlemek İçin Neler Yapılmalı?
- Unvanı seçmeden önce marka araştırması yapın: Şirket kurarken veya unvan değiştirirken yalnızca ticaret sicilindeki unvanlara değil, TÜRKPATENT'teki marka kayıtlarına da bakın.
- Unvanın ayırt edici kısmını marka olarak tescil ettirin: Unvanınızdaki ayırt edici ibareyi faaliyet alanınızı kapsayan sınıflarda marka olarak tescil ettirmek, ileride ortaya çıkabilecek çakışmalarda konumunuzu güçlendirir.
- Bülteni düzenli izleyin: Unvanınızla aynı veya benzer ibareli marka başvurularını iki aylık itiraz süresi içinde fark etmek için bülten takibi yapın.
- Kullanım delillerini saklayın: Unvanı ve işletme adını hangi tarihten beri kullandığınızı gösteren fatura, sözleşme, reklam ve tabela kayıtları öncelik tartışmasında belirleyicidir.
- İhtarname aldığınızda hızlı değerlendirme yapın: Talebin dayanağını, iki tarafın hak tarihlerini ve kullanım biçimini inceleyin. Menfaati olan kişi, faaliyetinin tecavüz oluşturmadığının tespiti için dava da açabilir (SMK m.154).
Sık Sorulan Sorular
Ticaret unvanım tescilliyse aynı ibareyi marka olarak kullanabilir miyim?
Unvanın tescil edilmiş olması tek başına marka olarak kullanım hakkı vermez. Aynı veya benzer ibare başkası adına daha önce marka olarak tescilliyse ve karıştırılma ihtimali varsa bu kullanım marka hakkına tecavüz oluşturabilir.
Ticaret unvanı marka çakışmasında hangi hak öncelikli sayılır?
Kural olarak önce doğan hak üstün tutulur; ancak unvanın ticari hayatta fiilen kullanılıp kullanılmadığı, ibarenin nasıl kullanıldığı, mal ve hizmetlerin benzerliği ve tarafların iyiniyeti de değerlendirilir. Sonuç somut olaya göre değişebilir.
Şirket unvanımda başkasının markası geçiyorsa unvanımı değiştirmek zorunda mıyım?
Marka sahibi, işaretin ticaret unvanı olarak kullanılmasının yasaklanmasını isteyebilir ve mahkeme ilgili ibarenin unvandan terkinine karar verebilir. Öncelik ve kullanım koşulları incelenmeden unvan değişikliğine karar vermemek, ancak ihtarnameyi de cevapsız bırakmamak gerekir.
Ticaret unvanı marka olarak tescil ettirilebilir mi?
Evet. Unvanın ayırt edici kısmı, mutlak ret nedenlerine takılmıyor ve önceki haklarla çatışmıyorsa marka olarak tescil ettirilebilir. Başvuru, faaliyet alanını kapsayan sınıflarda yapılmalıdır.
Benzer unvanlı bir şirket farklı sektördeyse marka hakkı ihlal edilmiş olur mu?
Mal ve hizmetler benzer değilse çoğu durumda karıştırılma ihtimali doğmaz. Ancak marka Türkiye'de tanınmış bir markaysa, farklı sektörlerdeki kullanım da itibardan haksız yararlanma veya ayırt edici karakteri zedeleme gerekçesiyle engellenebilir (SMK m.7/2-c).
Başkasının marka başvurusu benim unvanımı içeriyorsa ne yapmalıyım?
Başvurunun bültende yayımından itibaren iki ay içinde TÜRKPATENT'e itiraz edebilirsiniz (SMK m.6/3, m.6/6, m.18). Süre geçmişse tescilden sonra hükümsüzlük davası açılması değerlendirilebilir.
Özet
- Ticaret unvanının tescili, unvandaki ibareyi marka olarak kullanma hakkı vermez; ticaret sicili marka kayıtlarını kural olarak incelemez.
- Marka sahibi, işaretin ticaret unvanı veya işletme adı olarak kullanılmasını yasaklatabilir (SMK m.7/3-e, m.29).
- Tecavüz hâlinde tespit, men, ref ve tazminat talep edilebilir; unvandaki ibarenin terkinine karar verilebilir (SMK m.149).
- Önceki unvan sahibi, sonraki marka başvurusuna bültenden itibaren iki ay içinde itiraz edebilir (SMK m.6/3, m.6/6, m.18).
- Tescil edilmiş markaya karşı hükümsüzlük davası yolu açıktır (SMK m.25).
- Karıştırılmaya yol açan kullanımlar haksız rekabet de oluşturabilir (TTK m.55/1-a-4).
Ticaret unvanı ile marka arasındaki çakışmalarda hak tarihleri, kullanım biçimi ve sektör benzerliği her dosyada farklı olduğundan değerlendirmenin somut belgeler üzerinden yapılması gerekir. Dural Hukuk, marka araştırması ve tescili, marka itirazları, ticaret unvanı ve marka çakışmasından doğan tecavüz, hükümsüzlük ve haksız rekabet davaları konularında destek verebilir. Bilgi almak için 0535 260 74 54 numaralı telefonu arayabilir veya iletişim sayfası üzerinden Dural Hukuk'a ulaşabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.
Hazırlayan: Dural Hukuk