Uzun dönem ikamet izni sorusunun kısa cevabı şudur: Uzun dönem ikamet izni; Türkiye'de ikamet izniyle kesintisiz en az sekiz yıl kalmış, son üç yıl içinde sosyal yardım almamış, kendisinin ve ailesinin geçimini sağlayacak yeterli ve düzenli gelire ve geçerli sağlık sigortasına sahip olan, kamu düzeni ve kamu güvenliği açısından tehdit oluşturmayan yabancılara Bakanlık onayıyla valiliklerce verilen süresiz bir ikamet iznidir (6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m.42-43). Başvuru Türkiye içinden, yaşadığınız ildeki il göç idaresi müdürlüğüne yapılır.
Uygulamada başvuruların önemli bir kısmı "sekiz yıl" hesabında sorun yaşar; çünkü yurt dışında geçirilen süreler, ikamet izni olmadan geçen dönemler ve öğrenci ikamet izinleri hesabı doğrudan etkiler. Ayrıca bazı yabancılar, ne kadar uzun süre Türkiye'de kalmış olurlarsa olsunlar bu izne geçemez. Bu yazıda uzun dönem ikamet izninin şartları, sekiz yılın nasıl hesaplandığı, başvuru süreci, iznin sağladığı haklar, iptal sebepleri ve başvuru reddedildiğinde izlenebilecek yollar anlatılmaktadır.
Uzun Dönem İkamet İzni Nedir, Kimler Bu İzne Geçemez?
Uzun dönem ikamet izni, halk arasında "süresiz ikamet" veya "süresiz oturma izni" olarak da bilinir. 6458 sayılı Kanun'un (YUKK) 42. maddesine göre bu izin, Türkiye'de kesintisiz en az sekiz yıl ikamet izniyle kalmış olan ya da Bakanlığın belirlediği şartlara uyan yabancılara, Bakanlığın onayıyla valilikler tarafından verilir. Kısa dönem, aile veya öğrenci ikamet izinlerinden farklı olarak belirli aralıklarla uzatma başvurusu yapılması gerekmez.
Kanun bazı gruplara uzun dönem ikamet iznine geçiş hakkı tanımamaktadır (YUKK m.42/2):
- Uluslararası koruma statüsü sahipleri: Mülteci, şartlı mülteci ve ikincil koruma statüsündeki kişiler.
- İnsani ikamet izni sahipleri: İnsani ikamet izniyle geçirilen süreler de ikamet sürelerinin toplanmasında hesaba katılmaz (Uygulama Yönetmeliği m.44/4).
- Geçici koruma sağlananlar: Geçici koruma kimlik belgesiyle geçen süreler bu izne geçiş sağlamaz.
Türkiye'deki diğer ikamet izni türleri ve genel şartlar için Türkiye'de oturma izni (ikamet tezkeresi) şartları yazımıza bakabilirsiniz.
Uzun Dönem İkamet İzni Şartları (YUKK m.43)
Kanun ve Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik (Uygulama Yönetmeliği) birlikte okunduğunda aranan şartlar şunlardır:
| Şart | Uygulamada nasıl değerlendirilir? | Dayanak |
| Kesintisiz en az 8 yıl ikamet izniyle kalmak | Başvuru tarihinden geriye doğru hesaplanır; yurt dışında ve ikametsiz geçen süreler kesinti sayılır. | YUKK m.43/1-a; Yön. m.40/2 |
| Son 3 yılda sosyal yardım almamak | Başvuru tarihinden geriye doğru kontrol edilir; sosyal yardım alındığı tespit edilirse talep olumsuz sonuçlanır. | YUKK m.43/1-b; Yön. m.40/4 |
| Yeterli ve düzenli gelir | Başvuru yılında geçerli net asgari ücret kadar aylık gideri karşılayacak maddi güç; aile üyesi başına asgari ücretin üçte biri (toplamda asgari ücretten az olmamak üzere). Üçüncü kişilerin taahhüdü kabul edilmez. | YUKK m.43/1-c; Yön. m.40/5 |
| Geçerli sağlık sigortası | Başvuru tarihi itibarıyla geçerli sigortası olmayanların talebi olumsuz sonuçlanır. | YUKK m.43/1-ç; Yön. m.40/6 |
| Kamu düzeni ve güvenliği açısından tehdit oluşturmamak | Gerektiğinde güvenlik birimleriyle iş birliği içinde araştırılır. | YUKK m.43/1-d; Yön. m.40/7 |
Bakanlığın belirlediği şartları taşıdığı için uzun dönem ikamet izni verilmesi uygun görülen yabancılarda ise yalnızca kamu düzeni ve kamu güvenliği şartı aranır; sekiz yıl, gelir, sosyal yardım ve sağlık sigortası şartları aranmaz (YUKK m.43/2). Bu kapsamın içeriği Bakanlık kararlarıyla belirlendiğinden somut durumunuzun bu gruba girip girmediğini başvurudan önce il göç idaresinden teyit etmeniz gerekir.
Kesintisiz 8 Yıl Nasıl Hesaplanır?
Sekiz yıl şartında kilit kavram "kesintisizlik"tir. Uygulama Yönetmeliği'nin 40. maddesi hesaplamanın adım adım nasıl yapılacağını düzenler:
- Başlangıç noktası: Hesaplamada başvuru tarihi esas alınır. Yurt dışında kalınan süreler ile Türkiye'de ikamet izni olmadan geçirilen süreler kesinti sayılır.
- Yıllık dilim kontrolü: Başvuru tarihinden geriye doğru birer yıllık dilimler oluşturulur. Her bir yıllık dilimde toplam 180 günü aşan kesinti bulunmamalıdır; bu kontrol sekiz yıl tamamlanana kadar sürdürülür.
- Son beş yıl kontrolü: Yıllık dilimlerde sorun yoksa, son beş yıllık dönemde toplam 365 günü aşan kesinti olup olmadığına bakılır.
- Altı ay kuralı: Sekiz yıl içinde bir seferde veya peş peşe, yurt dışında ya da ikametsiz olarak altı aydan uzun süre geçirenlerin talepleri dilim hesabına geçilmeden olumsuz sonuçlandırılır.
- Sınır dışı etme etkisi: Hakkında sınır dışı etme işlemi uygulanan yabancının önceki ikamet izni süreleri toplama dâhil edilmez.
Hangi izin türünün ne kadar sayılacağı da önemlidir. YUKK m.28/2'ye göre kesintisiz ikamet süresinin hesabında öğrenci ikamet izinlerinin yarısı, diğer ikamet izinlerinin ise tamamı sayılır. Örneğin dört yıl öğrenci ikamet izniyle, ardından altı yıl kısa dönem veya aile ikamet izniyle Türkiye'de kalan bir yabancı için hesaba katılan süre 2 + 6 = 8 yıldır. Çalışma izni alan yüksek lisans ve doktora öğrencilerinde çalışma izni süresinin tamamı sayılır; aynı döneme ait öğrenci ikamet izni ayrıca hesaba katılmaz.
Pratik uyarı: Ara dönemlerde izin süresi dolduktan sonra yapılan geç uzatma başvuruları, ikametsiz geçen günler olarak kesinti oluşturabilir. Başvurudan önce giriş-çıkış kayıtlarınızı ve eski ikamet izinlerinizin başlangıç-bitiş tarihlerini tek tek çıkararak kendi hesabınızı yapmanız, sürprizleri azaltır.
Uzun Dönem İkamet İzni Başvurusu Nasıl Yapılır?
Uzun dönem ikamet izni başvuruları istisnai olarak Türkiye içinden valiliklere yapılabilen başvurular arasında sayılmıştır (YUKK m.22/1-c). Süreç genel olarak şu şekilde ilerler:
- Ön başvuru: Göç İdaresi'nin elektronik ikamet sistemi üzerinden uzun dönem ikamet izni türü seçilerek form doldurulur ve randevu alınır. Sistem ekranlarındaki menü adları zaman içinde değişebilir.
- Belgelerin hazırlanması: Pasaport, mevcut ikamet izni, biyometrik fotoğraf, gelir belgeleri, geçerli sağlık sigortası ve adres bilgileri temel belgelerdir. Güncel belge listesi ve harç ile kart bedeli tutarları her yıl değişebildiğinden başvuru öncesinde Göç İdaresi'nin resmî duyurularından kontrol edilmelidir.
- Randevuya katılım: Belgeler il göç idaresi müdürlüğüne şahsen teslim edilir; eksik belge varsa tamamlanması istenebilir.
- İnceleme ve Bakanlık onayı: Valilik değerlendirmesinin ardından dosya Bakanlık onayına sunulur; kamu düzeni ve güvenliği yönünden araştırma yapılır.
- Kartın teslimi: Olumlu sonuçlanan başvurularda ikamet izni kartı adrese gönderilir veya teslim edilir.
Başvuruyu mevcut ikamet izninizin süresi dolmadan yapmanız önemlidir. İzin süresi bittikten sonra hiçbir başvuru yapmadan geçen günler hem kesinti hesabını bozar hem de ikamet ihlali sonuçları doğurabilir.
Uzun Dönem İkamet İzni Hangi Hakları Sağlar?
YUKK m.44'e göre uzun dönem ikamet izni bulunan yabancılar; askerlik yapma yükümlülüğü, seçme ve seçilme, kamu görevlerine girme ve muaf olarak araç ithal etme hakları ile özel kanunlardaki düzenlemeler hariç olmak üzere Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlanır. Sosyal güvenliğe ilişkin kazanılmış haklar saklıdır.
Uygulama Yönetmeliği'nin 41. maddesi bu hükmü somutlaştırır: Uzun dönem ikamet izni sahiplerinin ikamet, seyahat, çalışma, yatırım, ticari faaliyet, miras, taşınır ve taşınmaz edinimi gibi işlemleri, Türk vatandaşlarına uygulanan mevzuata göre yürütülür. Ancak özel bir kanun Türk vatandaşı olma koşulunu açıkça arıyorsa bu haktan yararlanılamaz. Cumhurbaşkanı, bu haklara kısmen veya tamamen kısıtlama getirmeye yetkilidir (YUKK m.44/2).
| Konu | Kısa dönem ikamet izni | Uzun dönem ikamet izni |
| Süre | Kural olarak her defasında en fazla iki yıl | Süresiz |
| Uzatma başvurusu | Süre dolmadan her dönem gerekir | Gerekmez |
| Yurt dışında kalma | Uzun yurt dışı kalışları iznin iptaline veya kesintiye yol açabilir | Kesintisiz bir yıldan fazla yurt dışında kalmak iptal sebebidir (istisnalar hariç) |
| Haklar | Kalış amacıyla sınırlı | Kanundaki istisnalar dışında Türk vatandaşlarına tanınan haklar |
Uzun Dönem İkamet İzni Hangi Hâllerde İptal Edilir?
Süresiz olması, iznin hiçbir koşulda sona ermeyeceği anlamına gelmez. YUKK m.45'e göre uzun dönem ikamet izni iki durumda iptal edilir:
- Ciddi tehdit: Yabancının kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından ciddi tehdit oluşturduğunun ilgili güvenlik birimlerinin görüşü alınarak tespit edilmesi. Bu sebeple izni iptal edilenler Kanun'daki diğer ikamet izni türlerinden birini almak üzere başvuramaz (Yön. m.42/4).
- Bir yıldan uzun yurt dışı: Sağlık, eğitim, ülkesindeki zorunlu kamu hizmeti veya görev gerekçesi dışında kesintisiz bir yıldan fazla Türkiye dışında kalınması.
Yurt dışında kalma nedeniyle izni iptal edilen yabancılar izni yeniden almak için yurt dışında konsolosluklara, Türkiye'de ise bulundukları ildeki valiliğe başvurabilir. Bu başvurular öncelikli olarak değerlendirilir ve en geç bir ay içinde sonuçlandırılır; kesintisiz sekiz yıl şartı yeniden aranmaz. Değerlendirmede Türkiye'de yerleşme iradesi, yakınların bulunup bulunmadığı, taşınmaz varlığı, aktif iş ilişkileri ve Türkiye ile sosyal, ekonomik ve kültürel bağlar dikkate alınır (Yön. m.43).
Başvuru Reddedilirse Ne Yapılabilir?
Türkiye içinden yapılan ikamet izni talebinin reddi valiliklerce yabancıya, yasal temsilcisine veya avukatına tebliğ edilir; tebligatta itiraz yollarının nasıl kullanılacağı da belirtilmelidir (YUKK m.25). Ret kararının gerekçesi, izlenecek yolu belirler:
- Eksik şarttan kaynaklanan ret: Sağlık sigortası, gelir belgesi gibi giderilebilir bir eksiklik varsa, eksik tamamlanarak yeniden başvuru yapılabilir. Bu sırada mevcut ikamet durumunuzu korumak için uygun ikamet izni türünde başvuru yapmayı ihmal etmeyin.
- Hesaplama veya hukuki değerlendirmeden kaynaklanan ret: Kesinti hesabının hatalı yapıldığını veya şartları taşıdığınızı düşünüyorsanız, ret kararının tebliğinden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir (2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.7). Dava açmadan önce aynı süre içinde idareye başvurmak da mümkündür; bu başvuru dava açma süresini durdurur (İYUK m.11).
Ret kararına karşı başvuru yolları ve dava süreci hakkında ayrıntılı bilgi için ikamet izni başvurusu reddedilen yabancının başvurabileceği yollar yazımızı inceleyebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Uzun dönem ikamet izni için 8 yıl nasıl hesaplanır?
Başvuru tarihinden geriye doğru sekiz yıl, birer yıllık dilimlere ayrılır. Her dilimde toplam 180 günü aşan kesinti, son beş yılda toplam 365 günü aşan kesinti olmamalı; bir seferde veya peş peşe altı ayı aşan yurt dışı ya da ikametsiz dönem ise başvurunun doğrudan reddine yol açar (Yön. m.40/2).
Öğrenci ikamet izni uzun dönem ikamet izni süresine sayılır mı?
Sayılır, ancak yarısı hesaba katılır (YUKK m.28/2). Kısa dönem, aile ve diğer ikamet izinlerinin ise tamamı sayılır. İnsani ikamet izniyle geçen süreler hesaba hiç katılmaz.
Uzun dönem ikamet izni Türk vatandaşlığı sağlar mı?
Hayır. Uzun dönem ikamet izni bir oturma iznidir; seçme ve seçilme, kamu görevine girme gibi haklar vermez. Vatandaşlık için 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu'ndaki şartlarla ayrıca başvuru yapılması gerekir.
Uzun dönem ikamet izni olan yabancı yurt dışında ne kadar kalabilir?
Sağlık, eğitim, ülkesindeki zorunlu kamu hizmeti veya görev gerekçesi dışında kesintisiz bir yıldan fazla Türkiye dışında kalınması iznin iptal sebebidir (YUKK m.45). Daha kısa süreli ve aralıklı seyahatler bu sonuca yol açmaz.
İnsani ikamet izni olan kişi uzun dönem ikamet iznine geçebilir mi?
Geçemez. YUKK m.42/2 insani ikamet izni sahiplerine bu hakkı tanımaz; insani ikamet izni sahipleri şartlarını taşıdıkları diğer izinlere başvurabilir, ancak uzun dönem ikamet izni bu seçeneklerin dışındadır (Yön. m.44/3).
Uzun dönem ikamet izni başvurusu reddedilirse dava açma süresi ne kadardır?
Ret kararının tebliğinden itibaren 60 gündür (İYUK m.7). Süre kaçırılırsa ret kararı kesinleşir; bu nedenle tebliğ tarihini belgeleyen evrakı saklamanız önemlidir.
Özet
- Uzun dönem ikamet izni, şartları taşıyan yabancılara Bakanlık onayıyla valiliklerce verilen süresiz bir izindir (YUKK m.42).
- Kesintisiz sekiz yıl, son üç yılda sosyal yardım almamak, düzenli gelir, sağlık sigortası ve güvenlik şartı aranır (YUKK m.43).
- Yıllık dilimlerde 180 günü, son beş yılda 365 günü aşan kesinti ve tek seferde altı ayı aşan ara başvuruyu olumsuz etkiler (Yön. m.40).
- Öğrenci ikamet izninin yarısı sayılır; insani ikamet ve koruma statüsü sahipleri bu izne geçemez (YUKK m.28, m.42/2).
- Kesintisiz bir yıldan uzun yurt dışında kalmak, istisnalar dışında iptal sebebidir (YUKK m.45).
- Ret kararına karşı tebliğden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde dava açılabilir (İYUK m.7).
Sekiz yıllık sürenin hesabı giriş-çıkış kayıtlarına, izin türlerine ve geç uzatma dönemlerine göre kişiden kişiye değiştiğinden başvuru öncesinde dosyanın tarih tarih incelenmesi önemlidir. Dural Hukuk, ikamet izni başvuruları, ret ve iptal kararlarına karşı itiraz ve idari dava süreçleri konularında destek verebilir. Bilgi almak için 0535 260 74 54 numaralı telefonu arayabilir veya iletişim sayfası üzerinden Dural Hukuk'a ulaşabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.
Hazırlayan: Dural Hukuk