Vasiyetname açılması nasıl yapılır sorusunun kısa cevabı şudur: Miras bırakanın ölümünden sonra ele geçen her vasiyetname, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın hemen sulh hâkimine teslim edilir. Miras bırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi, vasiyetnameyi teslimden itibaren bir ay içinde açar, ilgililere okur ve hak sahiplerine kendilerini ilgilendiren kısımların onaylı örneğini tebliğ ettirir (TMK m.595-597).
Vasiyetnamenin açılması, onun geçerli olduğu anlamına gelmez; içeriğin resmî olarak tespit edilip mirasçılara duyurulmasını sağlar. Açılma tarihi aynı zamanda iptal ve tenkis davalarındaki on yıllık sürelerin başlangıcıdır. Bu yazıda vasiyetnamenin kim tarafından ve nereye teslim edileceği, noterdeki vasiyetnamenin nasıl açtırılacağı, sulh hukuk mahkemesindeki süreç, tebliğ ve itiraz aşaması ile açılmadan sonra işlemeye başlayan süreler anlatılmaktadır.
Vasiyetname Açılması Nedir ve Neden Gereklidir?
Vasiyetname, bir kişinin ölümünden sonra malvarlığının nasıl paylaşılacağına ilişkin tek taraflı ölüme bağlı tasarrufudur. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) 595. maddesine göre miras bırakanın ölümünden sonra ele geçen vasiyetnamesinin, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın hemen sulh hâkimine teslim edilmesi zorunludur. Bu kural noterde düzenlenen resmî vasiyetnameler, el yazılı vasiyetnameler ve sözlü vasiyet tutanakları için aynı şekilde geçerlidir.
Vasiyetnamenin açılması, terekenin korunmasına yönelik önlemlerden biridir (TMK m.589/2). Karşı tarafı olmayan bir çekişmesiz yargı işi olduğundan görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir (HMK m.383). Açılma sayesinde vasiyetnamenin içeriği ve fiziki durumu tutanakla tespit edilir, mirasçılar ve lehine tasarruf yapılan kişiler haberdar olur, mirasçılık belgesi ve vasiyetin yerine getirilmesi aşamasına geçilir. Vasiyetnamenin hangi şekillerde yapılabileceğini ve geçerlilik şartlarını Vasiyetname Nasıl Düzenlenir ve Geçerlilik Şartları Nelerdir? yazımızda anlattık.
Vasiyetnameyi Kim, Nereye Teslim Etmeli?
TMK m.595/2'ye göre vasiyetnameyi düzenleyen veya muhafaza eden görevli, miras bırakanın arzusu üzerine saklayan ya da başka bir şekilde ele geçiren veya ölenin eşyası arasında bulan kişi, ölümü öğrenir öğrenmez vasiyetnameyi teslim etmekle yükümlüdür. Bu yükümlülüğü yerine getirmeyen kişi, bundan doğan zarardan sorumludur.
Yetkili makam, miras bırakanın yerleşim yeri sulh hâkimidir (TMK m.596/1). Miras bırakan yerleşim yeri dışında ölmüşse, ölüm yerinin sulh hâkimi dosyayı ve varsa vasiyetnameyi yerleşim yeri sulh hâkimine gönderir (TMK m.589/4). Vasiyetnamenin türüne göre izlenecek yol şöyledir:
| Vasiyetname türü | Genellikle nerede bulunur? | Açılması için ne yapılır? |
| Resmî vasiyetname | Düzenleyen noterlikte veya sulh hâkiminde | Görevli ölümü öğrenince teslim eder; mirasçılar da ölüm belgesiyle sulh hukuk mahkemesine başvurup vasiyetnamenin istenmesini talep edebilir |
| El yazılı vasiyetname | Miras bırakanın evinde, bir yakınında veya saklanmak üzere bırakıldığı noter ya da sulh hâkiminde (TMK m.538/2) | Bulan veya saklayan kişi zarfı açmadan ve üzerinde değişiklik yapmadan sulh hukuk mahkemesine teslim eder |
| Sözlü vasiyet | Tanıkların düzenlettiği tutanak, sulh veya asliye hukuk mahkemesine verilmiş olur | Tutanak, diğer vasiyetnameler gibi yerleşim yeri sulh hâkimince açılır |
Vasiyetnameyi saklamak veya yok etmek ciddi sonuçlar doğurur. TMK m.578'e göre miras bırakanın artık yeniden yapamayacağı bir durumda ölüme bağlı tasarrufu kasten ve hukuka aykırı olarak ortadan kaldıran veya bozan kişi mirastan yoksun kalır; ayrıca somut olaya göre ceza sorumluluğu da gündeme gelebilir.
Noterdeki Vasiyetname Nasıl Öğrenilir ve Açtırılır?
Vasiyetnamelerin önemli bir kısmı noterde düzenlenir veya saklanmak üzere notere bırakılır. Noter ölümü öğrendiğinde vasiyetnameyi sulh hâkimine göndermekle yükümlüdür; ancak noterin ölümden haberi olmayabilir. Bu durumda mirasçılardan biri veya vasiyetnamede adı geçen kişi, ölüm belgesi ve nüfus kayıtlarıyla miras bırakanın yerleşim yeri sulh hukuk mahkemesine başvurarak vasiyetnamenin noterden istenmesini talep edebilir.
Vasiyetnamenin hangi noterde olduğu bilinmiyorsa, uygulamada mahkemeden noterlik kayıtlarının araştırılması istenebilir. Bunun yanında e-Devlet Kapısı'nda Adalet Bakanlığı'nın sunduğu vasiyetname sorgulama hizmeti üzerinden, mahkemece açılmış ve sizinle ilgili vasiyetnamelere ulaşılıp ulaşılamayacağı kontrol edilebilir. Hizmetin kapsamı ve menü adları zamanla değişebilir.
Sulh Hukuk Mahkemesinde Vasiyetname Açılması Adım Adım
- Başvuru: Vasiyetnameyi elinde bulunduran kişi, mirasçılardan biri, vasiyetnamede adı geçen kişi veya vasiyetnameyi saklayan görevli, miras bırakanın yerleşim yeri sulh hukuk mahkemesine dilekçeyle başvurur. Avukatla temsil zorunlu değildir.
- Belgeler: El yazılı vasiyetnamenin aslı (kapalıysa açılmamış zarfıyla), ölümü ve mirasçıları gösteren nüfus kayıt örneği, bilinen mirasçıların ve lehine tasarruf yapılan kişilerin adresleri ile varsa vasiyetnamenin bulunduğu noterliğin bilgisi sunulur. Harç ve tebligat giderleri güncel tarifeye göre yatırılır.
- Çağrı: Bilinen mirasçılar ve diğer ilgililer, açılma sırasında diledikleri takdirde hazır bulunmak üzere çağrılır (TMK m.596/2). Katılım zorunlu değildir; gelmeyen mirasçı işlemi engellemez.
- Açma ve okuma: Hâkim vasiyetnameyi teslimden itibaren bir ay içinde açar ve ilgililere okur (TMK m.596/1). Uygulamada zarfın durumu, sayfa sayısı, tarih ve imza gibi şekli özellikler tutanağa geçirilir.
- Tebliğ: Mirasta hak sahibi olanların her birine, gideri terekeye ait olmak üzere vasiyetnamenin kendilerine ilişkin kısımlarının onaylı bir örneği tebliğ edilir; nerede olduğu bilinmeyenlere tebliğ ilan yoluyla yapılır (TMK m.597).
Miras bırakanın sonradan ortaya çıkan başka vasiyetnameleri için de aynı işlemler yapılır (TMK m.596/3). Birden fazla vasiyetname varsa, sonraki tarihli olanın öncekini ne ölçüde ortadan kaldırdığı ayrıca değerlendirilir.
Açılmadan Sonra: İtiraz, Mirasçılık Belgesi ve Davalar
Vasiyetnamenin açılmasına itiraz edilerek içeriği tartışılamaz; açılma yalnızca tespit niteliğindedir. Açılmadan sonra hak sahiplerinin önünde şu yollar bulunur:
- Belgeye itiraz: Mirasçı atamaya veya vasiyete ilişkin tasarrufa, mirasçılar veya diğer vasiyet alacaklıları kendilerine bildirimden itibaren bir ay içinde itiraz etmezse, lehine tasarruf yapılan kişiye sulh mahkemesince atanmış mirasçı veya vasiyet alacaklısı olduğunu gösteren bir belge verilir (TMK m.598/2). İtiraz, vasiyetnameyi geçersiz kılmaz; yalnızca bu belgenin verilmesini engeller.
- İptal davası: Vasiyetnamenin ehliyetsizlik, yanılma, aldatma, korkutma, hukuka veya ahlaka aykırılık ya da şekil eksikliği nedeniyle iptali asliye hukuk mahkemesinde istenir (TMK m.557). Bu konuyu Vasiyetnamenin İptali Davası Hangi Hallerde Açılır? yazımızda ele aldık.
- Tenkis davası: Vasiyetname saklı payları zedeliyorsa saklı paylı mirasçılar tenkis davası açabilir.
- Mirasın reddi: Vasiyetname ile atanmış mirasçılar için üç aylık ret süresi, tasarrufun kendilerine resmen bildirildiği tarihten işlemeye başlar (TMK m.606).
- Vasiyetin yerine getirilmesi: Kendisine belirli bir mal vasiyet edilen kişi, vasiyeti yerine getirme görevlisine, yoksa mirasçılara karşı vasiyet edilen malın teslimini veya hakkın devrini isteyebilir (TMK m.600).
Vasiyetname Açılmasından Sonra İşleyen Süreler
Açılma ve tebliğ tarihleri, birçok hak düşürücü sürenin başlangıcıdır. Tebliğ evrakını ve açılma tutanağının onaylı örneğini mutlaka saklayın.
| İşlem veya dava | Süre | Başlangıç | Dayanak |
| Vasiyetnamenin hâkimce açılması | Bir ay | Vasiyetnamenin teslimi | TMK m.596 |
| Atanmış mirasçı veya vasiyet alacaklısı belgesine itiraz | Bir ay | Tasarrufun bildirilmesi | TMK m.598/2 |
| Atanmış mirasçının mirası reddi | Üç ay | Tasarrufun resmen bildirilmesi | TMK m.606 |
| İptal davası | Bir yıl; her hâlde iyiniyetli davalılara karşı on, iyiniyetli olmayanlara karşı yirmi yıl | Tasarrufun, iptal sebebinin ve hak sahipliğinin öğrenilmesi; her hâlde açılma tarihi | TMK m.559 |
| Tenkis davası | Bir yıl; her hâlde on yıl | Saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesi; her hâlde açılma tarihi | TMK m.571 |
| Vasiyet alacaklısının dava hakkı | On yıl | Kazandırmanın öğrenilmesi veya borcun muaccel olması | TMK m.602 |
Vasiyetnamenin hiç açılmaması, iptal ve tenkis davalarındaki on yıllık üst sürenin işlemeye başlamasını da geciktirir. Bu nedenle bir vasiyetnamenin varlığından haberdar olan mirasçıların açılma işlemini beklemeden başlatması, belirsizliğin uzamasını önler.
Sık Sorulan Sorular
Vasiyetname açılması ne kadar sürer?
Kanun, sulh hâkiminin vasiyetnameyi teslimden itibaren bir ay içinde açmasını öngörür. Ancak mirasçı sayısı, adres sorunları ve tebligat süreleri nedeniyle tebliğ aşamasının tamamlanması daha uzun sürebilir.
Noterdeki vasiyetname nasıl açılır?
Noter ölümü öğrendiğinde vasiyetnameyi sulh hâkimine teslim eder. Noterin haberi yoksa mirasçılar ölüm belgesiyle miras bırakanın yerleşim yeri sulh hukuk mahkemesine başvurur; mahkeme vasiyetnameyi noterden ister ve açar.
Vasiyetnamenin açılmasına itiraz edilebilir mi?
Açılma işleminin kendisi vasiyetnamenin geçerliliğini tartışmaya açmaz. Vasiyetnamenin geçersiz olduğunu düşünüyorsanız iptal davası, saklı payınız zedeleniyorsa tenkis davası açmanız gerekir. Atanmış mirasçı veya vasiyet alacaklısına belge verilmesine ise bildirimden itibaren bir ay içinde itiraz edebilirsiniz.
Mirasçıların açılış duruşmasına katılması zorunlu mu?
Hayır. Bilinen mirasçılar ve diğer ilgililer, diledikleri takdirde hazır bulunmak üzere çağrılır. Katılmayan mirasçılara vasiyetnamenin kendilerine ilişkin kısımları ayrıca tebliğ edilir.
Evde el yazılı vasiyetname bulursam ne yapmalıyım?
Vasiyetnameyi açmadan, üzerinde değişiklik yapmadan ve gecikmeden miras bırakanın yerleşim yeri sulh hukuk mahkemesine teslim edin. Geçerli olup olmadığına bakılmaksızın teslim zorunludur; saklamak tazminat sorumluluğu ve mirastan yoksunluk gibi sonuçlar doğurabilir.
Vasiyet edilen ev açılmadan devredilebilir mi?
Vasiyet alacaklısı, vasiyet edilen malın devrini vasiyeti yerine getirme görevlisinden veya mirasçılardan ister. Bu sürecin sağlıklı yürümesi için vasiyetnamenin açılması ve hak sahiplerine tebliğ edilmesi gerekir; mirasçılar devretmezse dava yoluna gidilebilir.
Özet
- Ölümden sonra ele geçen her vasiyetname, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın hemen sulh hâkimine teslim edilmelidir (TMK m.595).
- Vasiyetname, teslimden itibaren bir ay içinde miras bırakanın yerleşim yeri sulh hâkimince açılır ve okunur (TMK m.596).
- Hak sahiplerine vasiyetnamenin kendilerini ilgilendiren kısımlarının onaylı örneği tebliğ edilir (TMK m.597).
- Atanmış mirasçı veya vasiyet alacaklısı belgesine bildirimden itibaren bir ay içinde itiraz edilebilir (TMK m.598).
- Açılma geçerlilik anlamına gelmez; iptal ve tenkis davalarının on yıllık üst süresi açılma tarihinden başlar (TMK m.559, m.571).
- Vasiyetnameyi kasten yok eden veya bozan kişi mirastan yoksun kalabilir (TMK m.578).
Vasiyetnamenin türü, nerede saklandığı, mirasçıların kimler olduğu ve tebliğ tarihleri sonraki bütün sürelerin hesabını etkilediği için açılma sürecinin dosyaya özgü olarak planlanması gerekir. Dural Hukuk, vasiyetnamenin açılması, mirasçılık belgesi, vasiyetnamenin iptali ve tenkis davaları konularında destek verebilir. Bilgi almak için 0535 260 74 54 numaralı telefonu arayabilir veya iletişim sayfası üzerinden Dural Hukuk'a ulaşabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.
Hazırlayan: Dural Hukuk