Yaya kazası tazminatı konusunda kısa cevap şudur: Araç çarpması sonucu yaralanan yaya veya hayatını kaybeden yayanın yakınları, maddi zararlarını aracın zorunlu trafik sigortasından, sürücüden ve araç işleteninden; manevi zararlarını ise sürücü ve işletenden isteyebilir. Tazminatın miktarını belirleyen en önemli etken kusur oranıdır: Yayanın kazada kusuru varsa tazminat bu oranda azalır, sürücünün kusuru arttıkça yayanın alacağı tazminat da artar.
Yayanın kırmızı ışıkta veya geçit dışından karşıya geçmesi, tazminat hakkını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Araç işleteni tehlike esasına dayalı ağırlaştırılmış bir sorumluluk taşıdığından, sorumluluktan tamamen kurtulmak için çok sıkı şartların ispatı gerekir. Bu yazıda yaya kazasında kimin sorumlu olduğu, kusur oranının nasıl belirlendiği, yayanın kusurunun tazminata etkisi, talep edilebilecek tazminat kalemleri ve başvuru yolları anlatılmaktadır.
Yaya Kazasında Kim Sorumludur?
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun (KTK) 85. maddesine göre motorlu aracın işletilmesi bir kişinin ölümüne veya yaralanmasına sebep olursa aracın işleteni (çoğunlukla ruhsat sahibi) sorumludur ve işleten, sürücünün kusurundan kendi kusuru gibi sorumlu tutulur. Sürücü de kusuru oranında 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun (TBK) haksız fiil hükümlerine göre sorumludur. Bu kişilerin sorumluluğu, KTK m.91 uyarınca yaptırılması zorunlu olan trafik sigortasıyla güvence altına alınmıştır.
- Zorunlu trafik sigortası şirketi: Poliçe limitleri içinde ve sürücünün kusuru oranında maddi zararları öder; manevi tazminat ödemez (KTK m.92/f).
- Sürücü ve işleten: Sigorta limitini aşan maddi zararlardan ve manevi tazminattan müteselsilen sorumludur.
- Güvence Hesabı: Çarpan araç kaçtıysa veya sigortasızsa bedensel zararlar için başvurulabilecek kurumdur.
Yaya Kazasında Kusur Oranı Nasıl Belirlenir?
Kusur oranı, kazaya katılanların trafik kurallarına ne ölçüde aykırı davrandığının yüzde olarak ifadesidir. Değerlendirmede hem sürücünün hem de yayanın uyması gereken kurallar esas alınır. KTK m.74, sürücülerin yaya ve okul geçitlerine yaklaşırken yavaşlamasını ve geçen ya da geçmek üzere olan yayalara durarak ilk geçiş hakkı vermesini zorunlu kılar. KTK m.68 ise yayaların varsa yaya yolunu kullanmasını, karşıya kural olarak yaya geçidi ve kavşaklardan geçmesini ve ışıklı işaretlere uymasını düzenler; yaklaşık yüz metre içinde geçit veya kavşak yoksa yaya, yolu kontrol ederek en kısa doğrultuda geçebilir.
| Kaza şekli | Sürücü açısından değerlendirme | Yaya açısından değerlendirme |
| Yaya, ışıksız yaya geçidinden geçerken çarpılıyor | Yavaşlama ve ilk geçiş hakkı verme yükümlülüğüne aykırılık (KTK m.74) ağır basar | Kural olarak kusur yüklenmez; aniden yola fırlama gibi özel durumlar ayrıca incelenir |
| Yaya, kendisine kırmızı yanarken geçiyor | Hız, dikkat ve fren mesafesi incelenir | Işıklı işarete uymama (KTK m.68) yaya aleyhine ağır kusur oluşturabilir |
| Yaya, geçit yakınken geçit dışından karşıya geçiyor | Hız sınırı, görüş ve tedbirsizlik değerlendirilir | Geçit dışından geçme yasağına aykırılık kusur sayılır |
| Yaya kaldırımda veya banketteyken çarpılıyor | Yoldan çıkma, şerit ihlali gibi sürücü kusurları belirleyicidir | Kural olarak kusur yüklenmez |
| Gece, aydınlatmasız yolda yürüyen yaya | Hızın görüş mesafesine uygunluğu incelenir | Yol kenarını izleme kuralına uyup uymadığı değerlendirilir |
Tablodaki örnekler genel eğilimi gösterir; kesin oranı somut olayın görüntüleri, tanık beyanları, fren izi, hız ve görüş koşulları belirler. Kusur, kaza tespit tutanağından başlanarak ceza soruşturmasında veya hukuk davasında alınan bilirkişi raporlarıyla ya da Adli Tıp Kurumu trafik ihtisas dairesi raporuyla tespit edilir. Hukuk hâkimi, TBK m.74 uyarınca ceza mahkemesinin kusur değerlendirmesiyle ve beraat kararıyla bağlı değildir. Kusur tespitinin genel ilkeleri için trafik kazasında kusur oranı nasıl belirlenir yazımıza bakabilirsiniz.
Yayanın Kusuru Tazminatı Nasıl Etkiler?
Yayanın kusuru tazminatı üç farklı kural üzerinden etkiler:
- Sorumluluktan kurtulma (KTK m.86/1): İşleten, ancak kendisinin ve sürücünün hiç kusuru bulunmadığını, araçtaki bir bozukluğun kazayı etkilemediğini ve kazanın mücbir sebepten ya da zarar görenin veya üçüncü kişinin ağır kusurundan kaynaklandığını birlikte ispat ederse sorumluluktan kurtulur. Yayanın ağır kusurlu olması tek başına yetmez.
- Tazminattan indirim (KTK m.86/2, TBK m.52): İşleten sorumluluktan kurtulamazsa ve yayanın da kusuru varsa hâkim, tazminatı yayanın kusuru oranında indirebilir.
- Sigortanın ödeyeceği kısım (KTK m.92/g ve j): Zarar görenin kendi kusuruna denk gelen tazminat ile ölümlü kazalarda ölen yayanın kusuruna denk gelen destekten yoksun kalma tazminatı sigorta kapsamı dışındadır.
Varsayımsal örnek: Bilirkişi, yayanın sürekli sakatlık zararını 1.000.000 TL olarak hesaplamış ve kusuru sürücüye %70, yayaya %30 olarak dağıtmışsa sigorta şirketinden poliçe limiti içinde kural olarak 700.000 TL istenebilir. Rakam yalnızca yöntemi göstermek içindir; gerçek hesap yaş, gelir, maluliyet oranı ve aktüeryal verilere göre yapılır.
Yaya Kazası Tazminat Kalemleri
TBK m.53 ve 54 bedensel zararları ve ölüm hâlindeki zararları sayar. Yaya kazalarında sık gündeme gelen kalemler şunlardır:
- Tedavi giderleri: Hastane ve tedavi masrafları, KTK m.98 uyarınca kazazedenin sosyal güvencesi olup olmadığına bakılmaksızın Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından karşılanır. Bu kapsam dışında kalan zorunlu masrafların belgelerini saklayın.
- Geçici iş göremezlik ve kazanç kaybı: İyileşme süresince çalışılamayan döneme ait kayıp.
- Sürekli sakatlık tazminatı: Kalıcı maluliyet oranına göre çalışma gücü kaybının karşılığı. Rapordaki oran tazminatı doğrudan etkilediğinden itiraz gerekiyorsa maluliyet oranına itiraz yazımıza bakabilirsiniz.
- Bakıcı gideri: Yaralının başkasının yardımına muhtaç kaldığı dönem için.
- Ölüm hâlinde: Cenaze giderleri ve yayanın desteğinden yoksun kalan yakınların destekten yoksun kalma tazminatı.
- Manevi tazminat: Yaralanan yayaya; ağır bedensel zarar veya ölüm hâlinde yakınlarına da hükmedilebilir (TBK m.56). Bu talep sigortadan değil sürücü ve işletenden istenir.
Bedensel zarar tazminatının hesaplanmasında TBK m.55 uygulanır. 7589 sayılı Kanunla bu maddeye eklenen fıkralarla, çalışma gücü kaybı ve destekten yoksun kalma tazminatlarında kazancın bilindiği döneme ait kısma olay tarihinden, bilinmeyen döneme ait kısma karar tarihinden itibaren kanuni faiz işletilmesi ve tahkikattan önce yapılan ödemelerin oransal mahsubu düzenlenmiştir.
Yaya Kazası Tazminatı Nasıl Talep Edilir?
- Delilleri koruyun: Kaza tespit tutanağı, kamera kayıtları, tanık bilgileri ve hastane kayıtları kusur tespitinin temelidir. Görüntü kayıtları kısa sürede silinebildiğinden savcılıktan veya ilgili işletmelerden erken talep edilmesi önemlidir.
- Sigorta şirketine yazılı başvurun: KTK m.97 uyarınca dava veya tahkimden önce sigorta şirketine yazılı başvuru yapılması gerekir. Şirket, genel şartlarda belirlenen belgelerin iletilmesinden itibaren sekiz iş günü içinde ödeme yapmakla yükümlüdür (KTK m.99).
- 15 gün içinde sonuç alamazsanız: Başvuru yanıtsız kalırsa veya teklif talebi karşılamazsa Sigorta Tahkim Komisyonuna başvurulabilir veya dava açılabilir.
- Manevi tazminat ve limit aşımı için dava: Sürücü ve işletene karşı tazminat davası açılır. KTK m.110'a göre dava kazanın meydana geldiği yer mahkemesinde de açılabilir.
Süre bakımından KTK m.109 uyarınca talepler, zararın ve sorumlunun öğrenilmesinden itibaren 2 yıl ve her hâlde kaza tarihinden itibaren 10 yıl içinde zamanaşımına uğrar; kaza suç oluşturuyor ve ceza kanunu daha uzun bir dava zamanaşımı öngörüyorsa o süre uygulanır. Yaralamalı kazalarda sürücü hakkında ayrıca taksirle yaralama (TCK m.89) veya taksirle öldürme (TCK m.85) suçlarından ceza soruşturması yürütülür.
Çocuk, Yaşlı ve Engelli Yayalarda Özel Durumlar
Kusur değerlendirmesi, yayanın kendini koruma imkânı dikkate alınarak yapılır. Okul ve park çevresi gibi çocukların yoğun bulunduğu yerlerde sürücüden daha yüksek bir dikkat beklenir. Ayırt etme gücü bulunmayan küçük çocuklara kural olarak kusur yüklenemeyeceği kabul edilir; ancak somut olayın özelliklerine göre gözetim yükümlülüğü ve hakkaniyet değerlendirmesi tazminatın belirlenmesinde tartışılabilir.
KTK m.77, gözleri görmeyen ve özel işaret taşıyan yayalar taşıt yolundayken bütün sürücülerin yavaşlamasını, gerekiyorsa durmasını ve yardımcı olmasını zorunlu kılar. Yaşlı yayalarda da yavaş hareket etme ve yolu geç bitirme gibi öngörülebilir durumlar sürücünün dikkat yükümlülüğü kapsamında değerlendirilir. Gece yaşanan kazalarda ise yol aydınlatması, yayanın görünürlüğü ve aracın hızının görüş mesafesine uygunluğu kusur dağılımını belirleyen başlıca etkenlerdir.
Sık Sorulan Sorular
Kırmızı ışıkta geçen yayaya çarpılırsa tazminat alınır mı?
Kural olarak tazminat hakkı tamamen ortadan kalkmaz. Yayanın kusuru oranında indirim yapılır; işleten ancak sürücünün hiç kusurunun bulunmadığını ve diğer şartları ispat ederse sorumluluktan kurtulabilir (KTK m.86). Sürücünün hız veya dikkat kusuru varsa bu oranda tazminat istenebilir.
Yaya kazası tazminatı için önce sigortaya mı başvurulur?
Evet. Zorunlu trafik sigortasına karşı dava açmadan veya tahkime gitmeden önce şirkete yazılı başvuru yapılması gerekir (KTK m.97). Manevi tazminat ise sigortadan değil, sürücü ve işletenden istenir.
Yaya kazasında kusur oranına itiraz edilebilir mi?
Evet. Kaza tespit tutanağındaki değerlendirme bağlayıcı değildir; hukuk davasında veya tahkimde yeni bilirkişi incelemesi ya da Adli Tıp Kurumu raporu istenebilir. Kamera kaydı, tanık ve keşif gibi deliller kusur oranını değiştirebilir.
Yayaya çarpan araç kaçarsa ne olur?
Olay hemen polise veya jandarmaya bildirilmelidir. Aracın kimliği tespit edilemezse bedensel zararlar için Güvence Hesabına başvurulabilir; araç sonradan bulunursa sorumlu kişiye ve sigortacısına karşı da talepte bulunulabilir.
Yaya kazasında ölen kişinin ailesi hangi tazminatları ister?
Ölenin desteğinden yoksun kalan yakınlar destekten yoksun kalma tazminatı, cenaze giderleri ve manevi tazminat isteyebilir. Ölen yayanın kusuruna denk gelen destek tazminatı sigorta kapsamı dışındadır (KTK m.92/j). Hesaplama için destekten yoksun kalma tazminatı yazımıza bakabilirsiniz.
Özet
- Yaya kazasında araç işleteni, sürücü ve zorunlu trafik sigortası sorumludur; sigorta manevi tazminat ödemez (KTK m.85, m.91, m.92).
- Sürücünün yaya geçitlerinde yavaşlama ve ilk geçiş hakkı verme yükümlülüğü vardır; yaya da geçit ve ışık kurallarına uymak zorundadır (KTK m.74, m.68).
- Yayanın kusuru tazminatı kendi oranında azaltır; işletenin tamamen kurtulması sıkı şartlara bağlıdır (KTK m.86; TBK m.52).
- Tedavi giderleri SGK tarafından karşılanır; sakatlık, kazanç kaybı, bakıcı ve ölümde destek tazminatı istenebilir (KTK m.98; TBK m.53-56).
- Sigortaya dava veya tahkimden önce yazılı başvuru şarttır (KTK m.97).
- Zamanaşımı 2 ve 10 yıldır; suç oluşturan kazalarda daha uzun ceza zamanaşımı uygulanabilir (KTK m.109).
Yaya kazalarında tazminatın miktarını kusur dağılımı ve maluliyet oranı belirlediğinden, delillerin erken toplanması ve raporların ayrıntılı incelenmesi sonucu doğrudan etkiler. Dural Hukuk, yaya kazası tazminatı, sigorta şirketine başvuru, Sigorta Tahkim Komisyonu süreçleri, kusur ve maluliyet raporlarına itiraz ile tazminat davaları konularında destek verebilir. Bilgi almak için 0535 260 74 54 numaralı telefonu arayabilir veya iletişim sayfası üzerinden Dural Hukuk'a ulaşabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.
Hazırlayan: Dural Hukuk