Babalık davası nasıl açılır sorusunun kısa cevabı şudur: Babalık davası, ana ve babası evli olmayan ve babası tarafından tanınmamış çocuk ile biyolojik babası arasındaki soybağının mahkeme kararıyla kurulması için aile mahkemesinde açılır. Davayı ana veya çocuk açabilir; dava babaya, baba ölmüşse mirasçılarına karşı yöneltilir (Türk Medeni Kanunu m.301). Ananın dava hakkı doğumdan itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır; çocuğun kendisi için ise Anayasa Mahkemesi'nin iptal kararından sonra bir süre sınırı bulunmamaktadır. Yargılamada belirleyici delil çoğunlukla mahkemenin yaptırdığı DNA incelemesidir.
Çocuk başka bir erkekle, örneğin annenin kocasıyla soybağı ilişkisi içindeyse önce bu bağın ortadan kaldırılması gerekir. Baba çocuğu kendiliğinden tanırsa dava açmaya da gerek kalmaz. Bu yazıda babalık davasını kimlerin hangi sürelerde açabileceği, yetkili mahkeme, DNA testinin nasıl yapıldığı, baba ölmüşse izlenecek yol, ananın ve çocuğun maddi talepleri ve babalık kararının sonuçları anlatılmaktadır.
Babalık Davası Nedir, Hangi Hâllerde Açılır?
Soybağı, çocuk ile ana ve babası arasındaki hukuki bağdır. Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) 282. maddesine göre çocuk ile ana arasındaki soybağı doğumla kendiliğinden kurulur. Çocuk ile baba arasındaki soybağı ise ana ile evlilik, tanıma veya hâkim hükmüyle kurulur. Babalık davası, bu üç yoldan "hâkim hükmü" yoludur ve özellikle şu durumlarda gündeme gelir:
- Ana ve baba evli değilse: Evlilik dışında doğan çocuğun nüfus kaydında baba hanesi boş kalır; baba tanımıyorsa soybağı ancak dava ile kurulabilir.
- Baba tanımaktan kaçınıyorsa: Biyolojik babanın çocuğu kabul etmediği veya ilişkiyi inkâr ettiği durumlarda dava tek yoldur.
- Baba tanıma yapmadan ölmüşse: Bu durumda dava babanın mirasçılarına karşı açılır.
Çocuk evlilik içinde doğmuşsa annenin kocası kanunen baba sayılır ve başka bir erkek hakkında babalık davası açılamaz. Önce bu bağın soybağının reddi davasıyla ortadan kaldırılması gerekir; bu davayı kimlerin hangi sürelerde açabileceği soybağının reddi davası ve DNA testi yazısında, annenin bu davadaki konumu ise anne soybağının reddi davasını açabilir mi yazısında ayrıca ele alınmıştır.
Baba gönüllü olarak çocuğu tanımak isterse dava açmak gerekmez. Tanıma; nüfus memuruna veya mahkemeye yazılı başvuruyla, noterde düzenlenen resmî senetle ya da vasiyetnameyle yapılabilir (TMK m.295). Başka bir erkekle soybağı bulunan çocuk ise bu bağ ortadan kalkmadıkça tanınamaz.
Babalık Davasını Kim, Kime Karşı Açabilir?
TMK m.301, babalık davasında tarafları ve davadan haberdar edilmesi gerekenleri ayrıca düzenler:
- Ana: Kendi adına davacı olabilir. Ananın davası, çocuğun dava hakkından bağımsızdır.
- Çocuk: Çocuk da davacı olabilir. Çocuk küçükse dava, uygulamada sulh hukuk mahkemesince çocuğa atanan kayyım aracılığıyla yürütülür. Ergin çocuk davayı kendisi açabilir.
- Davalı: Dava babaya karşı açılır. Baba ölmüşse davalı, babanın mirasçılarıdır.
- İhbar edilecekler: Dava Cumhuriyet savcısına ve Hazineye ihbar edilir. Davayı ana açmışsa kayyıma, kayyım açmışsa anaya da ihbar edilir.
Biyolojik baba ise kanunda babalık davası açabilecekler arasında sayılmamıştır; baba çocukla soybağı kurmak istiyorsa tanıma yoluna gidebilir.
Babalık Davası Süreleri
Babalık davasındaki süreler hak düşürücü süredir. Hak düşürücü süre, geçtiğinde dava hakkının ortadan kalktığı ve mahkemenin kendiliğinden dikkate aldığı süredir. TMK m.303'e göre dava, çocuğun doğumundan önce de sonra da açılabilir. Süreler davacıya göre farklıdır:
| Durum | Süre | Dayanak |
| Ananın açacağı dava | Doğumdan itibaren bir yıl | TMK m.303/1 |
| Çocuğun açacağı dava | Süre sınırı yok | TMK m.303 (Anayasa Mahkemesi iptal kararı) |
| Çocuğun başka bir erkekle soybağı varsa | Bir yıllık süre, bu bağın ortadan kalktığı tarihte başlar | TMK m.303/3 |
| Gecikme haklı bir sebebe dayanıyorsa | Sebebin ortadan kalkmasından itibaren bir ay | TMK m.303/4 |
| Doğum, gebelik ve geçim giderleri | Babalık davasıyla birlikte veya ayrı dava | TMK m.304 |
Ananın bir yıllık süreyi kaçırması, çocuğun dava hakkını ortadan kaldırmaz. Yine de delillerin kaybolmaması ve nafaka gibi taleplerin gecikmemesi için davanın mümkün olduğunca erken açılması önerilir.
Babalık Davası Nasıl Açılır? Adım Adım Süreç
- Nüfus kaydını kontrol edin: Çocuğun nüfus kayıt örneğini alın ve baba hanesinde başka bir kişinin görünüp görünmediğine bakın. Görünüyorsa önce soybağının reddi gerekir.
- Görevli ve yetkili mahkemeyi belirleyin: Görevli mahkeme aile mahkemesidir; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar. Soybağına ilişkin davalar, taraflardan birinin dava veya doğum sırasındaki yerleşim yeri mahkemesinde açılır (TMK m.283). Bu dava için arabulucuya başvurmak gerekmez.
- Delilleri toplayın: Gebelik döneminde tarafların birlikte olduğunu gösteren mesajlar, fotoğraflar, tanıklar, doğum ve hastane kayıtları ile çocuğun bakım masraflarına ilişkin belgeler hazırlanmalıdır.
- Dava dilekçesini hazırlayın: Dilekçede taraflar, ilişkinin ve gebeliğin zamanı, DNA incelemesi talebi ve varsa nafaka ile TMK m.304'teki gider talepleri açıkça yazılmalıdır.
- Harç ve gider avansını yatırın: Dava açılırken harç ve tebligat, DNA incelemesi gibi giderler için gider avansı yatırılır. Güncel tutarlar harç tarifesinden ve adliyeden kontrol edilmelidir; ödeme gücü olmayanlar adli yardım talep edebilir.
- Yargılamayı takip edin: Mahkeme davayı savcılığa ve Hazineye ihbar eder, gerekli hâllerde çocuğa kayyım atanmasını sağlar, DNA incelemesi yaptırır ve tanıkları dinledikten sonra karar verir.
Babalık Davasında DNA Testi Nasıl Yapılır?
Kanun, babalık davasında davacının işini kolaylaştıran bir karine öngörür. TMK m.302'ye göre davalının, çocuğun doğumundan önceki üç yüzüncü gün ile yüz sekseninci gün arasında ana ile cinsel ilişkide bulunmuş olması babalığa karine sayılır. Davalı, babalığının olanaksız olduğunu veya başka bir kişinin babalığının daha olası olduğunu ispat ederse karine düşer.
Uygulamada ise uyuşmazlığı çoğunlukla bilimsel inceleme çözer:
- Mahkeme kararıyla yapılır: Mahkeme, tarafların ve çocuğun kan veya ağız içi doku örneklerinin alınarak Adli Tıp Kurumu veya yetkili bir kurumda incelenmesine karar verir.
- Teste katlanma yükümlülüğü: Sağlık açısından tehlike oluşturmamak şartıyla herkes soybağının tespiti için kan veya doku alınmasına katlanmak zorundadır; haklı sebep olmadan kaçınılırsa hâkim incelemenin zor kullanılarak yapılmasına karar verir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.292).
- Kaçınmanın sonucu: Davalı incelemeye rıza göstermezse hâkim, durum ve koşullara göre beklenen sonucu onun aleyhine doğmuş sayabilir (TMK m.284).
- Re'sen araştırma: Soybağı davalarında hâkim olguları kendiliğinden araştırır. Bu nedenle davalının davayı kabul etmesi tek başına yeterli görülmez; mahkeme çoğunlukla yine DNA incelemesi yaptırır.
Mahkeme dışında özel bir laboratuvarda yaptırılan test bilgi verici olabilir; ancak mahkeme kural olarak kendi belirlediği kurumda yeni bir inceleme yaptırır. Özel test için başkasından gizlice örnek almak ayrıca hukuki sorun doğurabileceğinden bu yola başvurmadan önce dikkatli olunmalıdır.
Baba Ölmüşse Babalık Davası Nasıl Açılır?
Baba tanıma yapmadan ölmüşse dava, babanın mirasçılarına karşı açılır (TMK m.301). Çocuk için süre sınırı bulunmadığından babanın ölümünden yıllar sonra da dava açılabilir; ana için ise doğumdan itibaren bir yıllık süre geçerlidir.
Baba hayatta olmadığında DNA incelemesi için uygulamada babanın anne ve babası, kardeşleri veya diğer çocukları gibi yakın kan hısımlarından örnek alınmasına başvurulur. Bu yeterli olmazsa mahkeme kararıyla ölenden doku örneği alınması gündeme gelebilir. Babalık kararıyla soybağı kurulan çocuk, baba yönünden evlilik içi çocuklar gibi mirasçı olur (TMK m.498). Miras paylaşılmışsa mirasçılık belgesinin düzeltilmesi ve miras payı talepleri ayrıca değerlendirilmelidir.
Babalık Kararının Sonuçları: Nafaka, Velayet ve Miras
Babalık davasının kabulüyle çocuk ile baba arasında soybağı kurulur ve karar kesinleştikten sonra nüfus kaydına işlenir. Bu kararın başlıca sonuçları şunlardır:
- Çocuk için nafaka: Babalık davasıyla birlikte çocuk için nafaka istenebilir. Hâkim babalık olasılığını kuvvetli bulursa, karardan önce çocuğun ihtiyaçları için uygun bir nafakaya hükmedebilir (TMK m.333). Küçüğe fiilen bakan ana da çocuk adına nafaka davası açabilir (TMK m.329).
- Ananın giderleri: Ana, babalık davasıyla birlikte veya ayrı olarak baba ya da mirasçılarından doğum giderlerini, doğumdan önceki ve sonraki altışar haftalık geçim giderlerini ve gebelik ile doğumun gerektirdiği diğer giderleri isteyebilir (TMK m.304).
- Velayet: Ana ve baba evli değilse velayet anaya aittir (TMK m.337). Babalık kararı velayeti kendiliğinden babaya geçirmez; velayetin babaya verilmesi ayrı bir talep ve çocuğun üstün yararı değerlendirmesi gerektirir. Bu konu evlilik dışı doğan çocuğun velayeti ve tanıma yazısında ayrıntılı olarak anlatılmıştır.
- Kişisel ilişki: Velayet kendisine verilmeyen baba, çocukla kişisel ilişki kurulmasını talep edebilir.
- Miras: Soybağı kurulan çocuk, babasının ve baba tarafındaki hısımlarının yasal mirasçısı olur (TMK m.498).
Sık Sorulan Sorular
Babalık davası ne kadar sürer?
Süre; tebligatların yapılmasına, kayyım atanmasına, DNA raporunun gelme süresine ve tanık sayısına göre değişir. Aynı mahkemedeki iki duruşma arasında kural olarak en fazla üç ay bırakılabilir (HMK m.147). Kararın kesinleşmesi için kanun yolu süreleri de ayrıca beklenir; kesin bir süre vermek mümkün değildir.
Babalık davasında DNA testi zorunlu mu, davalı testi reddederse ne olur?
Soybağının tespiti için gerekli ve sağlık açısından tehlikesiz incelemelere herkes katlanmak zorundadır. Haklı sebep olmadan kaçınan kişi hakkında hâkim zor kullanılarak inceleme yapılmasına karar verebilir; ayrıca kaçınma, davalının aleyhine sonuç doğurabilir (HMK m.292, TMK m.284).
Biyolojik baba babalık davası açabilir mi?
Kanun babalık davası açma hakkını ana ve çocuğa tanır. Biyolojik baba ise çocuğu tanıyarak soybağı kurabilir. Çocuk başka bir erkekle soybağı içindeyse tanıma da ancak bu bağ ortadan kalktıktan sonra mümkündür.
Babalık davası hangi mahkemede açılır?
Babalık davası aile mahkemesinde, aile mahkemesi yoksa aile mahkemesi sıfatıyla asliye hukuk mahkemesinde açılır. Yetkili mahkeme, taraflardan birinin dava açıldığı tarihteki veya doğum tarihindeki yerleşim yeri mahkemesidir (TMK m.283).
Babalık davası kazanılırsa çocuk babadan miras alır mı?
Evet. Soybağı hâkim hükmüyle kurulan çocuk, baba yönünden evlilik içinde doğmuş çocuklar gibi mirasçı olur (TMK m.498). Baba ölmüşse dava mirasçılara karşı açılır ve kararın ardından miras payı talepleri gündeme gelebilir.
Babalık davası için avukat tutmak zorunlu mu?
Kanunen zorunlu değildir; ana veya ergin çocuk davayı kendisi açabilir. Ancak hak düşürücü süreler, kayyım atanması, DNA incelemesi ve nafaka ile gider taleplerinin birlikte yürütülmesi teknik bilgi gerektirdiğinden hukuki destek almak hak kaybını önlemeye yardımcı olur.
Özet
- Babalık davasını ana ve çocuk açabilir; dava babaya, baba ölmüşse mirasçılarına karşı açılır ve savcılık ile Hazineye ihbar edilir (TMK m.301).
- Ananın dava hakkı doğumdan itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır; çocuğun dava hakkı süreye bağlı değildir (TMK m.303).
- Çocuğun başka bir erkekle soybağı varsa önce bu bağın kaldırılması gerekir (TMK m.295, m.303/3).
- Dava aile mahkemesinde, taraflardan birinin dava veya doğum sırasındaki yerleşim yerinde açılır (TMK m.283).
- DNA incelemesine katlanmak zorunludur; kaçınma hâlinde zor kullanılabilir ve kaçınma aleyhe değerlendirilebilir (HMK m.292, TMK m.284).
- Babalık kararıyla nafaka ve miras hakları doğar; velayet ise kural olarak annede kalır (TMK m.333, m.337, m.498).
Babalık davasında sürelerin hangi tarihten başladığı, kimin davacı olacağı ve hangi taleplerin birlikte ileri sürüleceği her ailenin durumuna göre değiştiği için somut değerlendirme gerekir. Dural Hukuk, babalık ve soybağı davaları, nafaka talepleri ve evlilik dışı doğan çocukların hakları konularında destek verebilir. Bilgi almak için 0535 260 74 54 numaralı telefonu arayabilir veya iletişim sayfası üzerinden Dural Hukuk'a ulaşabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.
Hazırlayan: Dural Hukuk