Genel kurul kararının iptali davasını kimlerin ve hangi sürede açabileceği sorusunun kısa cevabı şudur: Kanuna, esas sözleşmeye veya dürüstlük kuralına aykırı bir anonim şirket genel kurul kararına karşı; toplantıda olumsuz oy verip muhalefetini tutanağa geçirten pay sahibi, çağrı veya oylamadaki belirli usulsüzlükleri ileri süren pay sahibi, yönetim kurulu ya da kararın uygulanması kişisel sorumluluğuna yol açacak yönetim kurulu üyesi, karar tarihinden itibaren üç ay içinde şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesinde iptal davası açabilir. Bu üç aylık süre hak düşürücüdür; kaçırılırsa karar artık iptal ettirilemez.
Ancak her sakat karar için üç aylık süre geçerli değildir. Pay sahibinin vazgeçilemez haklarını ortadan kaldıran veya şirketin temel yapısını bozan kararlar batıldır ve butlanın tespiti için kanunda bir süre öngörülmemiştir. Aynı kurallar limited şirketlerde de kıyas yoluyla uygulanır. Bu yazıda genel kurul kararının iptali davasının sebepleri, davayı kimlerin açabileceği, süre ve görevli mahkeme, iptal, butlan ve yokluk arasındaki fark, kararın yürütülmesinin geri bırakılması ve dava sürecinde dikkat edilmesi gerekenler anlatılmaktadır.
Genel Kurul Kararının İptali Hangi Hâllerde İstenebilir?
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun (TTK) 445. maddesi üç iptal sebebi sayar: kanuna aykırılık, esas sözleşmeye aykırılık ve özellikle dürüstlük kuralına aykırılık. Sakatlık kararın içeriğinde de alınış biçiminde de olabilir.
- Kanuna aykırılık: Genel kurulun TTK m.414'e uygun çağrılmaması (Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi ve şirketin internet sitesinde ilan, ilan ve toplantı günleri hariç en az iki hafta önce çağrı, pay defterine kayıtlı pay sahiplerine iadeli taahhütlü mektup), gündemde bulunmayan bir konunun karara bağlanması (TTK m.413), toplantı veya karar nisabına uyulmaması (TTK m.418) ya da oy kullanamayacak kişilerin oy kullanması bu gruba girer. Örneğin yönetim kurulu üyeleri, kendi ibralarına ilişkin kararlarda kendi paylarından doğan oyu kullanamaz (TTK m.436).
- Esas sözleşmeye aykırılık: Esas sözleşmede öngörülen ağırlaştırılmış nisaba, imtiyazlı payların haklarına veya toplantı yerine ilişkin hükümlere uyulmadan alınan kararlar iptal edilebilir.
- Dürüstlük kuralına aykırılık: Çoğunluğun oy gücünü azınlığı zarara uğratacak şekilde kullanması bu kapsamda değerlendirilir. Şirketin gerçek bir ihtiyacı olmadan azınlığın payını sulandırmaya yönelik sermaye artırımı, makul bir gerekçe olmaksızın yıllarca kâr dağıtılmaması veya pay sahipleri arasında eşit işlem ilkesine (TTK m.357) aykırı davranılması uygulamada sık ileri sürülen örneklerdir. Sonuç somut olaya göre değişir.
Nisap ve çağrı kuralları büyük ölçüde esas sözleşmede belirlendiğinden, bu konuda şirket sözleşmesi nasıl hazırlanır yazımıza da göz atabilirsiniz.
Genel Kurul Kararının İptali Davasını Kimler Açabilir?
TTK m.446, iptal davası açabilecek kişileri sınırlı olarak sayar:
- Olumsuz oy veren ve muhalefetini tutanağa geçirten pay sahibi: Toplantıda hazır bulunmak, karara olumsuz oy vermek ve muhalefetin tutanağa yazılmasını sağlamak gerekir. Çekimser kalan, oy kullanmayan veya muhalefetini tutanağa geçirtmeyen pay sahibi bu bende dayanamaz.
- Belirli usulsüzlükleri ileri süren pay sahibi: Toplantıya katılıp katılmadığına ve nasıl oy kullandığına bakılmaksızın; çağrının usulüne göre yapılmadığını, gündemin gereği gibi ilan edilmediğini, yetkisiz kişilerin toplantıya katılıp oy kullandığını veya kendisinin genel kurula katılmasına ve oy kullanmasına haksız olarak izin verilmediğini ileri süren pay sahibi de dava açabilir. Bu durumda aykırılığın kararın alınmasında etkili olduğunun da ileri sürülmesi gerekir.
- Yönetim kurulu: Yönetim kurulu, organ olarak alacağı bir kararla iptal davası açabilir.
- Yönetim kurulu üyesi: Kararın yerine getirilmesi kişisel sorumluluğuna sebep olacaksa her bir yönetim kurulu üyesi tek başına dava açabilir.
Davalı, kararı alan genel kurulun bağlı olduğu şirkettir. Yargıtay uygulamasına göre davacı pay sahibinin kural olarak hem karar tarihinde hem de dava süresince pay sahibi sıfatını koruması gerekir; dava sürerken paylarını devreden kişinin davası bu yönden sorun yaşayabilir.
İptal Davası Süresi ve Görevli Mahkeme
İptal davası, karar tarihinden itibaren üç ay içinde açılmalıdır (TTK m.445). Süre, kararın öğrenildiği tarihten değil, genel kurul toplantısında kararın alındığı tarihten başlar. Hak düşürücü nitelikteki bu süre mahkemece kendiliğinden dikkate alınır; tarafların anlaşmasıyla uzatılamaz.
Görevli mahkeme asliye ticaret mahkemesi, yetkili mahkeme ise şirket merkezinin bulunduğu yer mahkemesidir. Kanun, üç aylık sürenin dolmasından önce duruşmaya başlanamayacağını ve aynı karara karşı birden fazla iptal davası açılmışsa davaların birleştirilerek görüleceğini öngörür (TTK m.448/2). Yönetim kurulu da davanın açıldığını ve duruşma gününü usulüne uygun olarak ilan etmek ve şirketin internet sitesine koymakla yükümlüdür (TTK m.448/1).
Ticari davalarda arabuluculuk, TTK m.5/A uyarınca yalnızca konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında dava şartıdır. Genel kurul kararının iptali davasının konusu para olmadığından, kural olarak dava açmadan önce arabulucuya başvurmak gerekmez. Ancak iptal talebiyle birlikte bir tazminat talebi de ileri sürülecekse, bu talep yönünden arabuluculuk şartı ayrıca değerlendirilmelidir.
İptal, Butlan ve Yokluk Arasındaki Fark
Kanun iptal edilebilirlik ile butlanı ayrı düzenler; yokluk ise doktrin ve yargı kararlarıyla şekillenmiş bir kavramdır.
| Ölçüt | İptal edilebilir karar | Batıl karar | Yok hükmündeki karar |
| Dayanak | TTK m.445-446 | TTK m.447 | Doktrin ve yargı uygulaması |
| Tipik örnek | Çağrı veya gündem usulsüzlüğü, esas sözleşmeye aykırılık, dürüstlük kuralına aykırılık | Genel kurula katılma, asgari oy ve dava gibi vazgeçilemez hakları kaldıran; bilgi alma hakkını kanun dışı sınırlayan; sermayenin korunmasına aykırı kararlar | Gerçekte hiç yapılmamış bir toplantı için düzenlenmiş tutanak gibi kurucu unsurları bulunmayan kararlar |
| Süre | Karar tarihinden itibaren 3 ay (hak düşürücü) | Kanunda süre öngörülmemiştir | Süreye bağlı değildir |
| Kimler ileri sürebilir? | Yalnızca TTK m.446'da sayılanlar | Hukuki yararı bulunan herkes | Hukuki yararı bulunan herkes |
| Etkisi | İptal kararı kesinleşene kadar karar geçerli sayılır | Karar baştan itibaren hükümsüzdür, mahkeme bunu tespit eder | Karar hukuken hiç doğmamış kabul edilir |
Bir kararın hangi gruba girdiği her zaman açık değildir. Üç aylık süre geçtikten sonra "karar batıldır" veya "yok hükmündedir" iddiasıyla dava açılması mümkün olsa da mahkeme sakatlığı yalnızca iptal sebebi olarak nitelendirirse dava süre yönünden reddedilebilir. Bu nedenle şüpheli durumlarda davanın üç aylık süre içinde açılması en güvenli yoldur.
Kararın Yürütülmesinin Geri Bırakılması ve Teminat
İptal davası açılması, dava konusu kararın uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz. Kararın uygulanması telafisi güç sonuçlar doğuracaksa (örneğin sermaye artırımının tescili, yeni yönetim kurulunun işe başlaması veya önemli bir varlığın satışı), mahkemeden kararın yürütülmesinin geri bırakılması istenebilir. Mahkeme, yönetim kurulu üyelerinin görüşünü aldıktan sonra bu konuda karar verir (TTK m.449).
Şirket, davanın kendisine verebileceği muhtemel zararlara karşı davacının teminat göstermesini isteyebilir; teminatın niteliğini ve miktarını mahkeme belirler (TTK m.448/3). Davanın kötüniyetle açıldığı anlaşılırsa davacılar, bu sebeple şirketin uğradığı zarardan müteselsilen sorumlu olur (TTK m.451). Bu nedenle dava, somut ve belgeye dayanan iptal sebeplerine dayandırılmalıdır.
Genel Kurul Kararının İptali Davası Adım Adım
- Toplantıda hakkınızı koruyun: Karara olumsuz oy verin ve muhalefetinizin gerekçesiyle birlikte tutanağa yazılmasını isteyin. Toplantıya çağrılmadıysanız veya katılmanız engellendiyse bunu belgeleyin.
- Belgeleri toplayın: Çağrı ilanı ve gündem, iadeli taahhütlü mektup kayıtları, hazır bulunanlar listesi (TTK m.417), toplantı tutanağı (TTK m.422), esas sözleşme ve pay defteri kaydı davanın temel delilleridir.
- Süreyi hesaplayın: Karar tarihinden itibaren üç aylık sürenin son gününü belirleyin; dilekçeyi son güne bırakmayın.
- Dava dilekçesini hazırlayın: Hangi kararın, hangi sebeple iptalini istediğinizi açıkça yazın; gerekiyorsa butlan tespitini terditli olarak talep edin ve yürütmenin geri bırakılmasını isteyin.
- Yargılama süreci: Mali konularda bilirkişi incelemesi yaptırılabilir; harç ve gider avansı güncel tarifelere göre hesaplanır.
- Karar kesinleşince: İptal veya butlan kararı kesinleştikten sonra bütün pay sahipleri hakkında sonuç doğurur; yönetim kurulu kararı derhâl ticaret siciline tescil ettirmek ve internet sitesine koymakla yükümlüdür (TTK m.450).
Limited Şirketlerde Genel Kurul Kararının İptali
TTK m.622, anonim şirket genel kurul kararlarının butlanı ve iptaline ilişkin hükümlerin limited şirketlere kıyas yoluyla uygulanacağını belirtir. Bu nedenle üç aylık süre, davacı sıfatı, yürütmenin geri bırakılması ve kararın etkisi bakımından yukarıdaki kurallar limited şirket ortakları için de geçerlidir.
Bununla birlikte limited şirketlere özgü bazı kurallar vardır. Genel kurul, toplantı gününden en az on beş gün önce çağrılır; şirket sözleşmesi bu süreyi uzatabilir veya on güne kadar kısaltabilir (TTK m.617/2). Ortaklardan biri sözlü görüşme istemedikçe kararlar, öneriye diğer ortakların yazılı onayı alınarak da verilebilir (TTK m.617/4). Şirket sözleşmesinde öngörülen bir sebeple genel kurul kararıyla şirketten çıkarılan ortak ise, kararın noter aracılığıyla kendisine bildirilmesinden itibaren üç ay içinde iptal davası açabilir (TTK m.640/2). Hangi şirket türünün size uygun olduğunu değerlendirirken limited şirket ile anonim şirket arasındaki farkları da incelemenizi öneririz.
Sık Sorulan Sorular
Genel kurul kararının iptali davası ne kadar sürede açılmalıdır?
Dava, karar tarihinden itibaren üç ay içinde açılmalıdır (TTK m.445). Süre öğrenme tarihinden değil karar tarihinden başlar ve hak düşürücüdür. Batıl kararlar için kanunda süre öngörülmemiştir.
Genel kurul toplantısına katılmayan pay sahibi iptal davası açabilir mi?
Toplantıya katılmayan pay sahibi, çağrının usulüne uygun yapılmadığını, gündemin gereği gibi ilan edilmediğini, yetkisiz kişilerin oy kullandığını veya katılmasına haksız olarak izin verilmediğini ve bunun karara etkili olduğunu ileri sürerek dava açabilir. Bunların dışındaki sebeplerle dava açabilmek için kural olarak toplantıya katılıp olumsuz oy vermek ve muhalefeti tutanağa geçirtmek gerekir.
Genel kurul kararının iptali için arabulucuya başvurmak zorunlu mu?
Kural olarak hayır. TTK m.5/A'daki zorunlu arabuluculuk, konusu bir miktar para olan ticari davalar içindir. Genel kurul kararının iptali davasının konusu para olmadığından doğrudan mahkemeye başvurulabilir; aynı dilekçede tazminat da istenecekse bu talep ayrıca değerlendirilmelidir.
Ticaret siciline tescil edilmiş bir genel kurul kararı iptal edilebilir mi?
Evet. Tescil, sakat bir kararı geçerli hâle getirmez. Mahkemenin iptal veya butlan kararı kesinleştiğinde bütün pay sahipleri hakkında sonuç doğurur ve yönetim kurulu bu kararı ticaret siciline tescil ettirmekle yükümlüdür (TTK m.450).
İptal davası açılınca genel kurul kararı uygulanmaya devam eder mi?
Dava açılması kararın uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz. Davacı, mahkemeden kararın yürütülmesinin geri bırakılmasını isteyebilir; mahkeme yönetim kurulu üyelerinin görüşünü aldıktan sonra karar verir (TTK m.449).
Limited şirkette ortak genel kurul kararına nasıl itiraz eder?
Limited şirketlerde de anonim şirket hükümleri kıyasen uygulandığından (TTK m.622), ortak üç ay içinde şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesinde iptal davası açar. Şirketten çıkarılmaya ilişkin kararlarda süre, kararın noter aracılığıyla bildirilmesinden itibaren işler (TTK m.640/2).
Özet
- Kanuna, esas sözleşmeye veya dürüstlük kuralına aykırı genel kurul kararlarına karşı iptal davası açılabilir (TTK m.445).
- Davayı yalnızca kanunda sayılan pay sahipleri, yönetim kurulu ve belirli hâllerde yönetim kurulu üyeleri açabilir; olumsuz oy ve tutanağa muhalefet şerhi kritik önemdedir (TTK m.446).
- Süre karar tarihinden itibaren üç aydır ve hak düşürücüdür; görevli mahkeme şirket merkezindeki asliye ticaret mahkemesidir (TTK m.445, m.448).
- Vazgeçilemez hakları kaldıran veya sermayenin korunmasına aykırı kararlar batıldır ve süreye bağlı değildir (TTK m.447).
- Kararın uygulanması ancak mahkemenin yürütmeyi geri bırakma kararıyla durur; kötüniyetli davada davacılar şirket zararından sorumludur (TTK m.449, m.451).
- Bu kurallar limited şirketlere kıyasen uygulanır; çıkarma kararına karşı süre noter bildiriminden başlar (TTK m.622, m.640).
Genel kurul kararlarına karşı izlenecek yol, sakatlığın türüne, davacının toplantıdaki tutumuna ve sürelere göre değiştiği için her dosyanın belgeleri üzerinden ayrıca değerlendirilmesi gerekir. Dural Hukuk, anonim ve limited şirket genel kurul kararlarının iptali ve butlanı davaları, pay sahibi hakları ve şirketler hukuku danışmanlığı konularında destek verebilir. Bilgi almak için 0535 260 74 54 numaralı telefonu arayabilir veya iletişim sayfası üzerinden Dural Hukuk'a ulaşabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.
Hazırlayan: Dural Hukuk