Sakarya miras avukatı araştıranların önce bilmesi gereken kısa cevap şudur: Sakarya'da miras süreci, ölümden sonraki ilk aylarda yapılması gereken işlemlerle (mirasın reddi için 3 ay, veraset ve intikal vergisi beyannamesi için kural olarak 4 ay) başlar; mirasçılık belgesi noterden veya sulh hukuk mahkemesinden alınır, uyuşmazlık çıkarsa dava türüne göre sulh hukuk ya da asliye hukuk mahkemesine gidilir. Mirasçılar mal paylaşımında anlaşamazsa ortaklığın giderilmesi davasından önce arabulucuya başvurmak zorunludur.
Miras davalarında görevli ve yetkili mahkeme, talebin türüne, ölen kişinin son yerleşim yerine ve terekedeki taşınmazların bulunduğu yere göre değişir. Ölen kişi Adapazarı, Serdivan, Erenler veya Arifiye'de yaşıyorsa işler çoğunlukla Sakarya merkez adliyesinde, kendi adliyesi bulunan bir ilçede yaşıyorsa o ilçe adliyesinde yürür. Bu yazıda Sakarya'da miras işlerinin hangi birimlerde görüldüğü, ölümden sonraki süre takvimi, mirasçılık belgesi ve tereke işlemleri, miras davalarının türleri ve aşamaları, tarım arazilerine özgü kurallar ve hazırlanacak belgeler anlatılmaktadır.
Sakarya'da Miras İşleri Hangi Mahkemede Görülür?
Miras hukukunda iki tür mahkeme öne çıkar. Sulh hukuk mahkemesi, mirasçılık belgesi, mirasın reddi, tereke tespiti ve ortaklığın giderilmesi gibi işlere bakar. Asliye hukuk mahkemesi ise tenkis, vasiyetnamenin iptali ve muris muvazaası gibi çekişmeli miras davalarını görür. Sakarya Adliyesinin resmî internet sitesine göre merkezde 4 sulh hukuk mahkemesi bulunmakta ve bu mahkemeler ek hizmet binasında çalışmaktadır.
| İş veya dava | Görevli merci | Sakarya'da nereye başvurulur? |
| Mirasçılık belgesi | Noter veya sulh hukuk mahkemesi | Herhangi bir noter ya da talep edenin oturduğu yerdeki sulh hukuk mahkemesi |
| Mirasın reddi, tereke tespiti, vasiyetnamenin açılması | Sulh hukuk mahkemesi | Merkezde ek hizmet binasındaki sulh hukuk mahkemeleri; ilçelerde ilçe adliyesindeki sulh hukuk mahkemesi |
| Ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu) | Sulh hukuk mahkemesi (önce arabuluculuk) | Taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi |
| Tenkis, vasiyetnamenin iptali, miras sebebiyle istihkak | Asliye hukuk mahkemesi | Ölen kişinin son yerleşim yeri mahkemesi |
| Muris muvazaası nedeniyle tapu iptali ve tescil | Asliye hukuk mahkemesi | Taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi |
| İstinaf | Bölge adliye mahkemesi | Serdivan'daki Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi |
Akyazı, Ferizli, Geyve, Hendek, Karasu, Kaynarca, Kocaali, Pamukova ve Sapanca'daki ilçe adliyelerinde de sulh hukuk ve asliye hukuk mahkemeleri görev yapar. Görev ve yetki kurallarının ayrıntıları için miras davalarında görev ve yetki yazımıza, adliye binaları ve ulaşım için Sakarya Adliyesi rehberimize bakabilirsiniz.
Ölümden Sonra Süre Takvimi: Hangi İşlem Ne Zaman Yapılır?
Miras hukukunda sürelerin büyük bölümü hak düşürücüdür; kaçırıldığında hak kaybedilir. Bu nedenle ilk iş, aşağıdaki takvimi not etmektir:
| İşlem | Süre | Dayanak |
| Mirasın reddi | Yasal mirasçılar için ölümün öğrenilmesinden itibaren 3 ay | TMK m.606 |
| Resmî defter tutulması talebi | 1 ay | TMK m.619 |
| Veraset ve intikal vergisi beyannamesi | Ölüm ve mirasçılar Türkiye'deyse ölüm tarihini izleyen günden itibaren 4 ay | 7338 sayılı Kanun m.9 |
| Vasiyetnamenin iptali | Öğrenmeden itibaren 1 yıl, her hâlde 10 yıl | TMK m.559 |
| Tenkis davası | Saklı payın zedelendiğini öğrenmeden itibaren 1 yıl, her hâlde 10 yıl | TMK m.571 |
| Miras sebebiyle istihkak | Öğrenmeden itibaren 1 yıl, her hâlde 10 yıl | TMK m.639 |
Mirasçılık belgesi alınması ve mirasçılık belgesinin iptali için kanunda bir süre öngörülmemiştir. Muris muvazaasına dayanan tapu iptali davaları da Yargıtay uygulamasına göre hak düşürücü süreye bağlı değildir; ancak delillerin zamanla kaybolabileceği unutulmamalıdır. Mirasçının bilmesi gereken genel kurallar için miras hukuku sayfamıza göz atabilirsiniz.
Mirasçılık Belgesi, Tereke ve Tapu İşlemleri
Mirasçılık belgesi (veraset ilamı), mirasçıları ve paylarını gösteren belgedir. Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) 598. maddesine göre yasal mirasçılar bu belgeyi noterden veya sulh hukuk mahkemesinden alabilir. Nüfus kayıtlarının yetersiz olduğu, tanık dinlenmesi gereken veya yabancılık unsuru bulunan durumlarda ve vasiyetnameyle atanmış mirasçılar bakımından mahkemeye başvurmak gerekir.
- Mirasçılık belgesi: Mirasçılardan biri tek başına başvurabilir; belge tüm mirasçıları gösterir.
- Tereke araştırması: Belgeyle bankalardan hesap bilgisi, tapu müdürlüklerinden taşınmaz kaydı ve trafik kayıtlarından araç bilgisi istenebilir. Gerekirse sulh hukuk mahkemesinden tereke tespiti talep edilir.
- Vergi beyannamesi: Veraset ve intikal vergisi beyannamesi, ölen kişinin son ikametgâhının bulunduğu yerdeki vergi dairesine verilir; istisna tutarları her yıl güncellendiğinden vergi dairesinden kontrol edilmelidir.
- Tapuda intikal: Taşınmazlar, mirasçılık belgesiyle taşınmazın bulunduğu yerdeki tapu müdürlüğünde mirasçılar adına kaydedilir; uygulamada veraset ve intikal vergisi beyannamesinin verildiğini gösteren vergi dairesi yazısı da istenmektedir. İntikal kural olarak elbirliği (iştirak) hâlinde yapılır; paylı mülkiyete geçiş için mirasçıların anlaşması gerekir.
Ölen kişinin borçlarının terekeyi aştığından şüpheleniliyorsa, mirası kabul anlamına gelebilecek işlemlerden (örneğin terekedeki aracı satmak) kaçınılmalı ve 3 aylık ret süresi içinde karar verilmelidir. Ölüm tarihinde ödeme gücünden yoksunluğu açıkça belli olan kişinin mirası reddedilmiş sayılır (TMK m.605/2); bunun tespiti için de dava açılabilir.
Miras Davaları ve Aşamaları
Sakarya'da açılan miras davaları, diğer illerdeki gibi Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) usul kurallarına göre yürür. Uygulamada en sık karşılaşılan davalar şunlardır:
- Ortaklığın giderilmesi: Mirasçılar tereke malının paylaşımında anlaşamazsa açılır. 6325 sayılı Kanun'un 18/B maddesine göre önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır; anlaşma olmazsa mahkeme malı aynen bölüştürür, bu mümkün değilse satış yoluyla ortaklığı giderir.
- Tenkis: Saklı paylı mirasçının (altsoy, ana-baba ve eş) payını zedeleyen vasiyet veya bağışların indirilmesini sağlar.
- Muris muvazaası: Ölen kişinin mirasçıdan mal kaçırmak amacıyla tapuda satış gibi gösterdiği bağışların iptali ve tapunun mirasçılar adına tescili istenir.
- Vasiyetnamenin iptali: Ehliyetsizlik, irade sakatlığı, şekle aykırılık veya hukuka aykırılık gibi sebeplere dayanır.
Çekişmeli bir miras davası genellikle dilekçeler aşaması, ön inceleme, tahkikat ve karar sırasıyla ilerler. Tahkikatta tanık dinlenmesi, tapu ve banka kayıtlarının getirtilmesi, keşif ve bilirkişi incelemesiyle taşınmazların değerinin belirlenmesi sık görülür. 7589 sayılı Kanun'la HMK'nın 147. maddesine eklenen kurala göre duruşmalar arasındaki süre kural olarak üç ayı geçemez; zorunlu hâllerde hâkim gerekçe göstererek daha uzun süre verebilir. Kararlara karşı Serdivan'daki Sakarya Bölge Adliye Mahkemesine istinaf yoluyla başvurulabilir.
Ortaklığın giderilmesinde satışa karar verilirse, aynı Kanun'la değiştirilen İcra ve İflas Kanunu'nun 114. maddesine göre tüm paydaşların mirasçı olduğu taşınmazlarda birinci artırma bir defaya mahsus yalnızca malik mirasçılar arasında ve muhammen kıymetin tamamı üzerinden yapılır.
Tarla ve Bahçe Mirasında Özel Kurallar
Sakarya'nın kırsal ilçelerinde terekede tarla, fındık bahçesi veya başka tarım arazisi bulunması sık görülür. Bu araziler için genel kuralların yanında 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu da uygulanır:
- Bölünme yasağı: Tarımsal araziler, Kanun'a ekli listede il ve ilçeler için belirlenen yeter gelirli büyüklüğün altında bölünemez (m.8/A).
- Bakanlık izni: Tarım arazilerinde ifraz, hisselendirme, pay devri, paylı mülkiyet olarak intikal ve taksim gibi işlemler Tarım ve Orman Bakanlığının izniyle yapılır (m.8/B).
- Bir yıllık süre: Mirasa konu tarım arazilerinde mülkiyetin devri esastır; mirasçılar anlaşırsa devir işlemleri mirasın açılmasından itibaren bir yıl içinde tamamlanır.
- Anlaşma olmazsa: Mirasçılardan her biri sulh hukuk mahkemesinde dava açabilir. Hâkim araziyi ehil mirasçıya veya en yüksek bedeli teklif eden mirasçıya devredebilir; devir isteyen olmazsa satışına karar verir (m.8/C). Bu davalar harçtan muaftır.
Bu kurallar, tarla ve bahçelerin "herkese bir parça" şeklinde bölünmesini çoğu zaman engeller. Bu nedenle tarım arazisi içeren mirasta paylaşım planı, ilgili il veya ilçe tarım ve orman müdürlüğünden arazinin niteliği öğrenildikten sonra yapılmalıdır.
Sakarya Miras Avukatı ile Görüşmeden Önce Hazırlanacak Belgeler
Miras işlerinde avukatla temsil zorunlu değildir. Avukatla ilerlemek isteyenler ise şu belgeleri önceden toplarsa ilk değerlendirme daha sağlıklı yapılır:
- Nüfus kayıtları: Ölüm tarihini ve tüm mirasçıları gösteren vukuatlı nüfus kayıt örneği.
- Mirasçılık belgesi: Daha önce alınmışsa bir örneği.
- Malvarlığı bilgileri: Tapu kayıtları, araç ruhsatları, banka ve emeklilik bilgileri.
- Tasarruf belgeleri: Vasiyetname, miras sözleşmesi veya ölümden önce yapılmış satış ve bağış işlemlerine ait tapu belgeleri.
- Borç bilgileri: Kredi, icra ve vergi borçlarına ilişkin yazılar; mirasın reddi kararı bu bilgilere göre verilir.
Sık Sorulan Sorular
Sakarya'da mirasçılık belgesi nereden alınır?
Yasal mirasçılar mirasçılık belgesini herhangi bir noterden veya oturdukları yerdeki sulh hukuk mahkemesinden alabilir. Sakarya merkezde sulh hukuk mahkemeleri adliyenin ek hizmet binasındadır. Vasiyetname veya yabancılık unsuru varsa belge yalnızca mahkemeden alınır.
Reddi miras Sakarya'da hangi mahkemeye yapılır?
Ret beyanı sulh hukuk mahkemesine sözlü veya yazılı olarak yapılır ve mirasın açıldığı yerin sulh mahkemesince kütüğe yazılır. Ölen kişi Sakarya'da yaşıyorsa merkezdeki veya ilgili ilçedeki sulh hukuk mahkemesine başvurulabilir. Süre, ölümün öğrenilmesinden itibaren 3 aydır.
Miras kalan tarlayı kardeşler aralarında bölebilir mi?
Tarım arazileri, kanunda belirlenen yeter gelirli büyüklüğün altında bölünemez ve pay işlemleri Bakanlık iznine bağlıdır. Kardeşler araziyi içlerinden birine devredip diğerlerinin payını bedelle ödeyebilir; anlaşamazlarsa sulh hukuk mahkemesine başvurulur.
Sakarya'da bir miras davası ne kadar sürer?
Kesin bir süre vermek mümkün değildir. Dava türü, mirasçı sayısı, tebligat sorunları, keşif ve bilirkişi incelemesi ile istinaf aşaması süreyi belirler. Duruşma aralıklarının kural olarak üç ayı geçmemesi kuralı yargılamayı hızlandırmayı amaçlar.
Sakarya miras avukatı tutmak zorunlu mu?
Hayır. Mirasçılık belgesi, reddi miras ve dava işlemleri kişinin kendisi tarafından da yapılabilir. Ancak hak düşürücü süreler ve kesin yetki kuralları nedeniyle yapılan hataların telafisi güç olabilir.
Ölen kişinin borçları mirasçılara geçer mi?
Mirası reddetmeyen mirasçılar, terekenin borçlarından kural olarak müteselsilen sorumlu olur. Borçların terekeyi aştığı düşünülüyorsa 3 aylık süre içinde mirasın reddi veya resmî defter tutulması yolları değerlendirilmelidir.
Özet
- Mirasçılık belgesi noterden veya sulh hukuk mahkemesinden alınır (TMK m.598).
- Mirasın reddi için süre ölümün öğrenilmesinden itibaren 3 aydır (TMK m.606).
- Veraset ve intikal vergisi beyannamesi kural olarak 4 ay içinde verilir (7338 s.K. m.9).
- Ortaklığın giderilmesi davasından önce arabuluculuk zorunludur (6325 s.K. m.18/B).
- Tenkis ve vasiyetnamenin iptalinde 1 yıl ve 10 yıllık hak düşürücü süreler vardır (TMK m.559, m.571).
- Tarım arazileri yeter gelirli büyüklüğün altında bölünemez; anlaşmazlıkta sulh hukuk mahkemesi karar verir (5403 s.K. m.8/A-8/C).
Miras uyuşmazlıklarında izlenecek yol; mirasçı sayısına, terekedeki malların türüne ve yerine, ölümden önce yapılan işlemlere ve sürelere göre değiştiğinden her dosyanın ayrıca değerlendirilmesi gerekir. Dural Hukuk, mirasçılık belgesi, mirasın reddi, miras paylaşımı ve miras davaları konularında destek verebilir. Büro, Arabacıalanı Mah. Cadde 54 I Blok No. 2024 Serdivan/Sakarya adresindedir. Bilgi almak için 0535 260 74 54 numaralı telefonu arayabilir veya iletişim sayfası üzerinden Dural Hukuk'a ulaşabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.
Hazırlayan: Dural Hukuk