Şirket müdürü kamu borcu sorumluluğu konusunda kısa cevap şudur: Limited şirketin ödenmeyen vergi ve SGK prim borçları önce şirketin kendi malvarlığından takip edilir; şirketten tahsil edilemeyen veya tahsil edilemeyeceği anlaşılan kısım için müdür, kanuni temsilci sıfatıyla kişisel malvarlığıyla sorumlu tutulabilir. Vergi borçlarında dayanak 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun (VUK) 10. maddesi ile 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun'un mükerrer 35. maddesi, SGK borçlarında ise 5510 sayılı Kanun'un 88. maddesidir.
Ancak bu sorumluluk kendiliğinden ve her durumda doğmaz: Vergi borçlarında müdürün kanuni ödevlerini yerine getirmemiş olması, SGK borçlarında primlerin haklı bir sebep olmaksızın ödenmemesi aranır; müdürün görevde bulunduğu dönem de belirleyicidir. Ortaklar ise ayrı bir kurala göre, sermaye payları oranında sorumludur. Bu yazıda limited şirkette kamu borcu sorumluluğunun dayanakları, ortak ile müdür arasındaki fark, görevden ayrılan müdürün ve kapanan şirketin durumu, ödeme emri geldiğinde izlenecek yol ve riski azaltmak için alınabilecek önlemler anlatılmaktadır.
Limited Şirkette Kural: Şirket Borcundan Şirket Sorumludur
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun (TTK) 573. maddesine göre limited şirket ortakları şirket borçlarından sorumlu değildir; yalnızca taahhüt ettikleri sermaye payını ödemek ve şirket sözleşmesinde öngörülen ek ödeme ve yan edim yükümlülüklerini yerine getirmekle yükümlüdür. TTK m.602 de şirketin borçlarından yalnızca kendi malvarlığıyla sorumlu olduğunu belirtir. Bu nedenle bir tedarikçinin veya bankanın alacağı için kural olarak ne ortağa ne de müdüre gidilebilir.
Vergi, SGK primi ve gecikme zammı gibi kamu alacakları bu kuralın en önemli istisnasıdır. Şirket türleri arasındaki genel sorumluluk farklarını Limited Şirket mi Anonim Şirket mi? yazımızda ele aldık; bu yazı yalnızca kamu borçlarına odaklanmaktadır.
Vergi Borçlarında Müdürün Sorumluluğu Hangi Şartlara Bağlıdır?
Limited şirkette müdür, şirketin kanuni temsilcisidir. TTK m.623'e göre şirketin yönetimi ve temsili şirket sözleşmesiyle düzenlenir; müdür ortaklar arasından veya dışarıdan atanabilir, ancak en az bir ortağın yönetim hakkı ve temsil yetkisi bulunmalıdır. VUK m.10, tüzel kişiye düşen vergi ödevlerinin kanuni temsilciler tarafından yerine getirileceğini ve bu ödevlerin yerine getirilmemesi yüzünden şirketten alınamayan vergi ve buna bağlı alacakların kanuni temsilcinin varlığından alınacağını düzenler. 6183 sayılı Kanun'un mükerrer 35. maddesi de tüzel kişinin malvarlığından tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen ya da tahsil edilemeyeceği anlaşılan amme alacaklarının kanuni temsilcilerin şahsi malvarlığından tahsil edileceğini öngörür.
Uygulamada müdürün takip edilebilmesi için şu unsurlar aranır:
- Kanuni temsilci sıfatı: Kişinin, borcun ilgili olduğu dönemde ticaret siciline tescil edilmiş müdür olması.
- Önce şirketin takip edilmesi: Borcun şirket adına kesinleşmesi ve şirketin malvarlığından tahsil edilemediğinin veya edilemeyeceğinin somut olarak ortaya konması. Danıştay uygulamasında bu şart titizlikle aranır; şirket yeterince takip edilmeden müdüre ödeme emri gönderilmesi hukuka aykırı bulunabilmektedir.
- Ödevin yerine getirilmemesi: VUK m.10'a göre vergiyi beyan etme ve ödeme gibi ödevlerin yerine getirilmemesi ile verginin şirketten alınamaması arasında bağ bulunması.
Anayasa Mahkemesi, 19.03.2015 tarihli ve E.2014/144, K.2015/29 sayılı kararıyla (RG 03.04.2015) mükerrer 35. maddenin iki fıkrasını iptal etmiştir: Borcun doğduğu ve ödenmesi gerektiği zamanlarda farklı kişilerin temsilci olması hâlinde hepsini müteselsilen sorumlu tutan fıkra ile VUK'taki hükümlerin bu sorumluluğu ortadan kaldırmayacağını belirten fıkra. Bu karardan sonra vergi alacaklarında müdürün sorumluluğu, VUK m.10'daki kusura dayalı sistemle birlikte değerlendirilmektedir. Şartlar oluşmuşsa müdürden, şirketten tahsil edilemeyen kamu alacağının tamamı istenebilir.
SGK Prim Borçlarında Müdürün Sorumluluğu
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 88. maddesine göre Kurumun sigorta primleri ve diğer alacakları haklı bir sebep olmaksızın kanuni sürelerde ödenmezse, tüzel kişiliği olan işverenin yönetim kurulu üyeleri de dâhil üst düzeydeki yönetici veya yetkilileri ile kanuni temsilcileri, Kuruma karşı işverenle birlikte müştereken ve müteselsilen sorumludur. Limited şirket müdürü kanuni temsilci olduğu için bu kapsamdadır. Kanunda "üst düzey yönetici veya yetkili" de sayıldığından, sicilde müdür görünmeyen ancak şirketin mali işlerini fiilen yöneten kişiler de sorumlu tutulabilir; bu kişilerde şirketteki fiilî yetki belirleyici olur.
SGK alacaklarının tahsilinde 6183 sayılı Kanun, 51., 102. ve 106. maddeleri dışında uygulanır (5510 m.88). Bunun iki pratik sonucu vardır: Limited şirket ortaklarının sorumluluğunu düzenleyen 6183 m.35 SGK borçlarında da uygulanır ve SGK alacakları 6183'teki beş yıllık zamanaşımına değil, 5510 m.93'teki on yıllık zamanaşımına tabidir.
| Konu | Vergi borcu | SGK prim borcu |
| Müdürün sorumluluk dayanağı | VUK m.10, 6183 mükerrer m.35 | 5510 m.88 |
| Temel şart | Şirketten tahsil edilememe ve kanuni ödevin yerine getirilmemesi | Primlerin haklı bir sebep olmaksızın süresinde ödenmemesi |
| Kimler sorumlu olabilir? | Kanuni temsilciler (müdürler) | Kanuni temsilciler ile üst düzey yönetici veya yetkililer |
| Ödeme emrine karşı yol | Tebliğden itibaren 15 gün içinde vergi mahkemesinde dava (6183 m.58) | Kurumun alacaklı biriminin bulunduğu yerdeki iş mahkemesi (5510 m.88) |
| Zamanaşımı | Vadenin rastladığı yılı izleyen yılbaşından itibaren 5 yıl (6183 m.102) | Ödeme süresinin dolduğu yılı izleyen yılbaşından itibaren 10 yıl (5510 m.93) |
Ortak, Müdür ve Ortak-Müdür: Kim Neyle Sorumlu?
6183 m.35'e göre limited şirket ortakları, şirketten tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen veya tahsil edilemeyeceği anlaşılan amme alacağından sermaye payları oranında doğrudan sorumludur. Ortaklar için kusur aranmaz; şirket yönetimine hiç karışmamış bir ortak da payı oranında takip edilebilir. Müdürde ise sorumluluk, kanuni temsilci olmaktan doğar ve pay oranıyla sınırlı değildir.
| Kişi | Dayanak | Sorumluluğun kapsamı |
| Müdür olmayan ortak | 6183 m.35 | Şirketten tahsil edilemeyen borçtan sermaye payı oranında |
| Ortak olmayan müdür | VUK m.10, 6183 mükerrer m.35, 5510 m.88 | Şartları varsa tahsil edilemeyen borcun tamamı |
| Ortak-müdür | Her iki sıfatın hükümleri | Ortak olarak pay oranında, kanuni temsilci olarak tamamı; idare daha geniş olan sıfata dayanabilir |
| Payını devreden ortak | 6183 m.35 | Devir öncesine ait amme alacaklarından devralanla birlikte müteselsilen |
| Üst düzey yönetici (SGK) | 5510 m.88 | Prim borcundan işverenle birlikte müteselsilen |
Görevden Ayrılan Müdür, Hisse Devri ve Kapanan Şirket
- İstifa veya görevden alınma: Müdürlüğün sona ermesi ticaret siciline tescil ve ilan ettirilmelidir; kişinin hangi dönemde kanuni temsilci olduğunu gösteren temel belge sicil kaydıdır. Anayasa Mahkemesi kararından sonra, görevden ayrıldıktan sonra doğan ve vadesi gelen vergi borçları için eski müdürün sorumlu tutulması kural olarak mümkün görülmemektedir; görev süresine ait borçlardaki sorumluluk ise ayrılmakla kendiliğinden ortadan kalkmaz.
- Hisse devri: 6183 m.35'e göre payı devreden ve devralan, devir öncesine ait amme alacaklarından müteselsilen sorumludur. Bu nedenle pay devrinden önce şirketin vergi ve SGK borç durumu incelenmelidir. Devir işleminin kendisini Limited Şirket Hisse Devri Nasıl Yapılır? yazımızda anlattık.
- Tasfiye ve sicilden silinme: Şirketin tasfiyeye girmesi veya tasfiye edilmesi, kanuni temsilcilerin tasfiyeden önceki döneme ait sorumluluğunu kaldırmaz (6183 mükerrer m.35, VUK m.10). VUK m.10'a 2018'de eklenen hükme göre sicilden silinmiş şirketin tasfiye öncesi dönemine ilişkin vergi tarhiyatı ve ceza kesme işlemleri kanuni temsilcilerden herhangi biri adına yapılır; ortaklar bu alacaklardan sermaye payları oranında sorumlu olur. Kapanış sürecini Şirket Kapatma (Tasfiye) Süreci ve Maliyeti yazımızda ele aldık.
Müdüre Ödeme Emri Gelirse Ne Yapılmalı?
İdare müdürü sorumlu tuttuğunda genellikle onun adına ödeme emri düzenler. Süreler kısa olduğu için belge geldiği gün değerlendirme yapılmalıdır.
- Tebliğ tarihini belirleyin: Elektronik tebligat dâhil, ödeme emrinin hangi gün tebliğ edildiğini not edin; süreler bu tarihten işler.
- Borcun türünü ayırın: Vergi dairesinin ödeme emrine karşı tebliğden itibaren 15 gün içinde vergi mahkemesinde dava açılır (6183 m.58). SGK alacaklarına ilişkin uyuşmazlıklarda Kurumun alacaklı biriminin bulunduğu yerdeki iş mahkemesi yetkilidir (5510 m.88); SGK uygulamasında başvuru süresi de tebliğden itibaren 15 gündür.
- Görev sürenizi belgeleyin: Atama ve istifa kararları, Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi ilanları ve imza sirkülerini toplayın; borç dönemini görev sürenizle karşılaştırın.
- Şirketin takip edilip edilmediğini inceleyin: Şirket adına ödeme emri, haciz ve malvarlığı araştırması yapılıp yapılmadığını tahsil dosyasından kontrol edin.
- Borcun kendisini kontrol edin: Zamanaşımı, ödenmiş kısımlar ve mükerrer ödeme emri olup olmadığını inceleyin.
- Tahsilat riskini yönetin: Dava açılması tahsilatı kendiliğinden durdurmaz; vergi mahkemesinden yürütmenin durdurulması istenebilir, SGK yönünden de iş mahkemesine başvuru takibi durdurmaz (5510 m.88). Gerekirse tecil ve taksitlendirme (6183 m.48) veya yürürlükteki yapılandırma imkânları değerlendirilebilir.
Müdürün Kamu Borcu Riskini Azaltmak İçin Pratik Öneriler
- Beyan ve ödeme takvimini izleyin: Muhasebeden aylık beyanname, prim bildirgesi ve ödeme dökümlerini düzenli olarak isteyin; ödenmeyen kalemleri erken görün.
- Ödeme güçlüğünü belgeleyin: Nakit sıkıntısı varsa tecil veya taksitlendirme başvurusu yapılması ve durumun yazılı kayda geçirilmesi, özellikle SGK borçlarındaki haklı sebep değerlendirmesinde önem taşıyabilir.
- Görev dağılımını yazılı yapın: Birden fazla müdür varsa mali işlerden kimin sorumlu olduğunu kararla belirleyin. Bu dağılım idareye karşı sorumluluğu her zaman kaldırmaz, ancak müdürler arasındaki iç ilişkide önemlidir.
Sık Sorulan Sorular
Şirket müdürü kamu borcu sorumluluğunda önce şirkete mi gidilir?
Evet. Kural olarak amme alacağı önce şirket adına kesinleşir ve şirketin malvarlığından tahsil edilmeye çalışılır. Müdüre ancak şirketten tahsil edilemeyen veya tahsil edilemeyeceği anlaşılan kısım için gidilebilir. Şirket yeterince takip edilmeden müdüre ödeme emri gönderilmişse bu durum davada ileri sürülebilir.
Ortak olmayan, dışarıdan atanmış müdür de vergi borcundan sorumlu mu?
Evet. Müdürün sorumluluğu ortaklıktan değil, kanuni temsilci olmaktan doğar. Dışarıdan atanmış müdür de şartlar varsa vergi ve SGK borçlarından kişisel malvarlığıyla sorumlu tutulabilir.
İstifa eden müdür eski vergi ve SGK borçlarından sorumlu olur mu?
Görevde bulunduğu döneme ait borçlardan sorumluluğu, istifa etmekle kendiliğinden sona ermez. Buna karşılık görevden ayrıldıktan sonra doğan ve vadesi gelen borçlar için sorumlu tutulması kural olarak mümkün görülmemektedir. İstifanın ticaret siciline tescil ve ilan edilmiş olması ispat bakımından önemlidir.
Limited şirket ortağı SGK prim borcundan ne kadar sorumludur?
Müdür olmayan ortak, şirketten tahsil edilemeyen SGK alacağından sermaye payı oranında sorumludur. Bu sonuç, 5510 sayılı Kanun'un SGK alacaklarında 6183 sayılı Kanun'u uygulanabilir kılması ve 6183 m.35'in ortakların sorumluluğunu düzenlemesinden kaynaklanır. Ortak aynı zamanda müdürse kanuni temsilci olarak da takip edilebilir.
Müdür ödediği kamu borcunu şirketten geri isteyebilir mi?
Evet. 6183 sayılı Kanun'un mükerrer 35. maddesi ve VUK m.10, kanuni temsilcinin bu sorumluluk nedeniyle ödediği tutarlar için asıl borçluya rücu edebileceğini açıkça düzenler.
Şirket kapandıktan sonra vergi borcu müdürden istenebilir mi?
İstenebilir. Tasfiye, kanuni temsilcilerin tasfiyeden önceki döneme ait sorumluluğunu kaldırmaz. Ticaret sicilinden silinmiş şirketlerde tasfiye öncesi döneme ilişkin vergi tarhiyatı kanuni temsilcilerden herhangi biri adına yapılabilir (VUK m.10).
Özet
- Limited şirket ortakları ve müdürleri şirket borçlarından kural olarak sorumlu değildir; kamu alacakları bunun istisnasıdır (TTK m.573, m.602).
- Müdür, şirketten tahsil edilemeyen vergi borçlarından kanuni temsilci olarak sorumlu tutulabilir; kanuni ödevin yerine getirilmemesi aranır (VUK m.10, 6183 mükerrer m.35).
- SGK prim borçlarında müdür ve üst düzey yöneticiler, primler haklı sebep olmaksızın ödenmemişse işverenle birlikte müteselsilen sorumludur (5510 m.88).
- Müdür olmayan ortaklar kamu borcundan sermaye payları oranında, kusur aranmaksızın sorumludur; pay devrinde devreden ve devralan müteselsil sorumludur (6183 m.35).
- Vergi ödeme emrine karşı 15 gün içinde vergi mahkemesinde dava açılır; SGK uyuşmazlıklarında alacaklı birimin bulunduğu yer iş mahkemesi yetkilidir (6183 m.58, 5510 m.88).
- Görev süresi, sicil kayıtları ve şirket hakkında yapılan takip, müdürün savunmasında belirleyici belgelerdir.
Müdürün kamu borcu sorumluluğunda sonuç; görev süresine, şirket hakkında yapılan takibe, borcun türüne ve ödeme emrinin tebliğ tarihine göre değiştiğinden her ödeme emri belgeler üzerinden ayrıca incelenmelidir. Dural Hukuk, şirket müdürlerinin ve ortaklarının vergi ve SGK borçlarından sorumluluğu, ödeme emrine karşı dava ve şirketler hukuku danışmanlığı konularında destek verebilir. Bilgi almak için 0535 260 74 54 numaralı telefonu arayabilir veya iletişim sayfası üzerinden Dural Hukuk'a ulaşabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.
Hazırlayan: Dural Hukuk