Taahhüdü ihlal suçu nedir sorusunun kısa cevabı şudur: İcra takibindeki borcunu icra dairesinde belirli taksitlerle ödeyeceğini taahhüt eden borçlu, bu ödeme şartını makbul bir sebep olmaksızın ihlal ederse, alacaklının şikâyeti üzerine icra mahkemesi borçlu hakkında üç aya kadar tazyik hapsine karar verir (İcra ve İflas Kanunu m.340). Borçlu, hapsin uygulanmasına başlandıktan sonra borcun tamamını veya o tarihe kadar ödemesi gereken tutarı yatırırsa tahliye edilir.
Uygulamada "suç" olarak anılsa da kanunda bu yaptırım bugün bir ceza olarak değil, borçluyu ödemeye zorlayan tazyik hapsi olarak düzenlenmiştir. Yaptırımın uygulanabilmesi için taahhüdün kanuna ve yargı uygulamasına uygun biçimde alınmış olması gerekir; eksik düzenlenmiş bir taahhüt tutanağı alacaklının şikâyetini sonuçsuz bırakabilir. Bu yazıda geçerli bir icra taahhüdünün şartları, ihlal hâlinde izlenecek yol, süreler, borçlunun savunmaları ve iki taraf için pratik öneriler anlatılmaktadır.
Taahhüdü İhlal Suçu Nedir? İİK m.340'ın Kapsamı
İcra ve İflas Kanunu'nun (İİK) 340. maddesi iki tür ödeme taahhüdünü kapsar: borçlunun İİK m.111'e göre verdiği taksit taahhüdü ile alacaklının muvafakatiyle icra dairesinde kararlaştırılan ödeme şartı. Uygulamada en sık karşılaşılan, alacaklı ve borçlunun icra dairesinde anlaşarak taksit planı belirlemesidir. Takibin nasıl başladığını ve ödeme emrinden sonraki aşamaları icra takibi rehberimizde anlattık. İki taahhüt türünün farkları şöyledir:
| Özellik | İİK m.111'e göre taksit taahhüdü | Alacaklının muvafakatiyle verilen taahhüt |
| İrade | Borçlunun tek taraflı taahhüdü yeterlidir | Alacaklı ile borçlunun anlaşması gerekir |
| Zaman | Alacaklının satış talebinden önce | Taraflarca kararlaştırılan zamanda |
| Şartlar | Yeterli mal haczedilmiş olmalı; her taksit borcun dörtte birinden az olmamalı; aydan aya ödenmeli; süre üç ayı geçmemeli; ilk taksit hemen ödenmeli | Taksit sayısı, tutarı ve vadesi taraflarca belirlenir |
| Takibe etkisi | İcra muamelesi durur; taksit zamanında ödenmezse takip kaldığı yerden devam eder | Kararlaştırılan şartlara göre belirlenir |
| İhlalin yaptırımı | Üç aya kadar tazyik hapsi | Üç aya kadar tazyik hapsi |
Borçlu ile alacaklının icra dairesinde yaptığı taksit sözleşmeleri süresince satış isteme süreleri işlemez; ancak sözleşmelerin toplam süresi on yılı aşarsa süreler kaldığı yerden işlemeye başlar (İİK m.111/3). Bu tutanaklar damga vergisinden de istisnadır (İİK m.111/5).
Geçerli Bir İcra Taahhüdünün Şartları
Tazyik hapsi kişi özgürlüğünü kısıtlayan ağır bir yaptırım olduğundan, yargı uygulamasında taahhüdün şekli ve içeriği sıkı biçimde denetlenir. Geçerli bir taahhüt için şu noktalar önem taşır:
- İcra dairesinde alınmış olmalı: Taahhüt, icra müdürü veya yetkili memur huzurunda tutanağa bağlanmalı ve borçlu tarafından imzalanmalıdır. Avukat bürosunda veya taraflar arasında imzalanan protokoller, İİK m.340'a göre tazyik hapsine kural olarak dayanak olmaz.
- Ayakta bir takip bulunmalı: Taahhüt geçerli ve devam eden bir icra takibinde verilmelidir. Takip iptal edilmiş veya düşmüşse ihlal yaptırıma bağlanamaz.
- Borç kalemleri açıkça gösterilmeli: Asıl alacak, takipten taahhüde kadar işlemiş faiz, taahhütten sonra işleyecek faiz, masraf ve vekâlet ücreti ayrı ayrı ve rakamla yazılmalıdır. Faiz kalemlerinin ayrı gösterilmediği taahhütler, Yargıtay uygulamasında belirsizlik nedeniyle geçersiz sayılabilmektedir.
- Taksitler belirli olmalı: Her taksitin tutarı ve ödeme tarihi açıkça yazılmalıdır; koşula bağlı veya belirsiz bir ödeme planı geçerli taahhüt oluşturmaz.
- Temsil yetkisi bulunmalı: Vekil aracılığıyla verilen taahhütte vekâletnamede bu konuda yetki bulunmalı, şirket adına verilen taahhütte imzalayanın şirketi temsile yetkili olduğu belgelenmelidir.
- Özgür iradeyle verilmeli: Baskı, tehdit veya aldatma sonucunda alınan taahhüt yaptırıma dayanak olmaz.
Taahhüt İhlal Edilirse Ne Olur? Şikâyet ve Yargılama Süreci
- İhlal: Taksitlerden biri vadesinde ödenmediğinde ödeme şartı ihlal edilmiş olur. Bu durumda takip de kaldığı yerden devam edebilir.
- Şikâyet: Alacaklı veya vekili, takibin yapıldığı yerdeki icra mahkemesine dilekçeyle ya da sözlü beyanla şikâyette bulunur (İİK m.348, m.349). Tazyik hapsine resen karar verilmez.
- Süre: Şikâyet, ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde ihlal tarihinden itibaren bir yıl içinde yapılmalıdır (İİK m.347). Uygulamada ödenmeyen taksitin vade tarihi genellikle ihlal tarihi olarak esas alınır.
- Duruşma: Mahkeme tarafları duruşmaya çağırır. Şikâyetçi alacaklı gelmez ve vekil de göndermezse şikâyet hakkı düşer; borçlu gelmezse zorla getirilebilir, getirilemezse yokluğunda karar verilebilir (İİK m.349). Duruşmada Cumhuriyet savcısı bulunmaz (İİK m.350).
- Karar: Makbul bir sebep ispatlanamazsa borçlu hakkında üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir. Borçlu borcun tamamını veya o tarihe kadar ödemesi gereken tutarı yatırırsa tahliye edilir; ödemeleri yeniden keserse hakkında yeniden tazyik hapsine karar verilebilir, ancak bir borç nedeniyle toplam süre üç ayı geçemez.
- İtiraz: Tazyik hapsi kararına karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde itiraz edilebilir; itiraz üzerine verilen karar kesindir (İİK m.353).
- İnfaz sınırı: Karar, kesinleştiği tarihten itibaren iki yıl geçtikten sonra yerine getirilmez (İİK m.354/3).
Borçlunun Savunmaları: Makbul Sebep ve Diğer İtirazlar
Şikâyet edilen borçlu, somut olaya göre şu savunmaları ileri sürebilir:
- Makbul sebep: Ağır hastalık, doğal afet, işten çıkarılma veya işyerinin kapanması gibi öngörülemeyen gelir kaybı ya da tutukluluk, uygulamada makbul sebep örnekleri arasında gösterilir. Sebebin gerçek, ciddi ve belgeyle ispatlanabilir olması gerekir. Taahhüt verirken ödeyemeyeceğini bilmek makbul sebep sayılmaz.
- Taahhüdün geçersizliği: Taahhüt icra dairesinde alınmamışsa, borç kalemleri veya taksitler belirsizse ya da imzalayanın yetkisi yoksa tazyik hapsi verilemez.
- Ödeme veya vazgeçme: Borcun ödendiği sabit olursa ya da alacaklı şikâyetinden vazgeçerse dava ve yaptırım bütün sonuçlarıyla düşer (İİK m.354/1).
- Küçük alacak: Nafaka takipleri hariç, alacak miktarı aylık brüt asgari ücretin altında kalan takiplerde tazyik hapsi uygulanmaz (İİK m.354/4). 2026 yılı için aylık brüt asgari ücret 33.030 TL'dir.
- Süre aşımı: Üç aylık veya bir yıllık şikâyet süresi geçmişse şikâyet hakkı düşer (İİK m.347).
Tazyik Hapsinin Niteliği: Sabıka Kaydı ve Borcun Durumu
Taahhüdü ihlal nedeniyle verilen tazyik hapsi, borçluyu ödemeye zorlamaya yönelik bir araçtır ve suç karşılığı verilen bir ceza değildir. Bu nedenle kural olarak adli sicile işlenmez; ertelenemez, adli para cezasına çevrilemez ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması kurumu uygulanmaz. Hapis süresinin tamamlanması da borcu sona erdirmez; borç ödenene kadar icra takibi devam eder ve alacaklı haciz gibi diğer yollara başvurabilir.
Taahhüdü ihlal, mal beyanında bulunmamaya bağlı tazyik hapsinden de farklıdır. Mal beyanında bulunmayan borçlu beyanda bulunarak tahliye edilirken, taahhüdü ihlal eden borçlu ancak ödeme yaparak tahliye edilebilir.
Alacaklı ve Borçlu İçin Pratik Öneriler
- Alacaklılar için: Tutanakta asıl alacağı, faiz kalemlerini, masrafları ve vekâlet ücretini ayrı ayrı yazdırın; taksit tarihlerini netleştirin ve ilk ödenmeyen taksitten itibaren üç aylık şikâyet süresini takvime işleyin.
- Borçlular için: Yalnızca gerçekten ödeyebileceğiniz bir plan kabul edin. Ödeme gücünüz değişirse belgelerinizi saklayın ve taksit vadesi gelmeden alacaklıyla yeni bir plan konuşun.
- Ödemeleri belgeleyin: Taksitleri icra dairesinin hesabına yatırın ve dekontları saklayın. Dosya borcunu e-Devlet üzerinden sorgulama ve ödeme adımlarını e-Devlet icra rehberimizde anlattık.
Sık Sorulan Sorular
Taahhüdü ihlal suçunun cezası nedir?
İcra dairesinde verilen ödeme taahhüdünü makbul sebep olmadan ihlal eden borçlu hakkında, alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir. Borçlu borcun tamamını veya o tarihe kadar ödemesi gereken tutarı öderse tahliye edilir.
İcra dairesi dışında imzaladığım ödeme protokolüne uymazsam tazyik hapsi uygulanır mı?
Kural olarak hayır. İİK m.340, icra dairesinde ve icra müdürü veya yetkili memur huzurunda tutanağa bağlanan taahhütleri kapsar. Haricen imzalanan protokoller ise genel hükümlere göre alacak hakkı doğurabilir.
Bir taksiti geciktirdim, hemen hapse girer miyim?
Hayır. Tazyik hapsi ancak alacaklının icra mahkemesine şikâyeti, duruşma ve mahkeme kararıyla mümkündür. Mahkeme makbul sebebinizin bulunup bulunmadığını değerlendirir; bu süreçte borcun ödendiği sabit olursa yaptırım uygulanmaz.
Taahhüdü ihlal sabıka kaydına işler mi?
Tazyik hapsi bir ceza mahkûmiyeti olmadığından kural olarak adli sicile işlenmez. Ancak karar kesinleşirse iki yıl içinde infaz edilebilir ve borç da ödenene kadar devam eder.
Taahhüt ihlali için şikâyet süresi ne kadar?
Alacaklı, ihlali öğrendiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde ihlal tarihinden itibaren bir yıl içinde şikâyette bulunmalıdır (İİK m.347). Bu süreler geçirilirse şikâyet hakkı düşer.
Tazyik hapsinden çıkmak için borcun tamamını mı ödemem gerekir?
Zorunlu değildir. Borcun tamamını ya da hapsin başladığı tarihe kadar icra veznesine yatırmanız gereken tutarı ödediğinizde tahliye edilirsiniz. Ödemeleri yeniden keserseniz tekrar tazyik hapsi istenebilir.
Özet
- İcra dairesinde verilen ödeme taahhüdünü makbul sebep olmadan ihlal eden borçlu hakkında üç aya kadar tazyik hapsi verilir (İİK m.340).
- Taahhüt, borçlunun m.111'e göre tek taraflı taksit taahhüdü veya alacaklının muvafakatiyle kararlaştırılan ödeme şartı olabilir (İİK m.111, m.340).
- Taahhüt icra dairesinde alınmalı; borç kalemleri, faiz ve taksitler açıkça gösterilmelidir.
- Şikâyet süresi öğrenmeden itibaren üç ay, her hâlde ihlalden itibaren bir yıldır (İİK m.347).
- Kararına iki hafta içinde itiraz edilir; borcun ödenmesi veya alacaklının vazgeçmesi yaptırımı düşürür (İİK m.353, m.354/1).
- Nafaka hariç, brüt asgari ücretin altındaki takiplerde tazyik hapsi uygulanmaz (İİK m.354/4).
Taahhüdün geçerliliği, tutanağın içeriğine ve ihlalin koşullarına göre değiştiğinden hem şikâyet hem savunma aşamasında dosyanın ayrıca incelenmesi gerekir. Dural Hukuk, icra takipleri, ödeme taahhüdü tutanaklarının hazırlanması ve taahhüdü ihlal şikâyetleri konularında destek verebilir. Bilgi almak için 0535 260 74 54 numaralı telefonu arayabilir veya iletişim sayfası üzerinden Dural Hukuk'a ulaşabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.
Hazırlayan: Dural Hukuk