Terk nedeniyle boşanma sorusunun kısa cevabı şudur: Eşiniz evlilik yükümlülüklerini yerine getirmemek amacıyla ortak konutu terk etmiş veya haklı bir sebep olmadan eve dönmüyorsa, ayrılığın dördüncü ayı dolduktan sonra aile mahkemesi veya noter aracılığıyla "eve dön" ihtarı çekebilirsiniz. İhtarın tebliğinden itibaren iki ay içinde eşiniz dönmezse ve ayrılık en az altı ay sürmüşse, terk nedeniyle boşanma davası açabilirsiniz (Türk Medeni Kanunu m.164).
Terk, kanunda sayılan özel ve mutlak boşanma sebeplerinden biridir: Şartları ispatlandığında hâkim ayrıca evliliğin temelinden sarsılıp sarsılmadığını araştırmaz. Buna karşılık ihtarın içeriği, zamanı ve samimiyeti konusunda Yargıtay uygulaması oldukça sıkıdır ve küçük bir hata ihtarı sonuçsuz bırakabilir. Bu yazıda terk nedeniyle boşanmanın şartları, ihtar süreci ve süreleri, ihtarnamede bulunması gerekenler, terk sayılmayan durumlar ve dava aşaması anlatılmaktadır.
Terk Nedeniyle Boşanmanın Şartları (TMK m.164)
Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) 164. maddesine göre terk nedeniyle boşanma davası açılabilmesi için aşağıdaki şartların birlikte gerçekleşmesi gerekir:
- Terk eylemi: Eşlerden biri ortak konutu terk etmiş ya da haklı bir sebep olmaksızın ortak konuta dönmüyor olmalıdır.
- Terk amacı: Ayrılık, evlilik birliğinden doğan yükümlülükleri (birlikte yaşama, sadakat, yardımlaşma) yerine getirmemek amacıyla gerçekleşmiş olmalıdır.
- Haklı sebebin bulunmaması: Terk eden eşin ayrı yaşamak için haklı bir sebebi olmamalıdır.
- Altı aylık ayrılık: Ayrılık en az altı ay sürmüş olmalı ve dava açıldığında da devam etmelidir.
- Sonuçsuz kalan ihtar: Terk edilen eşin istemi üzerine hâkim veya noter tarafından yapılan ihtara rağmen eş, tebliğden itibaren iki ay içinde ortak konuta dönmemiş olmalıdır.
Kanun ayrıca "yapay terk" denilen durumu da düzenler: Eşini ortak konutu terk etmeye zorlayan veya haklı bir sebep olmaksızın eve dönmesine engel olan eş de terk etmiş sayılır. Örneğin eşini evden kovan veya kapı kilidini değiştirerek eve girmesini engelleyen eş, kendisi evde kalsa bile terk eden konumuna düşebilir ve bu durumda terk sebebine dayanarak boşanma davası açamaz.
Terk İhtarı Süreci ve Süreler
Terk nedeniyle boşanmanın merkezinde ihtar vardır. TMK m.164/2'ye göre terk edilen eşin istemi üzerine hâkim veya noter, terk eden eşe gönderilecek ihtarda iki ay içinde ortak konuta dönmesini ve dönmemesinin sonuçlarını bildirir. İhtar, gerektiğinde ilan yoluyla da yapılır. Ancak altı aylık sürenin dördüncü ayı dolmadan ihtar istenemez ve ihtarın tebliğinden itibaren iki ay geçmeden dava açılamaz.
| Aşama | Kural | Dikkat edilecek nokta |
| Ayrılığın başlaması | Sürenin başlangıcıdır | Evden ayrılma tarihini gösteren tanık veya belge saklanmalıdır |
| İhtar talebi | Ayrılığın dördüncü ayı dolduktan sonra | Erken yapılan ihtar sonuç doğurmaz, süreç baştan başlar |
| İhtarın tebliği | Adres bilinmiyorsa ilan yoluyla | Tebliğ tarihi iki aylık sürenin başlangıcıdır |
| Dönüş süresi | Tebliğden itibaren iki ay | Eş bu sürede dönerse terk sebebi ortadan kalkar |
| Dava açma | Ayrılık en az altı ay sürmüş ve tebliğden itibaren iki ay geçmiş olmalı | Ayrılık dava tarihinde de devam etmelidir |
Örneğin 1 Mart'ta evi terk eden eş için ihtar, dört aylık süre dolduktan sonra Temmuz ayının başından itibaren istenebilir. İhtar 15 Temmuz'da tebliğ edilirse, iki aylık süre dolduktan sonra Eylül ayının ortasından itibaren dava açılabilir. Kanunda ihtardan sonra davanın açılması için bir üst süre öngörülmemiştir; ancak ihtardan sonra yıllarca beklemek dürüstlük kuralı açısından tartışma yaratabileceğinden dava makul sürede açılmalıdır.
Terk İhtarı Nasıl Çekilir? Noter mi, Mahkeme mi?
İhtar, aile mahkemesine yapılacak bir başvuruyla veya noter aracılığıyla çekilebilir. Mahkeme yolunda talep, çekişmesiz yargı işi olarak esasa girilmeden incelenir; ihtarın geçerli olup olmadığı sonradan açılacak boşanma davasında değerlendirilir. Noter yolu genellikle daha hızlıdır; ancak hangi yol seçilirse seçilsin içerik ve tebligat kuralları aynıdır. Yargıtay uygulamasına göre ihtarnamede en az şu hususlar yer almalıdır:
- Taraf bilgileri: Tarafların ad, soyad ve adresleri.
- Ortak konutun açık adresi: Eşin döneceği konut açıkça gösterilmeli ve bu konut oturulmaya hazır olmalıdır.
- Anahtarın yeri: Eşin eve nasıl gireceği, anahtarın nereden alınacağı belirtilmelidir.
- Yol gideri: Eşin (varsa çocuklarla birlikte) dönüşü için gereken yol ve gerekiyorsa konaklama giderinin gönderildiği veya ödeneceği belirtilmelidir.
- Dönüş çağrısı ve süre: İki ay içinde ortak konuta dönülmesi gerektiği açıkça yazılmalıdır.
- Sonuç uyarısı: Dönülmezse terk nedeniyle boşanma davası açılabileceği bildirilmelidir.
İhtar samimi olmalıdır. Eşini gerçekten eve çağırmayan, örneğin eve başka birini yerleştiren, konutu boşaltan veya anahtarı teslim etmeyen eşin ihtarı, yalnızca dava açmak için yapılmış kabul edilerek sonuçsuz sayılabilir. Ayrıca uygulamada, ihtar isteyen eşin ihtardan önceki olaylar nedeniyle karşı tarafı affetmiş sayıldığı kabul edilir; bu nedenle ihtar çekmeden önce dava stratejisinin bütün olarak değerlendirilmesi gerekir.
Hangi Durumlar Terk Sayılmaz?
Ayrı yaşayan eşin haklı bir sebebi varsa terk şartları oluşmaz. TMK m.197'ye göre ortak hayat sebebiyle kişiliği, ekonomik güvenliği veya ailenin huzuru ciddi biçimde tehlikeye düşen eş, bu tehlike sürdükçe ayrı yaşama hakkına sahiptir. Uygulamada şu durumlar haklı sebep olarak ileri sürülmektedir:
- Şiddet ve tehdit: Fiziksel veya psikolojik şiddet nedeniyle evden ayrılan eş terk etmiş sayılmaz. Bu konudaki koruma yolları için Aile İçi Şiddet Durumunda Hukuki Haklar yazımıza bakabilirsiniz.
- Bağımsız konut sağlanmaması: Eşin, rızası olmadan diğer eşin ailesiyle aynı evde yaşamaya zorlanması.
- Konutun elverişsizliği: Ortak konutun oturulamaz durumda olması veya temel ihtiyaçların karşılanmaması.
- Görülmekte olan boşanma davası: Boşanma davası sürerken eşlerin ayrı yaşaması haklı kabul edildiğinden bu dönem terk süresine sayılmaz. Daha önce açılan bir dava reddedilmişse, uygulamada sürenin ret kararının kesinleşmesinden sonra işlemeye başladığı kabul edilmektedir.
Eve dönmeyen eş haklı bir sebebi olduğunu ileri sürüyorsa, uygulamada bu sebebi ispatlaması beklenir. Aynı şekilde ihtardan sonra iki ay içinde dönen eşi eve almayan taraf, bu kez kendisi terk eden konumuna düşebilir; dönüşün noter, muhtar veya kolluk tutanağı gibi yollarla belgelenmesi faydalıdır.
Terk Nedeniyle Boşanma Davası ve İspat
İhtar sonuçsuz kaldıktan sonra dava, aile mahkemesinde açılır. Yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son altı aydır birlikte oturdukları yer mahkemesidir (TMK m.168). Davacı; ayrılığın başladığı tarihi, ayrılığın sürdüğünü, ihtarın usulüne uygun çekilip tebliğ edildiğini ve eşin süresinde dönmediğini ispatlamalıdır. Bu nedenle ihtarname veya ihtar kararı, tebliğ belgeleri, yol gideri gönderildiğine ilişkin dekontlar ve evin oturulmaya hazır olduğunu gösteren belgeler mutlaka saklanmalıdır. Dava açma aşamaları için Boşanma Davası Nasıl Açılır ve Yargılama Usulleri başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.
Uygulamada terk sebebine, terditli olarak (terk ispatlanamazsa ikinci sırada) evlilik birliğinin temelinden sarsılması sebebi de eklenebilir (TMK m.166/1). Ancak ihtar çeken eşin ihtardan önceki olayları affetmiş sayılması nedeniyle, genel sebebe dayalı talepte çoğunlukla yalnızca ihtardan sonraki olaylar değerlendirilir. Hâkim, yalnızca terk sebebine dayanılan bir davada kendiliğinden genel sebebe göre karar veremez.
Sık Sorulan Sorular
Terk nedeniyle boşanma için kaç ay beklemek gerekir?
İhtar, ayrılığın dördüncü ayı dolduktan sonra istenebilir; dava ise hem ayrılığın en az altı ay sürmesi hem de ihtarın tebliğinden itibaren iki ay geçmesi şartıyla açılabilir. Tebligatın süresine göre bu toplam süre uygulamada çoğunlukla altı ayı aşar.
Terk ihtarını noterden mi, mahkemeden mi çekmeliyim?
Kanun iki yolu da kabul eder (TMK m.164/2). Noter yolu genellikle daha hızlıdır; mahkeme yolunda talep aile mahkemesine yapılır. Hangi yol seçilirse seçilsin, ortak konutun adresi, anahtar, yol gideri ve iki aylık süre gibi içerik unsurları eksiksiz olmalıdır.
Eşim ihtardan sonra eve dönerse ne olur?
Eş iki aylık süre içinde ortak konuta dönerse ihtar sonuçsuz kalmamış olur ve terk sebebine dayanılarak dava açılamaz. Dönen eşin eve alınmaması ise bu kez onu çağıran eşin terk etmiş sayılması sonucunu doğurabilir.
Evden kovulan eş terk etmiş sayılır mı?
Hayır. Kanuna göre eşini ortak konutu terke zorlayan veya dönmesini engelleyen eş terk etmiş sayılır. Evden kovulan eş terk eden değil, terk edilen konumundadır.
Terk eden eşin adresi bilinmiyorsa ihtar nasıl yapılır?
Adres araştırmasına rağmen tebligat yapılamıyorsa ihtar ilan yoluyla tebliğ edilebilir (TMK m.164/2). İlan yoluyla tebliğin şartları ve tarihi sonradan davada denetleneceği için bu işlemlerin belgeleri saklanmalıdır.
Terk nedeniyle boşanmada nafaka ve tazminat alınabilir mi?
Alınabilir. Terk eden eş kural olarak kusurlu kabul edilir; terk edilen eş şartları varsa maddi ve manevi tazminat (TMK m.174) ile yoksulluk nafakası (TMK m.175) isteyebilir. Miktar ve sonuç, somut olaydaki kusur dengesine ve tarafların ekonomik durumuna göre belirlenir.
Özet
- Terk, şartları ispatlandığında evliliğin sarsılıp sarsılmadığı ayrıca araştırılmayan özel bir boşanma sebebidir (TMK m.164).
- Ayrılık en az altı ay sürmeli ve devam etmeli; ihtar ancak dördüncü ay dolduktan sonra istenebilir (TMK m.164/2).
- İhtar hâkim veya noter tarafından yapılır; eşe iki ay içinde dönmesi ve dönmemenin sonuçları bildirilir.
- İhtarda ortak konutun adresi, anahtarın yeri ve yol gideri yer almalı; ihtar samimi olmalıdır.
- Eşini kovan veya dönüşünü engelleyen eş terk etmiş sayılır; haklı sebeple ayrı yaşayan eş terk etmiş sayılmaz (TMK m.164/1, m.197).
- Terk sebebine terditli olarak genel sebep eklenebilir; ancak ihtardan önceki olaylar çoğunlukla affedilmiş kabul edilir (TMK m.166/1).
Terk nedeniyle boşanmada ihtarın zamanı, içeriği ve tebliği davanın sonucunu doğrudan belirlediğinden, ihtar çekilmeden önce somut durumun ve delillerin değerlendirilmesi önem taşır. Dural Hukuk, terk ihtarı, çekişmeli boşanma, nafaka ve tazminat davaları konularında destek verebilir. Bilgi almak için 0535 260 74 54 numaralı telefonu arayabilir veya iletişim sayfası üzerinden Dural Hukuk'a ulaşabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.
Hazırlayan: Dural Hukuk