Ticari davalarda arabuluculuk hangi hâllerde zorunludur sorusunun kısa cevabı şudur: Türk Ticaret Kanunu'nun 5/A maddesine göre ticari davalardan konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Arabulucuya başvurmadan açılan dava, esasa girilmeden usulden reddedilir. Arabulucu, başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren altı hafta içinde sonuçlandırır; bu süre zorunlu hâllerde en fazla iki hafta uzatılabilir.
Kural 1 Ocak 2019'dan beri alacak ve tazminat davalarında uygulanmaktadır; 1 Eylül 2023'ten itibaren itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları da kapsama alınmıştır. Konusu para olmayan ticari davalar, tahkim şartı bulunan sözleşmeler ve işyeri kirası gibi başka hükümlerle ayrıca düzenlenen uyuşmazlıklar ise farklı kurallara tabidir. Bu yazıda ticari davalarda zorunlu arabuluculuğun kapsamı, istisnaları, başvuru usulü, sürelere etkisi, ilk toplantıya katılmamanın sonuçları, anlaşma ve anlaşamama hâlleri ile arabuluculuk ücreti anlatılmaktadır.
Ticari Dava Nedir, Arabuluculuk Hangi Ticari Davalarda Şarttır?
Zorunlu arabuluculuğun uygulanması için önce uyuşmazlığın ticari dava olması gerekir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun (TTK) 4. maddesine göre iki tür ticari dava vardır:
- Her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili davalar: İki şirket veya iki tacir arasındaki mal satışı, hizmet, eser, taşıma ya da cari hesap alacakları bu gruba girer.
- Tarafların tacir olup olmadığına bakılmaksızın ticari sayılan davalar: TTK'da, fikrî mülkiyet mevzuatında, bankacılık ve finans düzenlemelerinde ve TTK m.4'te sayılan bazı Türk Borçlar Kanunu hükümlerinde öngörülen hususlardan doğan davalar bu niteliktedir.
Ticari dava olduğu belirlenen uyuşmazlıkta ikinci soru, davanın konusunun bir miktar para olup olmadığıdır. TTK m.5/A'nın 7445 sayılı Kanun'la değişik hâline göre zorunluluk; alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarını kapsar. Aşağıdaki tablo sık karşılaşılan durumları özetler:
| Uyuşmazlık | Arabuluculuk dava şartı mı? | Not |
| Fatura veya cari hesaba dayalı ticari alacak | Evet | TTK m.5/A |
| İcra takibine itiraz üzerine itirazın iptali davası | Evet | 1 Eylül 2023'ten itibaren |
| Ticari borç için menfi tespit veya istirdat davası | Evet | 1 Eylül 2023'ten itibaren |
| Haksız rekabet nedeniyle tazminat talebi | Evet | Talebin konusu para |
| Haksız rekabetin tespiti veya men'i, genel kurul kararının iptali | Hayır | Konusu para değil |
| Tahkim şartı bulunan sözleşmeden doğan uyuşmazlık | Hayır | HUAK m.18/A-18 |
| İşyeri kirasından doğan uyuşmazlık | Evet, ancak kira arabuluculuğu olarak | HUAK m.18/B |
| İşçi ile işveren arasındaki alacak ve işe iade | Evet, ancak iş arabuluculuğu olarak | 7036 sayılı Kanun |
Zorunlu Arabuluculuğun Uygulanmadığı veya Farklı İşlediği Hâller
Her ticari uyuşmazlık TTK m.5/A kapsamında değildir. Özellikle şu durumlara dikkat edin:
- Konusu para olmayan davalar: Genel kurul kararının iptali, haksız rekabetin men'i veya bir hakkın tespiti gibi davalarda kural olarak doğrudan mahkemeye gidilir. Aynı dilekçede tazminat da isteniyorsa, tazminat talebi bakımından arabuluculuk şartı ayrıca değerlendirilir.
- Tahkim sözleşmesi: Taraflar arasında geçerli bir tahkim sözleşmesi varsa dava şartı olarak arabuluculuğa ilişkin hükümler uygulanmaz (6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu, HUAK m.18/A-18).
- Kira, iş ve tüketici uyuşmazlıkları: İşyeri kirası HUAK m.18/B, işçi-işveren uyuşmazlıkları 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, tüketici uyuşmazlıkları ise 6502 sayılı Kanun kapsamında kendi kurallarına tabidir. İş arabuluculuğundaki süreler için işe iade arabuluculuk başvuru süresi yazımıza bakabilirsiniz.
- İcra takibi: İlamsız icra takibi başlatmak için arabulucuya gitmek gerekmez. Borçlu ödeme emrine itiraz ederse, açılacak itirazın iptali davasından önce arabuluculuk zorunludur.
Ticari Arabuluculuk Başvurusu Nasıl Yapılır?
- Doğru büroyu belirleyin: Başvuru, uyuşmazlığın konusuna göre yetkili mahkemenin bulunduğu yerdeki arabuluculuk bürosuna, büro kurulmayan yerlerde görevlendirilen sulh hukuk mahkemesi yazı işleri müdürlüğüne yapılır (HUAK m.18/A-4).
- Bilgileri hazırlayın: Şirketinizin unvan ve vergi bilgileri, avukatla başvuruluyorsa vekâletname, uyuşmazlığın konusu, talep edilen tutar ve karşı tarafın elinizdeki tüm iletişim bilgileri büroya verilir (HUAK m.18/A-6).
- Arabulucunun görevlendirilmesi: Arabulucu, büro tarafından listeden belirlenir; taraflar listedeki bir arabulucu üzerinde anlaşırsa o kişi görevlendirilir (HUAK m.18/A-5).
- İlk toplantıya davet: Arabulucu tarafları her türlü iletişim aracıyla bilgilendirir ve ilk toplantıya davet eder; avukatı bulunsa bile asıl tarafı da bilgilendirir (HUAK m.18/A-7).
- Yetki itirazı: Büronun yetkisiz olduğunu düşünen karşı taraf, bunu en geç ilk toplantıda belgeleriyle ileri sürmelidir (HUAK m.18/A-8).
- Görüşmeler: Taraflar görüşmelere bizzat, kanuni temsilcileri veya avukatları aracılığıyla katılabilir (HUAK m.15/6). Şirketler, yetkili temsilcisi veya avukatı aracılığıyla temsil edilir.
Arabuluculuğun Süre ve Zamanaşımına Etkisi
Ticari uyuşmazlıklarda arabulucu, başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren altı hafta içinde sonuçlandırır; süre zorunlu hâllerde en fazla iki hafta uzatılabilir (TTK m.5/A-2). Bu süre işçi-işveren uyuşmazlıklarına göre daha uzundur.
Arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez (HUAK m.18/A-15). Örneğin icra takibine itiraz edilmesinden sonra itirazın iptali davası için öngörülen bir yıllık süre, arabuluculuk süreci boyunca işlemez. Dava açılmadan önce ihtiyati tedbir veya ihtiyati haciz kararı alınmışsa, bu kararlar için öngörülen dava açma süresi de arabuluculuk sürecinde işlemez (HUAK m.18/A-16).
Arabulucuya başvuran taraf aleyhine aynı uyuşmazlıkla ilgili icra takibi başlatılırsa, başvuran taraf son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde menfi tespit davası açıp talep ederse, İcra ve İflas Kanunu'nun 72. maddesinin ikinci fıkrasındaki koruma hükmünden yararlanabilir. Süreleri hesaplarken son tutanağın tarihini mutlaka not edin.
İlk Toplantıya Katılmamanın Sonuçları
Taraflardan biri geçerli bir mazeret göstermeden ilk toplantıya katılmaz ve bu nedenle arabuluculuk sona ererse, bu durum son tutanağa yazılır. Toplantıya katılmayan taraf, sonradan açılan davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile karşı tarafın ödemekle yükümlü olduğu yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur; ayrıca lehine Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre belirlenen vekâlet ücretinin yarısına hükmedilir. Her iki taraf da ilk toplantıya katılmazsa, tarafların yaptıkları yargılama giderleri kendi üzerlerinde bırakılır (HUAK m.18/A-11). Bu fıkra 7531 sayılı Kanun'la 2024 yılında değiştirilmiştir; daha önceki metin, katılmayan tarafı giderlerin tamamından sorumlu tutuyordu.
Bu nedenle arabulucudan gelen davet, karşı taraf olarak da ciddiye alınmalı; katılım mümkün değilse mazeret belgelendirilmelidir.
Anlaşma ve Anlaşamama Hâlinde Ne Olur?
Anlaşma hâlinde: Anlaşmanın kapsamını taraflar belirler ve anlaşma belgesi taraflar ile arabulucu tarafından imzalanır (HUAK m.18/1). Ticari uyuşmazlıklarda avukatlar ile arabulucunun birlikte imzaladığı anlaşma belgesi, icra edilebilirlik şerhi aranmaksızın ilam niteliğinde belge sayılır (HUAK m.18/4). Bu imza düzeni yoksa, belgenin icra edilebilirliğine ilişkin şerh arabulucunun görev yaptığı yer sulh hukuk mahkemesinden istenebilir (HUAK m.18/2). Anlaşılan konularda taraflar sonradan dava açamaz (HUAK m.18/5).
Anlaşamama hâlinde: Arabulucu son tutanağı düzenler. Davacı, son tutanağın aslını veya arabulucu tarafından onaylanmış bir örneğini dava dilekçesine eklemek zorundadır; eklenmezse mahkeme bir haftalık kesin süre verir, bu süre içinde sunulmazsa dava usulden reddedilir. Arabulucuya hiç başvurulmadan dava açıldığı anlaşılırsa dava, dava şartı yokluğu nedeniyle doğrudan usulden reddedilir (HUAK m.18/A-2). Son tutanaktan sonra dava, kural olarak asliye ticaret mahkemesinde açılır; bu davaların işleyişi için ticari alacak davaları yazımıza göz atabilirsiniz.
Ticari Arabuluculukta Ücreti Kim Öder?
Taraflar anlaşırsa arabuluculuk ücreti, aksi kararlaştırılmadıkça Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi'nin ikinci kısmına göre taraflarca eşit şekilde karşılanır (HUAK m.18/A-12). 26 Aralık 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 2026 Yılı Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi'ne göre ticari uyuşmazlıklarda anlaşma sağlanırsa ücret tarifenin ikinci kısmına göre belirlenir ve 13.000 TL'den az olamaz.
Taraflara ulaşılamaz, taraflar katılmaz veya iki saatten kısa görüşme sonunda anlaşma sağlanamazsa, iki saatlik ücret Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenir. İki saati aşan görüşmelerden sonra anlaşma sağlanamazsa, aşan kısım aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit olarak karşılanır. Bakanlık bütçesinden ödenen ücret yargılama giderlerinden sayılır ve davada haksız çıkan taraftan alınabilir (HUAK m.18/A-13). Saatlik tutarlar ve hesaplama örnekleri için arabuluculuk ücreti kim öder yazımızı inceleyebilirsiniz; güncel tutarlar her yıl yeniden belirlendiği için tarifenin kontrol edilmesi gerekir.
Sık Sorulan Sorular
Ticari davalarda arabuluculuğa başvurmadan dava açılırsa ne olur?
Arabulucuya başvurulmadan açıldığı anlaşılan dava, herhangi bir işlem yapılmaksızın dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddedilir (HUAK m.18/A-2). Bu durumda yeniden arabulucuya başvurup son tutanakla birlikte dava açmak gerekir; bu arada zamanaşımı ve hak düşürücü sürelerin dolmamasına dikkat edilmelidir.
İcra takibine itiraz edilen ticari alacakta arabuluculuk zorunlu mu?
İcra takibi başlatmak için arabuluculuk gerekmez. Borçlu itiraz eder ve alacaklı itirazın iptali davası açmak isterse, 1 Eylül 2023'ten itibaren davadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Arabuluculuk süreci boyunca itirazın iptali davası için öngörülen süre işlemez.
Ticari arabuluculuk ne kadar sürer?
Arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren altı hafta içinde süreci sonuçlandırır; zorunlu hâllerde süre en fazla iki hafta uzatılabilir (TTK m.5/A-2). Taraflara ulaşılamaz veya taraflar katılmazsa süreç daha kısa sürede son tutanakla sona erebilir.
Şirketler arasındaki sözleşmede tahkim şartı varsa arabulucuya gitmek gerekir mi?
Hayır. Geçerli bir tahkim sözleşmesinin bulunduğu hâllerde dava şartı olarak arabuluculuğa ilişkin hükümler uygulanmaz (HUAK m.18/A-18). Ancak tahkim şartının geçerli olup olmadığı ayrıca incelenmelidir.
Ticari arabuluculuk toplantısına avukatla katılmak zorunlu mu?
Zorunlu değildir; taraflar görüşmelere bizzat, kanuni temsilcileri veya avukatları aracılığıyla katılabilir (HUAK m.15/6). Ancak ticari uyuşmazlıklarda anlaşma belgesinin şerh aranmaksızın ilam niteliği kazanması için belgenin avukatlar ve arabulucu tarafından birlikte imzalanması gerekir (HUAK m.18/4).
Arabuluculuk anlaşma belgesi ödenmezse ne yapılır?
İlam niteliğindeki anlaşma belgesi, ilamlı icra takibine konu edilebilir. Avukatlar ve arabulucu tarafından birlikte imzalanmamış bir belge için önce sulh hukuk mahkemesinden icra edilebilirlik şerhi alınması gerekir (HUAK m.18/2).
Özet
- Ticari davalardan konusu para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında arabuluculuk dava şartıdır (TTK m.5/A).
- Ticari arabuluculuk altı hafta içinde sonuçlandırılır, zorunlu hâllerde iki hafta uzatılabilir (TTK m.5/A-2).
- Başvurudan son tutanağa kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez (HUAK m.18/A-15).
- Mazeretsiz olarak ilk toplantıya katılmayan taraf, davayı kazansa bile yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur ve lehine vekâlet ücretinin yarısına hükmedilir (HUAK m.18/A-11).
- Avukatlar ve arabulucunun birlikte imzaladığı ticari anlaşma belgesi ilam niteliğindedir (HUAK m.18/4).
- Tahkim şartı varsa zorunlu arabuluculuk uygulanmaz; kira, iş ve tüketici uyuşmazlıkları kendi kurallarına tabidir (HUAK m.18/A-18, m.18/B).
Uyuşmazlığın ticari dava olup olmadığı, talebin konusu ve sözleşmedeki tahkim veya yetki hükümleri arabuluculuk yükümlülüğünü doğrudan etkilediği için her dosyanın ayrıca değerlendirilmesi gerekir. Dural Hukuk, ticari alacak ve tazminat uyuşmazlıklarında arabuluculuk sürecine hazırlık, arabuluculuk görüşmelerinde temsil ve sonrasında açılacak ticari davalar konularında destek verebilir. Bilgi almak için 0535 260 74 54 numaralı telefonu arayabilir veya iletişim sayfası üzerinden Dural Hukuk'a ulaşabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.
Hazırlayan: Dural Hukuk