Vize ihlali cezası sorusunun kısa cevabı şudur: Vize, vize muafiyeti veya ikamet izni süresini aşarak Türkiye'de kalan yabancı, ülkeden çıkarken ihlal süresine ait vize ve ikamet harçlarını ve bunların cezalarını ödemekle yükümlüdür (6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m.56/2). İhlal on günü aşarsa hakkında sınır dışı etme kararı alınır; sınır dışı edilen yabancıya ise Türkiye'ye giriş yasağı konur ve bu yasak kural olarak en fazla beş yıl sürer (YUKK m.9, m.54).
Ödenecek tutar yabancının uyruğuna ve ihlal süresine göre değişir. Giriş yasağının konulup konulmayacağı ise ihlalin nasıl tespit edildiğine, borçların ödenip ödenmediğine ve kişinin durumu tespit edilmeden önce kendiliğinden başvurup başvurmadığına bağlıdır. Bu yazıda vize ve ikamet ihlalinin ne olduğu, çıkışta ne ödendiği, giriş yasağının hangi durumlarda konulduğu ve yasağın kaldırılması için izlenebilecek yollar anlatılmaktadır.
Vize İhlali ve Kaçak Kalma Nedir?
YUKK m.19'a göre Türkiye'de vizenin veya vize muafiyetinin tanıdığı süreden ya da doksan günden fazla kalacak yabancıların ikamet izni alması zorunludur. Bu süreyi ikamet izni almadan aşan kişi "vize ihlali", ikamet izninin bitiş tarihinden sonra yasal bir başvurusu olmadan Türkiye'de kalan kişi ise "ikamet ihlali" yapmış olur. Halk arasında her iki durum da "kaçak kalma" olarak anılır.
Pek çok ülke vatandaşı için vize muafiyetiyle veya vizeyle kalış süresi, herhangi bir 180 günlük dönemde toplam 90 gün olarak uygulanır; ancak süre uyruğa ve vize türüne göre farklılaşabilir. Bu nedenle hesap pasaporttaki giriş-çıkış tarihlerine göre geriye doğru yapılmalıdır.
Önemli istisna: İkamet izni süresi dolmadan uzatma başvurusu yapan yabancıya harca tabi olmayan bir belge verilir ve bu kişi izin süresi sona ermiş olsa bile hakkında karar verilinceye kadar bu belgeyle Türkiye'de kalabilir (YUKK m.24/2). Uzatma başvurusu reddedilirse on gün içinde Türkiye'den çıkış yapılmalıdır; aksi hâlde sınır dışı etme kararı alınır (YUKK m.54/1-j).
| Durum | Hukuki sonuç | Dayanak |
| Vize veya vize muafiyeti süresini on günden fazla aşmak | Sınır dışı etme kararı alınır | YUKK m.54/1-e |
| İkamet izni süresini kabul edilebilir gerekçe olmadan on günden fazla ihlal etmek | Sınır dışı etme kararı alınır | YUKK m.54/1-g |
| Uzatma başvurusu reddedildikten sonra on gün içinde çıkmamak | Sınır dışı etme kararı alınır | YUKK m.54/1-j |
| Çalışma izni olmadan çalışmak | Sınır dışı etme kararı alınır | YUKK m.54/1-ğ |
| Terke davet için verilen sürede Türkiye'den ayrılmamak | İdari para cezası | YUKK m.102/1-c |
| Her durumda çıkış sırasında | İhlal süresine ait vize ve ikamet harçları ile cezaları ödenir | YUKK m.56/2 |
Kanun, sınır dışı etme kararı alınmayacak kişileri ayrıca saymıştır. Ülkesinde işkence veya insanlık dışı muamele riski bulunanlar, ciddi sağlık sorunu, yaş veya hamilelik nedeniyle seyahat etmesi riskli görülenler ve tedavisi devam eden ağır hastalar bu kapsamdadır (YUKK m.55).
Vize İhlali Cezası Nasıl Hesaplanır, Nerede Ödenir?
Vize ihlali cezası olarak bilinen tutar, teknik olarak ihlal süresine ait vize ve ikamet harçları ile bunların cezalarından oluşur. Hesaplama 492 sayılı Harçlar Kanunu'na göre belirlenen harçlar esas alınarak yapılır; tutar yabancının uyruğuna, ihlal edilen süreye ve Türkiye'ye vizeli mi vizesiz mi girildiğine göre değişir. Harç tutarları her yıl güncellendiğinden güncel tutarı çıkış yapacağınız sınır kapısından veya il göç idaresi müdürlüğünden öğrenmeniz gerekir; internette dolaşan eski tablolara güvenmeyin.
- Ödeme yeri: Uygulamada ödeme çoğunlukla çıkış sırasında sınır kapısında yapılır. Ödeme belgesini saklamanız, ileride vize veya ikamet başvurusunda işinize yarar.
- Ödenmezse: Valilikler, idari para cezaları ve kamu alacakları sebebiyle yabancının Türkiye'ye kabulünü ön izin şartına bağlayabilir (YUKK m.9/7). Bu durumda borç ödenmeden yeniden giriş yapmak mümkün olmayabilir.
- İdari para cezaları: YUKK m.102'de yasa dışı giriş-çıkış, giriş yasağına rağmen Türkiye'ye girme veya terke davet süresinde ayrılmama gibi fiiller için ayrıca idari para cezası öngörülmüştür. Kanundaki tutarlar her yıl yeniden değerleme oranında artırıldığından güncel tutar ayrıca kontrol edilmelidir (5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.17/7).
Kaçak Kalan Yabancıya Türkiye'ye Giriş Yasağı Ne Zaman Konur?
Türkiye'ye giriş yasağı, yabancının belirli bir süre boyunca ülkeye girişinin engellenmesidir ve YUKK m.9'da düzenlenmiştir. Kanuna göre sınır dışı edilen yabancıların Türkiye'ye girişi Göç İdaresi veya valilikler tarafından yasaklanır. Kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından sakıncalı görülen yabancılara da giriş yasağı konulabilir. Yasağın süresi en fazla beş yıldır; ancak kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından ciddi tehdit varsa bu süre en fazla on yıl daha artırılabilir (YUKK m.9/3).
Kanun, kendiliğinden hareket eden yabancılar için iki önemli esneklik tanır:
- Tespitten önce başvuru: Vize veya ikamet izni süresi sona eren ve durumu yetkili makamlarca tespit edilmeden önce Türkiye'den çıkmak için valiliğe başvuran yabancılara, idari para cezalarını ödemiş olmaları ve Bakanlıkça belirlenen ihlal sürelerini aşmamaları kaydıyla giriş yasağı konulmayabilir (YUKK m.9/4).
- Terke davete uyma: Sınır dışı etme kararıyla birlikte Türkiye'yi terke davet edilen ve kendisine verilen 15 ila 30 günlük süre içinde ülkeden ayrılan yabancılara giriş yasağı konulmayabilir (YUKK m.9/5, m.56).
| Senaryo | Giriş yasağı riski |
| Kısa süreli ihlal, borç sınır kapısında ödenerek kendiliğinden çıkış | Düşük; ancak ödenmemiş kamu alacağı kalırsa ön izin şartı gündeme gelebilir |
| Tespit edilmeden önce valiliğe başvurup çıkış | Cezalar ödenmiş ve Bakanlıkça belirlenen ihlal süresi aşılmamışsa yasak konulmayabilir (m.9/4) |
| Terke davet süresinde çıkış | Yasak konulmayabilir (m.9/5) |
| Denetimde yakalanma veya tespit sonrası sınır dışı edilme | Yasak konulur; süre en fazla beş yıl (m.9/2-3) |
| Kamu düzeni veya güvenliği yönünden ciddi tehdit | Beş yıla ek olarak on yıla kadar uzatılabilir (m.9/3) |
Uygulamada ihlal süresi uzadıkça ve borç ödenmeden çıkış yapıldıkça yasak süresi de uzamaktadır. Bakanlığın belirlediği ihlal süreleri kanun metninde yer almadığından, somut dosyada nasıl bir yasak konulduğu ancak Göç İdaresi kayıtlarıyla netleşir. Giriş yasakları sistemde çeşitli tahdit kodlarıyla işlenir; kodların anlamı ve kaldırılma yolları için Tahdit Kodları Nedir? V-87, G-87, Ç-114, Ç-141 ve Kod Kaldırma yazımıza bakabilirsiniz.
Sınır Dışı Etme Kararı Tebliğ Edilirse Ne Yapmalı?
Sınır dışı etme kararı gerekçesiyle birlikte yabancıya, yasal temsilcisine veya avukatına tebliğ edilir. Karara karşı tebliğden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurulabilir. Yabancının rızası saklı kalmak kaydıyla, dava açma süresi içinde veya dava açılmışsa yargılama sonuçlanıncaya kadar yabancı sınır dışı edilmez (YUKK m.53). Yedi günlük süre çok kısa olduğundan karar tebliğ edildiği anda belgeleri toplamaya başlamak gerekir.
Türkiye'de Türk vatandaşı eş veya çocuk, uzun süreli ikamet geçmişi, devam eden tedavi gibi bağlar varsa bunlar hem sınır dışı etme kararına karşı davada hem de sonraki giriş yasağı değerlendirmesinde önem taşır. Dava süreci ve dilekçede dikkat edilecek noktalar için deport (sınır dışı etme) kararına itiraz yazımızı inceleyebilirsiniz.
Giriş Yasağı Nasıl Kaldırılır?
Giriş yasağı kesin bir yaptırım gibi görünse de farklı yollarla kaldırılabilir veya etkisi azaltılabilir:
- İdari başvuru: Göç İdaresi giriş yasağını kaldırabilir veya yasak saklı kalmak kaydıyla yabancının belirli bir süre için Türkiye'ye girişine izin verebilir (YUKK m.9/6). Başvuruda Türkiye'deki aile bağları, tedavi ihtiyacı, ticari faaliyet veya mülkiyet gibi somut gerekçeler belgelendirilmelidir. Başvuru yurt dışından konsolosluklar aracılığıyla da yapılabilir.
- İptal davası: Giriş yasağı kararı bir idari işlemdir. Kararın tebliğinden, tebliğ yapılmamışsa uygulamada öğrenildiği tarihten itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir (2577 sayılı İYUK m.7). Davada yasağın dayanağı, süresi ve orantılılığı tartışılır.
- Borcun ödenmesi: Yasak yalnızca ödenmemiş harç veya idari para cezası nedeniyle ön izin şartı şeklindeyse, borcun ödenmesi çoğu zaman sorunu çözer (YUKK m.9/7).
Dikkat: Giriş yasağı varken sınır kapısına gelmek sonuç vermez; yasağa rağmen Türkiye'ye girebilmiş olanlara idari para cezası uygulanır ve hakkında sınır dışı etme kararı alınır (YUKK m.102/1-b, m.54/1-ı).
Kaçak Kalan Yabancıya Ev Kiralayan veya İş Veren Ne Risk Taşır?
Yaptırımlar yalnızca yabancıyla sınırlı değildir. Geçerli seyahat belgesi, yabancı kimlik kartı, ikamet izni veya yol izin belgesi olmayan yabancıların barınmasına, konaklamasına imkân sağlayan kişiler ile mülkiyetindeki gayrimenkulü bu kişilere kiralayanlara, fiil ayrıca suç oluşturmuyorsa her bir yabancı için idari para cezası verilir (YUKK m.102/2). Çalışma izni olmayan yabancıyı çalıştıran işverenler için de 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu kapsamında ayrıca yaptırım öngörülmüştür. Kiracı veya çalışan seçerken kimlik ve ikamet belgelerini kontrol etmek bu riski azaltır.
Sık Sorulan Sorular
Vize ihlali cezası ödenmezse ne olur?
Ödenmeyen harç ve idari para cezaları kamu alacağı olarak kalır. Valilik, yabancının Türkiye'ye yeniden kabulünü bu borçların ödenmesine bağlı ön izin şartına bağlayabilir (YUKK m.9/7). Ayrıca ödeme yapmadan çıkış, sonraki giriş yasağı değerlendirmesinde aleyhe sonuç doğurabilir.
Kaç gün vize ihlali sınır dışı edilme sebebidir?
Vize veya vize muafiyeti süresini on günden fazla aşmak, ikamet izni süresini kabul edilebilir gerekçe olmadan on günden fazla ihlal etmek sınır dışı etme sebebidir (YUKK m.54/1-e, g). Daha kısa ihlallerde de çıkışta harç ve cezalar ödenir.
Vize ihlali yapan yabancı tekrar Türkiye'ye girebilir mi?
Hakkında giriş yasağı yoksa ve borçlarını ödemişse girebilir. Giriş yasağı varsa yasak süresinin dolması, Göç İdaresi'nin yasağı kaldırması veya belirli süreli giriş izni vermesi ya da yasağın mahkemece iptal edilmesi gerekir (YUKK m.9/6).
İkamet uzatma başvurum sürerken iznimin süresi doldu; kaçak sayılır mıyım?
Süre dolmadan uzatma başvurusu yaptıysanız, size verilen belgeyle hakkınızda karar verilinceye kadar Türkiye'de kalabilirsiniz (YUKK m.24/2). Başvuru reddedilirse on gün içinde çıkış yapmanız gerekir.
Türkiye'ye giriş yasağı ne kadar sürer?
Kural olarak en fazla beş yıldır. Kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından ciddi tehdit bulunması hâlinde bu süre Göç İdaresi tarafından en fazla on yıl daha artırılabilir (YUKK m.9/3).
Giriş yasağına karşı dava açma süresi ne kadardır?
Giriş yasağı kararına karşı genel idari dava süresi olan 60 gün uygulanır (İYUK m.7). Sınır dışı etme kararına karşı ise süre tebliğden itibaren yalnızca yedi gündür (YUKK m.53/3).
Özet
- Vize, vize muafiyeti veya ikamet izni süresini aşan yabancı, çıkışta ihlal süresine ait harç ve cezaları öder (YUKK m.56/2).
- On günü aşan vize veya ikamet ihlali sınır dışı etme sebebidir (YUKK m.54/1-e, g).
- Sınır dışı edilene giriş yasağı konur; süre en fazla beş yıl, ciddi tehditte on yıla kadar ek süre mümkündür (YUKK m.9/2-3).
- Tespitten önce valiliğe başvurup borçlarını ödeyen yabancıya giriş yasağı konulmayabilir (YUKK m.9/4).
- Ödenmeyen kamu alacakları nedeniyle yeniden giriş ön izin şartına bağlanabilir (YUKK m.9/7).
- Sınır dışı etme kararına karşı yedi gün, giriş yasağına karşı 60 gün içinde dava açılabilir (YUKK m.53/3, İYUK m.7).
Ödenecek tutar, sınır dışı riski ve olası giriş yasağının süresi; ihlalin uzunluğuna, uyruğa ve kişinin Türkiye'deki bağlarına göre değiştiğinden çıkış yapmadan önce durumun değerlendirilmesi sonraki girişleri doğrudan etkiler. Dural Hukuk, vize ve ikamet ihlali, sınır dışı etme kararına itiraz ve giriş yasağının kaldırılması konularında destek verebilir. Bilgi almak için 0535 260 74 54 numaralı telefonu arayabilir veya iletişim sayfası üzerinden Dural Hukuk'a ulaşabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.
Hazırlayan: Dural Hukuk