Şahıs şirketinden limited şirkete geçiş nasıl yapılır sorusunun kısa cevabı şudur: Tek kişilik bir şahıs işletmesi, sicil kaydının değiştirilmesiyle kendiliğinden limited şirket olmaz; uygulamada işletme aktif ve pasifiyle bir bütün hâlinde yeni kurulan limited şirkete sermaye olarak konulur, işletme sahibine de karşılığında şirket payı verilir. İşletme bilanço esasına göre defter tutuyorsa ve Gelir Vergisi Kanunu'nun 81. maddesindeki şartlar sağlanırsa devirden doğan değer artışı vergilendirilmez ve devir KDV'den istisna olur.
Günlük dilde "şahıs şirketi" denildiğinde çoğunlukla tek kişilik işletme kastedilir; oysa 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nda (TTK) şahıs şirketleri kollektif ve komandit şirketlerdir ve bunlar tür değiştirme yoluyla doğrudan limited şirkete dönüşebilir. Bu yazıda geçiş yolları, aktif ve pasifiyle devrin adımları, vergisiz devir şartları, SGK ve borçlarla ilgili sonuçlar ile kollektif şirketlerin tür değiştirmesi anlatılmaktadır.
Şahıs İşletmesi ile Limited Şirket Arasındaki Temel Farklar
Şahıs işletmesinde işletme ile sahibi hukuken aynı kişidir; işletme borçlarından sahibi tüm kişisel malvarlığıyla sorumludur. Limited şirket ise ayrı bir tüzel kişidir. TTK'nın 573. maddesine göre ortaklar şirket borçlarından sorumlu olmayıp yalnızca taahhüt ettikleri sermaye payını ödemekle yükümlüdür. Limited şirket tek ortakla da kurulabildiğinden işletme sahibi geçişi tek başına yapabilir.
| Konu | Şahıs işletmesi | Limited şirket |
| Hukuki kişilik | İşletme sahibiyle aynı kişi | Ayrı tüzel kişilik |
| Borçlardan sorumluluk | Sahibi tüm malvarlığıyla sorumlu | Kural olarak şirket malvarlığı; ortak taahhüt ettiği sermaye ile sınırlı (TTK m.573) |
| Vergilendirme | Kazanç artan oranlı gelir vergisine tabi | Kurum kazancı üzerinden %25 kurumlar vergisi (KVK m.32); kâr dağıtımında ayrıca stopaj |
| Sermaye | Asgari sermaye şartı yok | En az 50.000 TL esas sermaye (TTK m.580 ve Cumhurbaşkanı Kararı) |
| Ortak alma | Mümkün değil | Pay devri veya sermaye artırımıyla mümkün |
| Sosyal güvenlik | Sahibi 4/b kapsamında sigortalı | Ortaklar 4/b kapsamında sigortalı (5510 s.K. m.4) |
Artan oranlı gelir vergisi yükü, ortak veya yatırımcı alma ihtiyacı ve kişisel malvarlığının işletme risklerinden ayrılması geçişin başlıca nedenleridir. Ancak limited şirkette de kamu borçlarında ortakların ve müdürün sorumluluğu gündeme gelebilir. Hangi sermaye şirketi türünün daha uygun olduğunu Limited Şirket mi Anonim Şirket mi? yazımızda karşılaştırdık.
Şahıs Şirketinden Limited Şirkete Geçiş Yolları
Geçiş için tek bir yol yoktur; işletmenin defter türü, borç durumu ve varlıkları hangi yöntemin uygun olduğunu belirler:
| Yol | Nasıl yapılır? | Vergisel sonuç |
| Aktif ve pasifiyle devir | İşletme bütün hâlinde yeni limited şirkete ayni sermaye olarak konulur (TTK m.11, m.127) | GVK m.81 şartları sağlanırsa değer artışı vergilendirilmez; KDV istisnası uygulanır |
| Mevcut şirketin devralması | İşletme, var olan bir limited şirket tarafından devralınarak onunla birleşir (TTK m.194/1) | GVK m.81 şartlarının sağlanıp sağlanmadığı ayrıca incelenmelidir |
| Kapatıp yeniden kurmak | Şahıs işletmesi kapatılır, varlıklar faturayla yeni şirkete satılır | Satış kazancı vergilendirilir; satışlar KDV'ye tabidir |
| Kollektif veya komandit şirketin tür değiştirmesi | Şirket, ortakların kararıyla limited şirkete dönüşür (TTK m.181) | GVK m.81 kapsamında aynı şartlarla vergisiz dönüşüm mümkündür |
TTK m.194/2, ticari işletmenin ticaret şirketine dönüşmesinde tür değiştirme hükümlerinin kıyasen uygulanabileceğini de öngörür; ancak uygulamada en sık izlenen yol ilk yöntemdir.
Aktif ve Pasifiyle Devir Adım Adım
TTK'nın 11. maddesine göre ticari işletme, içerdiği malvarlığı unsurlarının ayrı ayrı devrine gerek olmaksızın bir bütün hâlinde devredilebilir; devir sözleşmesi yazılı yapılır, ticaret siciline tescil ve ilan edilir. Süreç genellikle şu sırayla ilerler:
- Ön inceleme: Defter türü, vergi ve SGK borçları, varlıklar üzerindeki ipotek, rehin veya hacizler, kira ve kredi sözleşmeleri, ruhsatlar ve çalışanlar listelenir. TTK m.581'e göre üzerinde sınırlı ayni hak, haciz veya tedbir bulunan malvarlığı unsurları sermaye olarak konulamaz.
- Devir bilançosu: İşletmenin devir tarihindeki aktifleri, pasifleri ve öz sermayesi gösterilir.
- Değerleme: Sermaye olarak konulan işletmenin değeri, uygulamada şirket merkezinin bulunacağı yerdeki asliye ticaret mahkemesince atanan bilirkişilerce belirlenir (TTK m.343 ve Ticaret Sicili Yönetmeliği). Limited şirkette ticari itibar (şerefiye) ve kişisel emek sermaye olamaz (TTK m.581).
- Şirket sözleşmesi: Sermaye olarak konulan işletme, değeri ve karşılığında verilecek paylar sözleşmede gösterilir. Esas sermaye en az 50.000 TL olmalıdır; öz sermaye bu tutarı karşılamıyorsa nakdi sermaye eklenir.
- Kuruluş ve tescil: Şirket sözleşmesi MERSİS üzerinden hazırlanır, ticaret sicili müdürlüğünde yetkili personelin huzurunda imzalanır (TTK m.585) ve şirket tescil edilir.
- Kapanış işlemleri: Şahıs işletmesinin ticaret sicili kaydı terkin ettirilir, işi bırakma vergi dairesine bildirilir; taşınmaz, araç ve marka gibi ayrı sicile kayıtlı varlıkların şirket adına tescili sağlanır.
- Yeni şirketin düzeni: Defterlerin açılış onayı, e-fatura ve e-defter geçişi, banka hesapları, ruhsatlar ve sözleşmeler şirket adına yenilenir.
Vergisiz Devir Şartları: GVK m.81 ve KDV İstisnası
Şahıs işletmesinin elden çıkarılması kural olarak vergilendirilebilir ticari kazanç doğurur. 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun (GVK) 81. maddesi ise ferdi işletmenin sermaye şirketine belirli şartlarla devrinden doğan kârların değer artışı sayılmayacağını öngörür. Gelir İdaresinin özelgelerinde de açıklanan şartlar şunlardır:
- Bilanço esası: İşletmenin kazancı bilanço esasına göre tespit edilmelidir. İşletme hesabı esasına göre defter tutan veya basit usulde vergilendirilen işletmeler bu imkândan doğrudan yararlanamaz.
- Bütün hâlinde devir: İşletmenin bilançosu aktif ve pasifiyle birlikte devredilmelidir; yalnızca bazı makinelerin veya stokların devri yeterli değildir.
- Kayıtlı değerlerin korunması: Devralan şirket bilanço değerlerini aynen kendi bilançosuna geçirmelidir.
- Öz sermaye kadar pay: İşletme sahibine devir bilançosundaki öz sermaye tutarında ortaklık payı verilmelidir.
Bu şartlar sağlandığında 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu'nun 17/4-c maddesi uyarınca devir işlemi KDV'den istisnadır; devreden işletmenin yüklenip indiremediği KDV, mükerrer indirime yol açmamak kaydıyla vergi incelemesi sonucuna göre devralan şirket tarafından indirilebilir. 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu'nun 19 ve 20. maddeleri ise kurumlar arasındaki birleşme, bölünme ve limited şirketin anonim şirkete dönüşmesi gibi tür değiştirmeleri düzenler; şahıs işletmesinin devrinde esas alınan hüküm GVK m.81'dir.
Gelir İdaresinin görüşüne göre aktif ve pasifiyle devir, şahıs işletmesi bakımından işi bırakma sayılır (VUK m.161). Şirket tescil edilinceye kadarki işlemler şahıs işletmesinin, sonrakiler şirketin defterlerine kaydedilir; işi bırakma vergi dairesine bir ay içinde bildirilir (VUK m.168). Devir tarihine kadarki kazanç, işletme sahibinin yıllık gelir vergisi beyannamesinde beyan edilir. Şahıs işletmesi adına basılmış belgeler ve ödeme kaydedici cihazlar, gerekli devir işlemleri yapılmadan şirket adına kullanılamaz. Harç ve damga vergisi istisnaları işlemin yapısına göre değiştiğinden takvim bir mali müşavirle planlanmalıdır.
SGK ve Çalışanlarla İlgili Yükümlülükler
- İşletme sahibinin sigortalılığı: Gelir vergisi mükellefi işletme sahibinin 4/b sigortalılığı vergi mükellefiyetiyle başlar ve sona erer; limited şirket ortaklarınınki ise şirketin tescil tarihinde başlar (5510 sayılı Kanun m.7 ve m.9). Boşluk veya çakışma doğmaması için tarihler takip edilmelidir.
- İşyeri bildirgesi: Sigortalı çalıştırılan işyerinin başka bir işverene devri hâlinde yeni işveren, devraldığı tarihi takip eden on gün içinde işyeri bildirgesini SGK'ya vermelidir (5510 m.11).
- Prim borçları: İşyerini aktif ve pasifiyle devralan şirket, eski işverenin prim, gecikme cezası ve gecikme zammı borçlarından onunla birlikte müştereken ve müteselsilen sorumludur (5510 m.89).
- Çalışanlar: 4857 sayılı İş Kanunu'nun 6. maddesine göre iş sözleşmeleri bütün hak ve borçlarıyla şirkete geçer; kıdem süresi kesilmez. Devirden önce doğmuş ve devir tarihinde ödenmesi gereken borçlardan devreden ve devralan birlikte sorumludur; devredenin sorumluluğu iki yılla sınırlıdır.
Borçlar, Sözleşmeler ve Sorumluluk
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 202. maddesine göre bir işletmeyi aktif ve pasifleriyle devralan şirket, devri alacaklılara bildirdiği veya ilan ettiği tarihten itibaren işletme borçlarından sorumlu olur. İşletme sahibi ise muaccel borçlar için bildirim veya ilan tarihinden, sonradan muaccel olacak borçlar için muacceliyet tarihinden başlayarak iki yıl süreyle şirketle birlikte müteselsilen sorumlu kalır. Bu nedenle geçiş, mevcut borçlardan kurtulmanın bir yolu olarak görülmemelidir.
Kira, leasing ve kredi gibi sözleşmelerin şirkete geçmesi kural olarak karşı tarafın onayına bağlıdır; devir yasağı veya erken ödeme koşulu önceden incelenmelidir. Geçişten sonra şirket müdürünün vergi ve SGK borçlarından sorumluluğu gündeme gelebileceğinden Limited Şirket Müdürü Vergi ve SGK Borcunu Öder mi? yazımıza da göz atabilirsiniz. Geçiş sırasında yeni bir ortak alınacaksa ortaklar arasındaki ilişkiyi pay sahipleri sözleşmesi ile düzenlemek yararlı olur.
Kollektif veya Komandit Şirketten Limited Şirkete Tür Değiştirme
Hukuki anlamda şahıs şirketi olan kollektif veya komandit şirket, tasfiye edilmeden doğrudan limited şirkete dönüşebilir (TTK m.181). Tür değiştiren şirket eskisinin devamıdır; malvarlığının ayrıca devri gerekmez (TTK m.180). Süreç şu unsurlardan oluşur:
- Tür değiştirme planı: Yönetim organı yeni unvanı, şirket sözleşmesini ve ortakların alacağı payları gösteren yazılı bir plan hazırlar (TTK m.185).
- Tür değiştirme raporu: Amaç ve sonuçları açıklayan bir rapor hazırlanır; küçük ve orta ölçekli şirketler tüm ortakların onayıyla rapordan vazgeçebilir (TTK m.186).
- İnceleme hakkı: Plan, rapor ve finansal tablolar karardan otuz gün önce ortakların incelemesine sunulur (TTK m.188).
- Karar ve tescil: Plan bütün ortakların oybirliğiyle onaylanır; şirket sözleşmesinde üçte iki çoğunluk öngörülebilir. Tür değiştirme tescille geçerlilik kazanır ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde ilan edilir (TTK m.189).
Ortakların tür değiştirmeden önce doğmuş şirket borçlarından kişisel sorumluluğu devam eder; bu istemler ilan tarihinden itibaren üç yılda zamanaşımına uğrar (TTK m.190 ve m.158). Vergi bakımından GVK m.81, kollektif ve adi komandit şirketlerin aynı şartlarla sermaye şirketine dönüşmesini de kapsar; tescil tarihine kadarki işlemler kollektif şirketin, sonrakiler limited şirketin defterlerine kaydedilir.
Sık Sorulan Sorular
Şahıs şirketinden limited şirkete geçişte vergi öder miyim?
İşletme bilanço esasına göre defter tutuyor, aktif ve pasifiyle bütün hâlinde devrediliyor ve size öz sermaye tutarında pay veriliyorsa GVK m.81 uyarınca devirden doğan değer artışı vergilendirilmez ve devir KDV'den istisnadır. Devir tarihine kadar elde ettiğiniz kazanç için ise gelir vergisi beyanı yapılır. Şartlar sağlanmazsa varlıkların şirkete satışı ticari kazanç ve KDV doğurur.
İşletme hesabı esasına göre defter tutuyorum, vergisiz devirden yararlanabilir miyim?
GVK m.81, kazancı bilanço esasına göre tespit edilen işletmeleri kapsar. İşletme hesabı esasında defter tutuyorsanız vergisiz devir planlanmadan önce bilanço esasına geçişin zamanlaması ve koşulları mali müşavirinizle değerlendirilmelidir. Basit usulde vergilendirilen esnaf için de aynı sınırlama geçerlidir.
Şahıs işletmesini kapatmadan limited şirket kurabilir miyim?
Evet, şahıs işletmesi devam ederken ayrıca limited şirket kurulabilir; ancak iki ayrı mükellefiyet oluşur ve varlıkların şirkete aktarılması satış sayılır. Aktif ve pasifiyle devirde ise şahıs işletmesinin faaliyeti sona erer.
Şahıs işletmesinin borçları limited şirkete geçer mi?
Aktif ve pasifiyle devirde borçlar da şirkete geçer; şirket, devrin alacaklılara bildirildiği veya ilan edildiği tarihten itibaren sorumlu olur. İşletme sahibi iki yıl boyunca şirketle birlikte müteselsilen sorumlu kalır (TBK m.202). SGK prim borçlarından devralan şirket de sorumludur (5510 m.89).
Çalışanlarımın kıdem tazminatı hakları ne olur?
İş sözleşmeleri bütün hak ve borçlarıyla şirkete geçer; çalışanların şahıs işletmesinde geçen süreleri de kıdemlerine dahildir. Devir, çalışanlar için kendiliğinden bir fesih sebebi değildir. Devirden önce doğmuş ve devir tarihinde ödenmesi gereken borçlardan işletme sahibi de iki yıl süreyle şirketle birlikte sorumludur (İş Kanunu m.6).
Özet
- Şahıs işletmesi, uygulamada aktif ve pasifiyle bütün hâlinde yeni limited şirkete sermaye olarak konularak limited şirkete geçer (TTK m.11, m.127, m.581).
- İşletmenin değeri mahkemece atanan bilirkişilerce belirlenir; esas sermaye en az 50.000 TL'dir (TTK m.343, m.580).
- Bilanço esası, bütün hâlinde devir, kayıtlı değerlerin korunması ve öz sermaye kadar pay şartlarıyla devir vergisizdir ve KDV'den istisnadır (GVK m.81, KDVK m.17/4-c).
- Devir, şahıs işletmesi için işi bırakmadır ve bir ay içinde vergi dairesine bildirilir (VUK m.161, m.168).
- Devralan şirket işletme borçlarından, işletme sahibi iki yıl süreyle müteselsilen sorumludur; SGK prim borçlarından devralan da sorumludur (TBK m.202, 5510 m.89).
- Kollektif ve komandit şirketler tür değiştirme yoluyla doğrudan limited şirkete dönüşebilir (TTK m.180-190).
Şahıs işletmesinden limited şirkete geçişin vergisel avantajlarla tamamlanabilmesi; defter türüne, işletmenin borç ve varlık yapısına ve tescil takvimine bağlı olduğundan somut değerlendirme gerektirir. Dural Hukuk, ticari işletme devri, limited şirket kuruluşu, tür değiştirme ve şirket sözleşmesi hazırlanması konularında destek verebilir. Bilgi almak için 0535 260 74 54 numaralı telefonu arayabilir veya iletişim sayfası üzerinden Dural Hukuk'a ulaşabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.
Hazırlayan: Dural Hukuk